in

Γράφει η Ιωάννα Πετράκου, φοιτήτρια Ψυχολογίας.

Τι είναι η υπνοβασία;

Η υπνοβασία είναι μια διαταραχή ύπνου που ανήκει στην κατηγορία των παραϋπνιών, δηλαδή κάποια ανεπιθύμητα φαινόμενα και διαταραχές συμπεριφοράς που παρεμβαίνουν απροσδόκητα στη φυσιολογική διαδικασία του ύπνου. Στην υπνοβασία συνυπάρχουν συμπεριφορές ύπνου (εικόνα ατόμου με μειωμένο συνειδησιακό επίπεδο, μειωμένη απαντητικότητα σε ερεθίσματα) και φαινόμενα εγρήγορσης (έγερση από το κρεβάτι, βάδιση και συντεταγμένες κινήσεις). Σ’ ένα υπνοβατικό επεισόδιο, το άτομο σηκώνεται από το κρεβάτι και περιφέρεται στο χώρο χωρίς να έχει πλήρη συνείδηση. Η αφύπνιση δεν είναι εύκολη και, όταν επιτυγχάνεται, συχνά συνοδεύεται από σύγχυση ή/και επιθετικότητα. Τα επεισόδια έχουν μικρή διάρκεια και ο ασθενής έχει αμνησία για το γεγονός. Η συχνότητα τους μπορεί να είναι από 1 επεισόδιο ανά μήνα έως και καθημερινές προσβολές.

Μεμονωμένα περιστατικά είναι αρκετά συχνά στο γενικό πληθυσμό. Από το 10% έως το 30% των παιδιών έχουν τουλάχιστον ένα επεισόδιο υπνοβασίας, και 2% – 3% πιο συχνά. Ο επιπολασμός της διαταραχής ύπνου, που χαρακτηρίζεται από επανειλημμένα επεισόδια και δυσφορία είναι πολύ πιο χαμηλός, στο εύρος του 1% με 5%. Στην παιδική ηλικία κυμαίνεται από 1% έως 6%, κυρίως σε ηλικία 6 έως 12 χρονών και σε αγόρια.

Όταν παρατείνεται στην ενήλικη ζωή μπορεί να αντανακλά ψυχοπαθολογία, εάν δε εμφανιστεί για πρώτη φορά σε ενήλικες χρειάζεται να αποκλεισθεί η πιθανότητα βλάβης του εγκεφάλου ή κατάχρηση ουσιών – φαρμάκων.

Η υπνοβασία εκδηλώνεται κατά τον ύπνο N-REM  στη διάρκεια των σταδίων 3 και 4, δηλαδή στον ύπνο βραδέων κυμάτων και ως εκ τούτου εμφανίζεται κατά το πρώτο τρίτο της νύχτας.

Παρόλο που γενικά είναι καλοήθης κατάσταση, είναι δυνητικά επικίνδυνη λόγω της πιθανότητας τραυματισμών και ατυχημάτων.

Συχνά υπάρχει οικογενειακό ιστορικό υπνοβασίας και άλλων παραϋπνιών, όπως νυχτερινών τρόμων. Όμως, μπορεί να σχετίζεται και με:

  • Έλλειψη ύπνου.
  • Ένα χαοτικό πρόγραμμα ύπνου.
  • Στρες.
  • Αλκοόλ.
  • Ουσίες όπως νευροληπτικά, ηρεμιστικά-υπνωτικά, αντισταμινικά ή διεγερτικά.
  • Πυρετό.
  • Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.
  • Αποφρακτική άπνοια ύπνου.
  • Επιληπτικές κρίσεις.

Τι δεν είναι η υπνοβασία; 

Παρά τα όσα γνωρίζουμε για τη συγκεκριμένη διαταραχή ύπνου, ακόμα και σήμερα υπάρχουν κάποιοι μύθοι που πιστεύουμε ότι είναι αλήθεια. Κάποιοι από αυτούς έχουν δημιουργηθεί στην κοινωνία ως κοινή γνώση, παρότι δεν είναι αλήθεια. Ωστόσο, πολλοί μύθοι υπνοβασίας έχουν προκύψει από ορισμένες πεποιθήσεις που δεν έχουμε επιβεβαιώσει ή αμφισβητήσει.

1. Είναι επικίνδυνο να ξυπνάς έναν υπνοβάτη. 

Κάποιοι υποστηρίζουν πως μπορούν να πάθουν καρδιακή προσβολή ή και να πεθάνουν, ενώ άλλοι πως μπορεί το άτομο να τρελαθεί από την κατάσταση. Τίποτα από τα δύο όμως δεν είναι αλήθεια.

