in ,

Γράφει η Ιωάννα Πετράκου, Φοιτήτρια Ψυχολογίας.

Τι είναι η διαταραχή υπερυπνίας;

Η διαταραχή υπερυπνίας ή ιδιοπαθής υπερυπνία είναι μια διαταραχή ύπνου που ανήκει στην κατηγορία των δυσυπνιών. Χαρακτηρίζεται από υπερβολική υπνηλία και επεισόδια ύπνου κατά τη διάρκεια της μέρας, παρατεταμένη διάρκεια νυχτερινού ύπνου ή υπερβολικά βαθύ ύπνο. Μπορεί να διακριθεί σε πρωτοπαθής ή δευτεροπαθής. Η πρωτοπαθής υπερυπνία δε συνδέεται με άλλες ιατρικές παθήσεις. Το μοναδικό σύμπτωμα είναι η υπερβολική κόπωση και οφείλεται σε προβλήματα στην περιοχή του εγκεφάλου που ελέγχει τις λειτουργίες ύπνου και αφύπνισης. Η δευτεροπαθής υπερυπνία οφείλεται σε άλλες παθήσεις, όπως η υπνική άπνοια, η νόσος Πάρκινσον, η νεφρική ανεπάρκεια, το σύνδρομο Kleine Levin / ωραίας κοιμωμένης, η κατάθλιψη, η παχυσαρκία και το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης. Αυτές οι παθήσεις προκαλούν φτωχό ύπνο το βράδυ, οδηγώντας το άτομο να νιώθει κουρασμένο κατά τη διάρκεια της μέρας. Μερικά φάρμακα μπορούν επίσης να προκαλέσουν υπνηλία, όπως και η συχνή χρήση ουσιών και αλκοόλ. Άλλες πιθανές αιτίες είναι η υπολειτουργία του θυρεοειδούς και ο τραυματισμός στο κεφάλι. Η έναρξη συνήθως είναι στα τέλη της εφηβείας, με μέσο όρο ηλικίας έναρξης 17-24 έτη. Οι περιπτώσεις παιδιών είναι σπάνιες. Γενικά, φαίνεται να έχει μια προοδευτική έναρξη, με συμπτώματα που ξεκινούν μεταξύ των ηλικιών 15 και 25, με σταδιακή εξέλιξη από εβδομάδες σε μήνες. Η Αμερικανική Ένωση Ύπνου υποστηρίζει πως η διαταραχή επηρεάζει περισσότερο τους άντρες από τις γυναίκες και πως μέχρι και το 40% των ανθρώπων έχουν κάποια συμπτώματα υπερυπνίας ανά περιόδους. Ένα άλλο όνομα για την υπερυπνία είναι «υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας».

Τι δεν είναι η διαταραχή υπερυπνίας;

Κατ’ αρχάς, πρέπει αν γίνει ξεκάθαρο πως η διαταραχή υπερυπνίας δεν είναι το ίδιο με τη ναρκοληψία, η οποία είναι μια νευρολογική διαταραχή που προκαλεί ξαφνικές «επιθέσεις» ύπνου μέσα στην ημέρα. Οι άνθρωποι με υπερυπνία μπορούν να μείνουν ξύπνιοι από μόνοι τους αλλά αισθάνονται κουρασμένοι. Δεύτερον, υπάρχει ο «μύθος» πως η υπερυπνία υποχωρεί με ύπνους μεγάλης διάρκειας. Στην πραγματικότητα, η διαταραχή συνεχίζεται ανεξαιρέτως μεγάλων περιόδων ύπνου. Ο μύθος αυτός βασίζεται στην ιδέα ότι ο καθένας μας χρειάζεται ένα ποσοστό ύπνου κάθε βράδυ και αν κοιμηθεί λιγότερο συσσωρεύεται ένα «χρέος ύπνου». Για να έρθουν σε ισορροπία το άτομο χρειάζεται περισσότερο ύπνο, γεγονός που δεν ισχύει. Τα άτομα με υπερυπνία είναι σε μια κατάσταση που τους κάνει να αισθάνονται κουρασμένοι ανεξάρτητα το πόσο κοιμούνται. Καμία διάρκεια ύπνου δε μπορεί να προκαλέσει την αίσθηση ανανέωσης ή αναζωογόνησης, δεν μπορεί να αποτελέσει τη θεραπεία τους. Μια ακόμη λανθασμένη άποψη για τη διαταραχή υπερυπνίας είναι πως αποτελεί μια σπάνια πάθηση, ενώ πραγματικά είναι πιο συνηθισμένη απ’ ότι πιστεύουν οι περισσότεροι. Επιπρόσθετα, πολλοί πιστεύουν πως το να κοιμάσαι πολύ είναι κάτι ωφέλιμο. Είναι διαφορετικό να κοιμάσαι απλώς λίγα λεπτά παραπάνω απ’ το να κοιμάσαι έως και 14 ώρες, όπως στην περίπτωση της υπερυπνίας. Στην πραγματικότητα ο υπερβολικός ύπνος έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία και την αυτό – φροντίδα. Όταν κάποιος κοιμάται την περισσότερη μέρα, δεν θα έχει το χρόνο ή την ενέργεια για να φάει σωστά, να ασκηθεί και να εξασκηθεί σε κατάλληλες δεξιότητες υγιεινής. Τέλος, υπάρχει η άποψη πως τα διεγερτικά φάρμακα είναι η μόνη θεραπεία για την υπερυπνία, όμως αυτά αποτελούν μόνο ένα μέρος της. Ένας συνδυασμός από φαρμακευτική αγωγή και θεραπεία μπορεί πραγματικά να βοηθήσει στη θεραπεία της διαταραχής. Μια προσέγγιση όπως η γνωσιακή – συμπεριφοριστική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει τα άτομα με υπερυπνία να αντιμετωπίσουν τον αντίκτυπο της κατάστασης στη διάθεση, τις σχέσεις και την υγεία. Επίσης, μέσα από αυτή τη θεραπεία ο πάσχων μπορεί να βρει τρόπους για να είναι πιο αποτελεσματικός τις ώρες που είναι ξύπνιος και να βρει νέους τρόπους διαχείρισης των συνηθειών του ύπνου.

