in ,

Γράφει η Αλεξάνδρα Ριζεάκου, Ψυχολόγος

Τι είναι η Διαταραχή Συμπεριφοράς ?

Πρόκειται για μια διαταραχή που ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των διαταραχών ελέγχου των παρορμήσεων και αφορά πληθυσμό παιδικής ή εφηβικής ηλικίας, που παρουσιάζει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο συμπεριφοράς, κατά το οποίο το άτομο καταπατά τόσο βασικά δικαιώματα άλλων ανθρώπων, όσο και κοινωνικούς κανόνες που ρυθμίζουν την ηθική συμπεριφορά.

Διάβασε επίσης: Διασπαστική Διαταραχή, διαταραχή ελέγχου παρόρμησης και διαταραχές διαγωγής.

Πού οφείλεται?

Όπως οι περισσότερες ψυχικές διαταραχές, έτσι και η διαταραχή συμπεριφοράς είναι αποτέλεσμα ενός συνδυασμού βιολογικών, γενετικών και περιβαλλοντικών- κοινωνικών παραγόντων. Ας δούμε συνοπτικά το ρόλο του κάθε παράγοντα.

Βιολογικοί

Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι ελαττώματα ή τραυματισμοί σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση της διαταραχής. Επίσης η Διαταραχή Συμπεριφοράς  φαίνεται να παρουσιάζει συννοσηρότητα με άλλες διαταραχές οι οποίες ενισχύουν τα συμπτώματα της, όπως η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), οι μαθησιακές δυσκολίες,  η κατάθλιψη, η κατάχρηση ουσιών, και  οι αγχώδεις διαταραχές. Το μέρος του εγκεφάλου που συνδέεται με τη διαταραχή φαίνεται να είναι εκείνο που ρυθμίζει τον έλεγχο των παρορμήσεων (εξού και το γεγονός ότι ανήκει σε αυτή την ομάδα διαταραχών). Πιο συγκεκριμένα,  φαίνεται να μην λειτουργούν σωστά οι νευρικές συνάψεις σε αυτή την περιοχή.

Γενετικοί

Αρκετά παιδιά και έφηβοι με Διαταραχή Συμπεριφοράς έχουν μέλη στην οικογένειά τους με ψυχικές διαταραχές όπως διαταραχές διάθεσης, αγχώδεις διαταραχές, διαταραχές κατάχρησης ουσιών και διαταραχές προσωπικότητας. Αυτό δείχνει πως πιθανότατα η ευαλωτότητα στη Διαταραχή Συμπεριφοράς μπορεί εν μέρει να οφείλεται στην κληρονομικότητα.

Περιβαλλοντικοί-Κοινωνικοί 

Το να μεγαλώνει ένα παιδί σε ένα δυσλειτουργικό οικογενειακό περιβάλλον, με κακοποίηση ή οικογενειακό ιστορικό χρήσης ουσιών και με ασυνέπεια εκ μέρους των γονιών όσον αφορά την πειθαρχεία του παιδιού , φαίνεται να συμβάλλει στην ανάπτυξη της Διαταραχής Συμπεριφοράς. Επίσης, η απόρριψη από συνομήλικους φαίνεται να ενισχύει την εμφάνισή της.

Επίσης, φαίνεται τα αγόρια να εμφανίζουν συχνότερα τη διαταραχή σε σχέση με τα κορίτσια.

Συμπτώματα

Για να διαγνωσθεί ένα παιδί ή ένας έφηβος με ΔΣ θα πρέπει να παρουσιάζει μερικά από τα συμπτώματα των παρακάτω κατηγοριών, για μια περίοδο τουλάχιστον ενός χρόνου:

Επιθετική Συμπεριφορά

Εκφοβισμό (bullying), απειλές, πρόκληση σωματικής βίας, χρήση όπλου (πχ. μαχαίρι), βασανισμός , εξαναγκασμός σεξουαλικής πράξης

Καταστρεπτική συμπεριφορά                       

Φθορά ξένης περιουσίας εκ προθέσεως, βανδαλισμός, πρόκληση πυρκαγιάς

Συμπεριφορά εξαπάτησης   

Επαναλαμβανόμενα ψέματα, ψευδείς δεσμεύσεις, διαρρήξεις, κλοπές. ληστείες

Παραβιάσεις κανόνων

Διανυκτέρευση εκτός σπιτιού χωρίς γονική συναίνεση, σκασιαρχείο από το σχολείο, σεξουαλική δραστηριότητα από πολύ νεαρή ηλικία

Η ένταση και η επιμονή των συμπτωμάτων καθορίζει τη σοβαρότητα της διαταραχής διακρίνοντας τη σε ήπιας, μέτριας και σοβαρής μορφής.