Αρχικά, μια καρδιακή προσβολή είναι πιθανή μόνο όταν το άτομο έχει γενικότερα καρδιακά προβλήματα, αλλά συμβαίνει πολύ σπάνια.

Τι συμβαίνει όταν ξυπνάμε έναν υπνοβάτη; Μερικές φορές, έχουμε τόσο λεπτομερή όνειρα που μπορεί να φαίνονται αληθινά και, όταν ξυπνάμε, νιώθουμε αποπροσανατολισμένοι. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει σε κάποιον όταν κοιμάται και τον ξυπνούν σε διαφορετικό μέρος από όπου κοιμόταν. Το άτομο αισθάνεται πολύ συγκεχυμένο και αποπροσανατολισμένο. Αυτό που πρέπει να κάνετε εκείνη τη στιγμή είναι να του μιλήσετε ήρεμα και να του εξηγήσετε τι συνέβη. Είναι πολύ πιθανό να γνωρίζει την κατάσταση και να ξαναγυρίσει. Επίσης, μπορείτε απλώς να τον οδηγήσετε πίσω στο κρεβάτι του, για να αποφύγετε μια τυχόν νευρική συμπεριφορά αν ξυπνήσει μπερδεμένος.

2. Δεν μπορούν να τραυματιστούν και να πληγωθούν σ’ αυτήν την κατάσταση. 

Ένας άλλος μύθος είναι πως οι υπνοβάτες δε μπορούν να νιώσουν πόνο ή να τραυματιστούν όταν υπνοβατούν. Αυτό είναι σίγουρο μόνο όταν υπάρχει ένα άτομο που οδηγεί πίσω τον υπνοβάτη στο κρεβάτι κι έτσι δεν ανησυχεί για τη διαδρομή ή μην χτυπήσει κάπου. Οι υπνοβάτες δεν χάνουν την ευαισθησία τους ούτε γίνονται άτρωτοι σε οποιαδήποτε ερεθίσματα.

3. Οι υπνοβάτες έχουν πάντα τα μάτια τους κλειστά. 

Σε αντίθεση με τις ταινίες τρόμου, στην πραγματικότητα κάτι τέτοιο δεν ισχύει απόλυτα. Οι υπνοβάτες δεν έχουν πάντα τα μάτια τους κλειστά. Συχνά τα έχουν ανοιχτά, μπορούν να δουν πού πηγαίνουν και τι γίνεται γύρω τους, ακόμα κι αν ο εγκέφαλός τους είναι σε βαθύ ύπνο.

4. Συμβαίνει κάθε βράδυ. 

Πολλοί τείνουν να πιστεύουν πως οι υπνοβάτες έχουν ένα επεισόδιο κάθε βράδυ. Με άλλα λόγια πρέπει να προσέχουν πάρα πολύ κάθε φορά που πηγαίνουν για ύπνο. Στην πραγματικότητα δε συμβαίνει αυτό. Η πιο συχνή εμφάνιση μπορεί να γίνει σε στρεσσογόνες περιόδους με διάρκεια μιας εβδομάδας ή κάποιων ημερών.

5. Οι υπνοβάτες ονειρεύονται. 

Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα στο μυαλό τους δεν είναι ότι ονειρεύονται, καθώς βρίσκονται σε ένα στάδιο ύπνου χωρίς όνειρα. Όταν κάποιος υπνοβατεί οι διαδικασίες που συμβαίνουν στον εγκέφαλο εκδηλώνονται σε πράξεις, συμπεριφορές και λέξεις.

6. Η υπνοβασία δεν επηρεάζει την καθημερινότητα. 

Κι όμως σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν συνέπειες της υπνοβασίας την επόμενη μέρα, όπως η υπνηλία, καθώς διαταράσσεται ο ύπνος τους. Είναι σημαντικό να σημειωθεί η υπνηλία στα παιδιά εκδηλώνεται συχνότερα ως απροσεξία και υπερδραστηριότητα, αντί να κοιμηθεί.

Ποια είναι τα σημάδια πως κάποιος πάσχει από υπνοβασία;

Ένας υπνοβάτης μπορεί:

  • Να περπατάει ήρεμα μέσα στο δωμάτιο.
  • Να τρέχει ή να προσπαθεί να ξεφύγει.
  • Να έχει ανοιχτά τα μάτια του και ένα απλανές βλέμμα.
  • Να αργεί πολύ να απαντήσει σε ερωτήσεις ή να μην απαντά καθόλου.
  • Να μιλά αλλά τα λόγια του να μη βγάζουν κάποιο νόημα.
  • Να μην έχει ανάμνηση του επεισοδίου.
  • Να νιώσει ντροπή αν τον ξυπνήσουν κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου.