Ποια είναι τα σημάδια πως κάποιος πάσχει από διαταραχή υπερυπνίας; 

Για να πούμε πως κάποιος πάσχει απ’ τη συγκεκριμένη διαταραχή θα πρέπει:

  • Το άτομο να αναφέρει μια υπερβολική υπνηλία, παρά το γεγονός ότι μπορεί να κοιμάται τουλάχιστον 7 ώρες.
  • Να υπάρχουν επαναλαμβανόμενες περίοδοι ύπνου ή μικρές περίοδοι ύπνου μέσα στην ίδια μέρα.
  • Να έχει περάσει ένα επεισόδιο ύπνου πάνω από 9 ώρες, που όμως δεν φάνηκε αναζωογονητικό.
  • Να έχει δυσκολία στο να ξυπνήσει πλήρως μετά από μια απότομη αφύπνιση.
  • Να έχει συμπτώματα υπνηλίας που δεν βελτιώνονται από μια ξεκούραστη νύχτα.
  • Το άτομο να νιώθει μια σημαντική δυσφορία ή εξασθένηση σε γνωστικούς, κοινωνικούς, επαγγελματικούς ή άλλους σημαντικούς τομείς λειτουργίας, δηλαδή μπορεί να υπάρχει χαμηλή ενέργεια, ευερεθιστότητα, απώλεια όρεξης, δυσκολία στη μνήμη και αργή σκέψη ή ομιλία.

Τα συμπτώματα θα πρέπει να είναι παρόντα τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα, για ένα διάστημα 3 μηνών τουλάχιστον. Επίσης, δεν θα πρέπει να συμβαίνουν και σε κάποια άλλη διαταραχή ύπνου, πάθηση ή χρήση ουσιών.

Τι βιώνει/αισθάνεται κάποιος που πάσχει από διαταραχή υπερυπνίας;

 Η διαταραχή υπερυπνίας γίνεται ιδιαίτερα αισθητή στην καθημερινότητα του ατόμου. Αρχικά, μπορεί να κοιμάται τις περισσότερες ώρες της μέρας, παίρνοντας χρόνο από άλλες δραστηριότητες. Αν δεν κοιμάται πολλές ώρες συνεχόμενα, παίρνει μικρούς «υπνάκους» κατά τη διάρκεια της ημέρας σχεδόν καθημερινά, ανεξάρτητα από τη διάρκεια του νυκτερινού ύπνου. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι σε θέση να μειώσει το χρόνο ύπνου του κατά τις εργάσιμες μέρες αλλά το Σαββατοκύριακο και την περίοδο των διακοπών ο ύπνος αυξάνεται σημαντικά, έως και 3 ώρες. Η μετάβαση από τον ύπνο στο ξύπνημα φαίνεται να είναι δύσκολη για όσους πάσχουν από υπερυπνία επειδή αισθάνονται αποπροσανατολισμένοι, ταραγμένοι και δε μπορούν να εστιάσουν εύκολα. Στο 40% των περιπτώσεων το ξύπνημα συνοδεύεται από επεισόδια αδράνειας. Ο ύπνος φαίνεται να αφήνει μια ψυχική ομίχλη, η οποία μπορεί να παραμείνει και μετά από λίγες ώρες. Η σκέψη κι η εκτέλεση ακόμη και βασικών φυσικών λειτουργιών μπορεί να γίνει δύσκολη. Μ’ αυτά τα συμπτώματα να είναι παρόντα, οι άνθρωποι αγωνίζονται σε πολλές πτυχές της ζωής. Οι επιδράσεις της διαταραχής της υπερυπνίας καθιστούν δύσκολο για το άτομο να δουλέψει, να πηγαίνει σχολείο, να ολοκληρώνει δουλειές στο σπίτι και να διατηρεί υγιείς σχέσεις. Δυσκολεύονται να λειτουργήσουν την ημέρα γιατί συχνά είναι κουρασμένοι, γεγονός που επηρεάζει τη συγκέντρωση και το επίπεδο ενέργειας τους.