Επιπλέον η Διαταραχή Συμπεριφοράς φαίνεται να περιλαμβάνει και ψυχθοπαθητικά συμπτώματα (συμπτώματα δηλαδή που παρουσιάζει μία αντικοινωνική προσωπικότητα) όπως η σκληρότητα, η απουσία ενσυναίσθησης, η απουσία μεταμέλειας ή ενοχής για τις επιθετικές συμπεριφορές, ο εγωκεντρισμός, η επιφανειακή γοητεία, η παρόρμηση, η χειριστικότητα, η τάση για εκμετάλλευση, και η αδυναμία σύναψης δυνατών σχέσεων. Συχνά η Διαταραχή Συμπεριφοράς εξελίσσεται σε Διαταραχή Αντικοινωνικής Προσωπικότητας στην ενήλικη ζωή.

Τι δεν είναι?

Δεν είναι ασύνηθες το φαινόμενο τα παιδιά και οι έφηβοι να παρουσιάζουν προβλήματα συμπεριφοράς ανά διαστήματα κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης τους. Ωστόσο, γίνεται λόγος για Διαταραχή Συμπεριφοράς όταν τα προβλήματα αυτά έχουν χρονική διάρκεια και όταν καταπατούν τα δικαιώματα των άλλων και τους κοινωνικούς  κανόνες , σε βαθμό που να εμποδίζει την καθημερινότητα του ίδιου του ατόμου ή της οικογένειάς του.  Η διαταραχή συμπεριφοράς οφείλεται σε εσωτερικές διαδικασίες που ωθούν το άτομο στις επιθετικές πράξεις, ως αποτέλεσμα αδυναμίας ελέγχου της παρόρμησής του. Σε καμία περίπτωση δε γίνεται λόγος για ΔΣ, όταν οι δυσλειτουργικές συμπεριφορές οφείλονται σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως δυσμενείς κοινωνικοπολιτικές συνθήκες ή μετανάστευση.

Τι βιώνει ο άνθρωπος με ΔΣ?

Το άτομο που έχει τη διαταραχή αυτή, είναι συχνά ευέξαπτο, έχει χαμηλή αυτό-εκτίμηση, και τείνει να έχει συχνά ξεσπάσματα θυμού. Πολλές φορές επίσης, μπορεί να κάνει κατάχρηση αλκοόλ ή ουσιών. Συνήθως τα άτομα αυτά δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν το πόσο μπορεί η συμπεριφορά τους να πληγώσει τους άλλους, ενώ σε γενικές γραμμές δεν φαίνεται να νιώθουν τύψεις σχετικά με αυτό.

Ποια είναι τα σημάδια πως κάποιος έχει ΔΣ?

Ένα παιδί ή ένας έφηβος με Διαταραχή Συμπεριφοράς μπορεί να παρουσιάζει κάποια τα παρακάτω σημάδια:

  • Συνήθως δεν δέχεται αρνητική απάντηση.
  • Φαίνεται πως δεν αντιλαμβάνεται τι προκαλεί στους άλλους, δεν μπορεί να «μπει στη θέση» αυτού που πληγώνει.
  • Συχνά μπορεί να παρερμηνεύουν τις προσθέσεις των άλλων ως επιθετικές, ενώ στην πραγματικότητα να μην είναι. Ως αποτέλεσμα μοιάζει να επιτίθενται άνευ λόγου.

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου?

Συχνά μπορεί να σκέφτεσαι ότι δεν έχει νόημα η προσπάθεια για αλλαγή, ότι δεν μπορεί να γίνει κάτι γιατί έτσι είναι ο χαρακτήρας σου, ότι κανένας δεν μπορεί να σε βοηθήσει ή ότι κανείς  δε νοιάζεται. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Πράγματι η διαδικασία της θεραπευτικής αλλαγής είναι δύσκολη και θέλει επιμονή και προσωπικό κίνητρο, αλλά δε σημαίνει πως είναι μάταιη. Μη διστάσεις να ζητήσεις βοήθεια από έναν καθηγητή σου που εμπιστεύεσαι, ή από ένα κοντινό πρόσωπο, ή ένα φίλο, στον οποίο έχεις εμπιστοσύνη και θα μπορούσες να μιλήσεις ανοιχτά για καταστάσεις δύσκολες που βιώνεις και δεν μπορείς να ξεφύγεις από αυτές. Αν δεν υπάρχει κάποιο τέτοιο άτομο στον άμεσο κοινωνικό σου περίγυρο, απευθύνσου σε κάποιο ψυχολόγο, ο οποίος είναι εκπαιδευμένος και μπορεί να σε βοηθήσει δείχνοντάς σου πώς να βοηθάς εσύ ο ίδιος τον εαυτό σου.