Υπάρχουν δύο είδη “εξειδικευμένων” μορφών υπνοβασίας: η διατροφική συμπεριφορά που σχετίζεται με τον ύπνο και η σεξουαλική συμπεριφορά που σχετίζεται με τον ύπνο (σεξουαλία ή σεξ ύπνου).

Στην πρώτη περίπτωση, τα άτομα βιώνουν ανεπιθύμητα επαναλαμβανόμενα επεισόδια φαγητού με ποικίλους βαθμούς αμνησίας, που κυμαίνονται από τη μη επίγνωση έως την πλήρη επίγνωση. Κατά τη διάρκεια αυτών των επεισοδίων μπορεί να φάνε και ακατάλληλα τρόφιμα. Είναι πολύ πιθανό να βρουν στοιχεία για την κατανάλωση των τροφίμων το επόμενο πρωί, για παράδειγμα ένα περιτύλιγμα ή ένα πιάτο. Η περίπτωση αυτή είναι πιο συνηθισμένη στις γυναίκες.

Στην περίπτωση της σεξουαλίας, υπάρχουν ποικίλοι βαθμοί σεξουαλικής δραστηριότητας, όπως ο αυνανισμός ή σεξουαλική επαφή. Εμφανίζονται ως πολύπλοκες συμπεριφορές που προκύπτουν στον ύπνο χωρίς συνειδητοποίηση. Αυτή η κατάσταση είναι συχνή σε άνδρες και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα διαπροσωπικής σχέσης.

Για να τεθεί διάγνωση πρέπει να υπάρχει 1 επεισόδιο καθημερινά για 1 μήνα.

Ο βαθμός σοβαρότητας κατασκευάζεται καλύτερα με βάση τη φύση ή τη συνέπεια των συμπεριφορών κι όχι απλώς με τη συχνότητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί να χορηγηθούν φάρμακα που καταστέλλουν τον ύπνο βραδέων κυμάτων, όπως οι βενζοδιαζεπίνες, πάντα όμως μετά από προτροπή γιατρού και με επιτήρηση του.

Τι βιώνει / αισθάνεται κάποιος που υπνοβατεί;

Συχνά ως υπνοβασία περιγράφεται όταν ένα άτομο φαίνεται να είναι ξύπνιο και περπατά με τα μάτια ανοιχτά, ενώ στην πραγματικότητα κοιμάται. Το άτομο έχει ένα κενό βλέμμα και δεν ανταποκρίνεται σε οποιαδήποτε κίνηση από τους άλλους. Μερικές φορές μπορεί να μιλά χωρίς να βγάζουν νόημα τα λόγια του. Μετά το επεισόδιο μπορεί στην αρχή να αισθάνεται σύγχυση ή να δυσκολεύεται να προσανατολιστεί, στην πορεία όμως επανέρχεται σε πλήρη γνωστική λειτουργία. Ίσως έχει μια αίσθηση ότι “κάτι συνέβη στον ύπνο του”, αλλά χωρίς πολλές λεπτομέρειες. Οι υπνοβάτες δεν έχουν καμία μνήμη από τις ενέργειες τους μόλις ξυπνήσουν.

Τα επεισόδια υπνοβασίας μπορούν να περιλαμβάνουν μια μεγάλη ποικιλία συμπεριφορών. Μπορεί να ξεκινήσουν με σύγχυση: το άτομο μπορεί απλά να καθίσει στο κρεβάτι, να κοιτάξει, να μιλήσει, να φωνάξει ή να πάρει την κουβέρτα ή το σεντόνι. Αυτή η συμπεριφορά στη συνέχεια γίνεται πιο περίπλοκη. Μπορεί να αφήσει το κρεβάτι και να μπει στην ντουλάπα, να ψάχνει συρτάρια, να βγει από το δωμάτιο, ακόμη και έξω από το κτίριο. Επίσης, μπορεί να χρησιμοποιήσει το μπάνιο, να φάει ή να συμπεριλάβει πιο περίπλοκες συμπεριφορές. Μερικές φορές ενδεχομένως να τρέξουν για να ξεφύγουν από κάποια απειλή.