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

Αν αισθάνεσαι πως έχεις κάποια σημάδια υπερυπνίας υπάρχουν αρκετές ενέργειες που μπορείς να κάνεις. Αρχικά, σίγουρα θα παρατηρείς πολλές ώρες ύπνου που ίσως σ’ εμποδίζουν από άλλες πιθανές δραστηριότητες και ταυτόχρονα έντονη κούραση. Θα πρέπει να κατανοήσεις πως στην περίπτωση αυτή υπάρχει ένα πρόβλημα υγείας και δεν είναι κάποιο προσωπικό σου λάθος, όπως τεμπελιά, ανευθυνότητα ή κάτι άλλο. Μπορείς να αναζητήσεις βοήθεια από κάποιον ειδικό σε θέματα ύπνου προκειμένου να γίνει διάγνωση και να σου δοθεί η κατάλληλη θεραπεία. Επίσης, μπορείς να απευθυνθείς σε επαγγελματία ψυχικής υγείας για να σε βοηθήσει να διαχειριστείς τις ψυχολογικές συνέπειες της υπερυπνίας, αλλά και να μάθεις κάποιες συμπεριφορικές τεχνικές, όπως τεχνικές χαλάρωσης για καλύτερες συνθήκες ύπνου.

Γενικά, η θεραπεία της συγκεκριμένης διαταραχής μπορεί να ποικίλλει από απλές συμβουλές ύπνου μέχρι κάποια φαρμακευτική αγωγή, ανάλογα την κάθε περίπτωση.

Παράλληλα, είναι καλό να υιοθετήσεις κάποιους κανόνες “υγιεινής ύπνου” προκειμένου να βελτιώσεις την ποιότητα και την ποσότητα του ύπνου σου σε όλες τις φάσεις της ζωής σου:

  • Να πηγαίνεις στο κρεβάτι μόνο όταν σε πιάνει υπνηλία. Αν δε νυστάζεις την ώρα του ύπνου ή τα πρώτα 20 λεπτά που θα ξαπλώσεις, βρες κάτι άλλο να κάνεις, για παράδειγμα διάβασε ένα βιβλίο ή άκου λίγη χαλαρωτική μουσική. Έτσι, θα αποφύγεις την ανησυχία γύρω από το θέμα του ύπνου και το «γιατί δεν με παίρνει ο ύπνος;».
  • Έχε συγκεκριμένες ώρες ύπνου και αφύπνισης, όσο αυτό είναι εφικτό, ώστε να μπορεί να έχει κι ο οργανισμός σου ένα σταθερό πρόγραμμα.
  • Απόφυγε τη χρήση κινητού, tablet, ή υπολογιστή τουλάχιστον μισή ώρα πριν ξαπλώσεις και μην τα χρησιμοποιείς όσο είσαι ξαπλωμένος. Η αντίθεση σκοτεινού δωματίου – φωτεινής οθόνης διεγείρει τον εγκέφαλο αντί να τον χαλαρώνει.
  • Ακόμη, μπορείς να έχεις κάποιες «τελετουργίες» πριν τον ύπνο, που θα σε βοηθούν να ηρεμίσεις, όπως ένα ζεστό μπάνιο, ένα ποτήρι ζεστό γάλα με μέλι ή ένα ελαφρύ σνακ.
  • Καλό είναι, επίσης, αρκετή ώρα πριν τον ύπνο να αποφεύγεις το αλκοόλ, την καφεΐνη και τη νικοτίνη.
  • Αν ασκείσαι, έχε υπόψη σου να υπάρχει κάποια χρονική απόσταση 3 -4 ωρών από την ώρα ύπνου για να μη βρίσκεται ο οργανισμός σε διέγερση.
  • Τέλος, προσπάθησε να διατηρήσεις το δωμάτιο σου ήσυχο, σκοτεινό και λίγο δροσερό και το κρεβάτι να είναι άνετο για τα δεδομένα σου.