Πώς μπορώ να βοηθήσω έναν δικό μου άνθρωπο που πάσχει από ΔΣ?

Αν θέλεις να βοηθήσεις ένα παιδί ή έναν έφηβο με ΔΣ, χρειάζεται να προσπαθήσεις να το προσεγγίσεις, χωρίς να του δείξεις την πρόθεση κριτικής ή τιμωρίας. Έχε υπόψη σου ότι τα άτομα αυτά δεν είναι σε θέση να αξιολογούν σωστά τις προθέσεις των άλλων, επομένως χρειάζεται υπομονή και λεπτό χειρισμό. Συνήθως αυτά τα άτομα έχουν στερηθεί αποδοχής, αγάπης, επιβράβευσης, και στον αντίποδα έχουν βιώσει πληγωτική ή αδιάφορη στάση από τους άλλους. Θα τους έκανε καλό απλά και μόνο τον να δείξεις ενδιαφέρον.

Η προσωποκεντρική προσέγγιση προτείνει τρεις ποιότητες στην επικοινωνία, οι οποίες προωθούν τη θεραπευτική αλλαγή, και θα μπορούσαν να σου φανούν χρήσιμες προκειμένου να διαμορφώσεις μια βοηθητική στάση απέναντι στο άτομο με ΔΣ.

Ενσυναίσθηση, Αποδοχή,  Αυθεντικότητα.

Όπως είπαμε τα άτομα αυτά έχουν έλλειψη ενσυναίσθησης, και δεν μπορούν να μπουν στη θέση του άλλου. Εσύ όμως θα μπορούσες να προσπαθήσεις να ακούσεις  ενεργητικά το άτομο αυτό, με προσοχή και ενδιαφέρον, και να του δείξεις ότι κατανοείς  αυτό που βιώνει. Επίσης, είναι βοηθητικό να δείξεις μια στάση αποδοχής προς το άτομο ως πρόσωπο, χωρίς αυτό να σημαίνει πως συμφωνείς με τις επιμέρους επιθετικές συμπεριφορές του. Ίσως η αποδοχή σου να είναι μια μοναδική εμπειρία στο αφήγημα αυτού του ατόμου. Επίσης, χρειάζεται να τοποθετείσαι αυθεντικά, δηλαδή να εκφράζεις αυτό που νιώθεις με ειλικρίνεια. Είναι σημαντικό να χρησιμοποιείς αυτό-αναφορικές προτάσεις όταν θες να εκφράσεις τι σου προκαλεί μία επιθετική του συμπεριφορά, και να αποφεύγεις χαρακτηρισμούς και ταμπέλες. Για παράδειγμα, δοκίμασε αντί να πεις «είσαι κακός, αυτό που έκανες ήταν απαίσιο!» να πεις «η συμπεριφορά σου με πληγώνει, θα ήθελα να τη σταματήσεις!».

Αντιμετώπιση

Ο συνδυασμός φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας φαίνεται ως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης της διαταραχής. Η φαρμακευτική αγωγή συνίσταται για την ανακούφιση από τα συμπτώματα της ανικανότητας ελέγχου των παρορμήσεων και του θυμού. Η ψυχοθεραπεία είναι απαραίτητη  καθώς μπορεί να βοηθήσει το παιδί ή τον έφηβο να ελέγχει την έκφραση του θυμού του. Συχνά χρειάζεται να μπουν σε θεραπεία και οι γονείς.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

American Psychiatric Association. (2013). Anxiety Disorders. In Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.)

Χριστοπούλου, Α. (2008). Εισαγωγή στην Ψυχοπαθολογία του Ενήλικα. Αθήνα: Τόπος.

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Ο πατέρας μου με αναγκάζει να σπουδάσω νομική”

Ψtalk: “Είμαι παιδί χωρισμένων γονιών”