Οι περισσότερες συμπεριφορές κατά την υπνοβασία είναι συμπεριφορές ρουτίνας και χαμηλής πολυπλοκότητας, όπως να ντύνεται ή να μετακινεί αντικείμενα. Ωστόσο, έχουν αναφερθεί και περιπτώσεις ξεκλειδώματος πόρτας ή ακόμη και οδήγηση. Άλλες φορές μπορεί να περιλαμβάνει ακατάλληλη συμπεριφορά, όπως ούρηση σε ντουλάπα ή καλάθι απορριμάτων.

Τα περισσότερα επεισόδια διαρκούν από κάποια λεπτά έως μισή ώρα, αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να διαρκέσουν και κάποιες ώρες.

Ο λόγος που η υπνοβασία μπορεί να θεωρηθεί επικίνδυνη είναι πως εφόσον ο ύπνος είναι μια κατάσταση σχετικής αναλγησίας, οι οδυνηροί τραυματισμοί που μπορεί να προκληθούν συνήθως δεν εκτιμώνται μέχρι το άτομο να ξυπνήσει.

Η αμηχανία για τα επεισόδια υπνοβασίας ή και για τις περίεργες συμπεριφορές που μπορεί να έχουν εκδηλώσει δημιουργεί προβλήματα στις κοινωνικές σχέσεις των ατόμων ή και κοινωνική απομόνωση. Για παράδειγμα, μπορεί να αποφεύγει να κοιμάται με κάποιον/α σύντροφο ή με άλλη παρέα. Επίσης, είναι πιθανό να προκύψει κοινωνική απομόνωση ή επαγγελματικές δυσκολίες.

Σε κάποιες περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να νιώθει ένα αίσθημα κόπωσης ή υπνηλίας κατά τη διάρκεια της επόμενης μέρας αφού ο ύπνος του έχει διακοπεί και ίσως να δυσκολεύτηκε να ξανακοιμηθεί.

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

Η διάγνωση της υπνοβασίας από έναν ειδικό είναι αρκετά απλή. Ο γιατρός σου θα σε ρωτήσει για τα συμπτώματα σου και το ιατρικό ιστορικό σου. Ίσως χρειαστούν κάποια τεστ για να βρεθούν ποιες ιατρικές συνθήκες μπορεί να οφείλονται για την υπνοβασία. Αυτά τα τεστ μπορεί να είναι: φυσική άσκηση, πολυπνογράφημα ή πιο σπάνια ηλεκτροεγκεφαλογράφημα.

Η φαρμακευτική αγωγή είναι σχετικά σπάνια στην περίπτωση της υπνοβασίας. Συνήθως οφείλεται σε έλλειψη ύπνου, έντονα συναισθηματικά προβλήματα, στρες ή οργανικά προβλήματα, όπως ο πυρετός. Όσο αυτά τα προβλήματα διορθώνονται, τόσο η υπνοβασία θα σταματά.

Αλλάζοντας λίγο τον τρόπο ζωής και τις συνήθειες ύπνου ίσως σε βοηθήσει να σταματήσεις να υπνοβατείς. Η υιοθέτηση κάποιων κανόνων “υγιεινής ύπνου” μπορεί να φανεί πολύ σημαντική και για την υπνοβασία αλλά και για την ποιότητα ύπνου ή άλλες διαταραχές ύπνου στη μετέπειτα ζωή. Για παράδειγμα, μπορείς να φροντίσεις τον χώρο που κοιμάσαι, ώστε να είναι ήσυχος, χωρίς οθόνες και στη συγκεκριμένη περίπτωση να μην υπάρχουν αντικείμενα τα οποία μπορούν να σε τραυματίσουν. Επίσης, μπορείς να κρατάς ένα ημερολόγιο ύπνου  για να καταγράφεις τη συχνότητα εμφάνισης των υπνοβατικών επεισοδίων ή τι μπορείς να θυμηθείς από το επεισόδιο. Ακόμα, μπορείς να διατηρήσεις μια ρουτίνα ύπνου προκειμένου να έχεις μια επαρκή ποσότητα ύπνου. Αρκετά βοηθητική μπορεί να είναι και μια επίσκεψη σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας για να διαχειριστείτε μαζί τυχόν αρνητικές σκέψεις, προβλήματα που μπορεί να σου προκαλεί η υπνοβασία ή και το στρες ή το άγχος που έχεις. Επίσης, μέσα από τη διαδικασία αυτή μπορείς να μάθεις κάποιες τεχνικές χαλάρωσης για να τις εφαρμόζεις πριν τον ύπνο σου ή μέσα στην ημέρα σου.