Μια ακόμη βοηθητική πρόταση είναι να κρατάς ένα ημερολόγιο για να καταγράψεις τα συμπτώματα της διαταραχής, τη ποιότητα και την ποσότητα του ύπνου σου, την κατανάλωση αλκοόλ και καφέ, τη χρήση των φαρμάκων, τη γυμναστική σου και το πόσο νιώθεις ότι νυστάζεις μέσα στην ημέρα. Μετά από μια βδομάδα ή και περισσότερο μπορείς να ανατρέξεις στις σημειώσεις σου για να δεις περίπου πόσες ώρες κοιμάσαι ή είσαι ξάγρυπνος. Μπορείς, επίσης, να καταγράψεις εκεί τις συμβουλές για έναν καλό ύπνο.

Πώς μπορώ να βοηθήσω ένα δικό μου άνθρωπο που πάσχει από διαταραχή υπερυπνίας;

Αν παρατηρείς υπερβολική υπνηλία, δυσφορία ή κάποιο άλλο σύμπτωμα σε κάποιο κοντινό σου άτομο, τότε πρέπει σίγουρα να κάνεις μια συζήτηση μαζί του. Είναι πολύ σημαντικό να καταλάβει πως μπορεί να χρειάζεται επίσκεψη σε έναν ειδικό για θέματα ύπνου, καθώς η υπνηλία μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα σε διάφορους τομείς της καθημερινότητάς του. Πιθανώς να έχει ανάγκη και την υποστήριξη σου για να μιλήσει για τις ψυχολογικές συνέπειες της διαταραχής ή και να χρειάζεται πρακτικά βοήθεια. Για παράδειγμα, μπορεί το άτομο να μην έχει αντιληφθεί πως υπάρχει μια διαταραχή ύπνου και να κατηγορεί τον εαυτό του πως πρόκειται για τεμπελιά. Επίσης, είναι πολύ πιθανό λόγω των πολλών ωρών ύπνου να πιέζεται να εκτελέσει διάφορες υποχρεώσεις. Θα ήταν αρκετά βοηθητικό να του εξηγήσεις πως πρόκειται για ένα πρόβλημα υγείας που δεν ευθύνεται ο ίδιος και πως είσαι εκεί για να το συζητήσετε και να τον βοηθήσεις στην καθημερινότητά του. Μην ξεχνάς όμως πως χρειάζεται τη βοήθεια ενός ειδικού ύπνου και ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας για να μπορέσει να διαχειριστεί την υπερυπνία!

Διάβασε επίσης: Ύπνος: γνωρίζουμε πραγματικά τι είναι;

Σ’ αυτό το άρθρο μπορείς να μάθεις εκτενέστερα τι ακριβώς είναι ο ύπνος, πώς μπορεί να γίνει μια μελέτη ύπνου αλλά και να βρεις μια λίστα με όλα τα δημόσια νοσοκομεία της χώρας που μπορείς να επισκεφθείς για θέματα ύπνου! Εναλλακτικά, υπάρχουν και ιδιωτικά κέντρα που μπορείς να απευθυνθείς για ζητήματα ύπνου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

 American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of mental disorders – fifth edition / DSM -5. 

About Idiopathic Hypersomnia. (2020). Hypersomniafoundation.org.

HypersomniaΑνακτήθηκε στις: 4/1/21. Διαθέσιμο στο: https://www.sleepfoundation.org/hypersomnia

Deveney R. (2020). 4 Common Myths About Hypersomnia. Ανακτήθηκε στις: 30/12/20. Διαθέσιμο στο: https://www.therecoveryvillage.com/mental-health/hypersomnia/related/hypersomnia-myths/

Stubblefield H. (2019). HypersomniaΑνακτήθηκε στις: 29/12/20. Διαθέσιμο στο: https://www.healthline.com/health/hypersomnia

Γκούντα Χ. (2018). Διαταραχές ύπνου. Πτυχιακή εργασία. Ανώτατο Τεχνολογικό Ίδρυμα Ηπείρου. 2018.

Μιχάλας Ν. Διαταραχές ύπνου. Ανακτήθηκε στις: 29/12/20. Διαθέσιμο στο: http://michalasnikos.gr/services/diataraxes-ipnou/

What do you think?

20 points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

“Κίνδυνοι” που απειλούν τους εφήβους

Ψtalk: “Έχω σταματήσει να ονειρεύομαι ότι θα μπορέσω να είμαι ανεξάρτητη.”