Κάποια “προληπτικά βήματα” ώστε να μην τραυματιστείς είναι εξίσου σημαντικά:

  • Κλείδωσε ή τοποθέτησε εμπόδια μπροστά από πόρτες και παράθυρα.
  • Κάλυψε τα παράθυρα με χοντρές κουρτίνες.
  • Μπορείς να βάλεις έναν συναγερμό στην πόρτα του υπνοδωματίου.
  • Αν υπάρχει κι άλλος όροφος στο σπίτι, φρόντισε να κοιμάσαι στο ισόγειο, αν αυτό είναι δυνατόν.

Πώς μπορώ να βοηθήσω ένα δικό μου άτομο που υπνοβατεί;

Αν μένεις με κάποιον ο οποίος υπνοβατεί είναι πολύ σημαντικό να δημιουργήσεις ένα ασφαλές περιβάλλον. Φρόντισε οι πόρτες και τα παράθυρα να είναι κλειδωμένα και να μην υπάρχουν στο υπνοδωμάτιο αιχμηρά ή γυάλινα αντικείμενα. Μπορείς να τον παροτρύνεις να επισκεφθεί έναν ειδικό σε ζητήματα ύπνου αν το άτομο έχει συχνά επεισόδια υπνοβασίας, τραυματίζει τον εαυτό του ή έχει βίαιες συμπεριφορές.

Παράλληλα, μπορείς να βοηθήσεις το άτομο με την προληπτική αφύπνιση, δηλαδή να το ξυπνάς 15 – 20’ πριν την καθιερωμένη εμφάνιση του επεισοδίου και να το κρατάς ξύπνιο για λίγη ώρα.

Αν το άτομο νιώσει ντροπή την επόμενη μέρα ακούγοντας τη βραδινή συμπεριφορά του, προσπάθησε να του προσφέρεις διαβεβαίωση και κατανόηση. Εξήγησε του πως ξέρεις ότι πρόκειται για κάτι που είναι εκτός του ελέγχου του και δε φταίει ο ίδιος.

Μπορείς να δείξεις ενδιαφέρον καταγράφοντας μαζί του τα επεισόδια σ’ ένα ημερολόγιο ύπνου ή να πηγαίνεις μαζί του στο ραντεβού με το γιατρό, προκειμένου να πεις κι εσύ λεπτομέρειες για το περιστατικό.

Διάβασε επίσης: Ύπνος: γνωρίζουμε πραγματικά τι είναι;

Στο άρθρο αυτό μπορείς να βρεις αναλυτικά τα στάδια του ύπνου, τι είναι οι κανόνες «υγιεινής ύπνου» και ποια είναι η διαδικασία του πολυπνογραφήματος. Επίσης, υπάρχει μια λίστα με όλα τα δημόσια νοσοκομεία της χώρας που μπορείς να επισκεφθείς για ζητήματα ύπνου. Εναλλακτικά, υπάρχουν και ιδιωτικά κέντρα που μπορείς να απευθυνθείς για ζητήματα ύπνου.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of mental disorders – fifth edition / DSM -5.

Arnulf I. Sleepwalking. Διαθέσιμο στο: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30458142/

DerSarkissian C. Sleepwalking (Somnambulism). Διαθέσιμο στο: https://www.webmd.com/sleep-disorders/sleepwalking-causes

Nguyen T. 5 sleepwalking myths debunked. Διαθέσιμο στο: https://www.ahchealthenews.com/2016/08/26/5-sleepwalking-myths-debunked/

Robinson J. Sleep Disorders and Treatment for Sleepwalking. Διαθέσιμο στο: https://www.webmd.com/sleep-disorders/how-is-sleepwalking-treated

Vyas N. Sleepwalking. Διαθέσιμο στο: https://www.sleepfoundation.org/parasomnias/sleepwalking

Busting 5 Sleepwalking Myths. Διαθέσιμο στο: https://exploringyourmind.com/busting-5-sleepwalking-myths/

Μονάδα Μελέτης Ύπνου. Α’ Ψυχιατρική Κλινική. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ενύπνιον. Παραϋπνίες. Διαθέσιμο στο: http://enypnion.gr/%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%8B%CF%80%CE%BD%CE%AF%CE%B5%CF%82/

Μιχάλας Ν. Διαταραχές Ύπνου. Διαθέσιμο στο: http://michalasnikos.gr/services/diataraxes-ipnou/

 

What do you think?

21 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Η μητέρα μου υποβαθμίζει τα προβλήματά μου.”

Ψυχικές διαταραχές στην αρχαία Ελλάδα