in ,

Γράφει ο Μπούρας Γεώργιος, φοιτητής ψυχολογίας

Θέλεις να μάθεις ποιες είναι οι διαταραχές προσωπικότητας;

Διάβασε: Εισαγωγή στις Διαταραχές Προσωπικότητας

 

Τί είναι η Παρανοειδής Διαταραχή της Προσωπικότητας;

Η Παρανοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας (Paranoid Personality Disorder, PPD) χαρακτηρίζεται από έντονη δυσπιστία και καχυποψία ως προς τις πράξεις και τα κίνητρα των άλλων. Η παράνοια από όπου προκύπτει και το όνομα της συγκεκριμένης διαταραχής, είναι η πεποίθηση/εξαγωγή συμπερασμάτων χωρίς όμως την «λογική» επιχειρηματολογία ή συλλογιστική πορεία που θα ακολουθούσε η «κοινή» λογική.

Συνήθως εστιάζεται σε μορφή διωκτικού παραληρήματος όπου το άτομο έχει έντονες ιδέες οτι παρακολουθείται, το ακολουθούν, θέλουν να το βλάψουν, ενώ συναντάται και σε άλλες μορφές διαταραχών όπως η παρανοϊκή σχιζοφρένεια.

Στη μορφή της εντός της Διαταραχής Προσωπικότητας, ψυχοδυναμικά ο ασθενής με την ντροπή ως εξέχων χαρακτηριστικό, αυτοθυματοποιείται και μέσα από το μηχανισμό άμυνας που ονομάζεται προβολή, εναποθέτει τις αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματά του σε τρίτους με αποτέλεσμα να διαστρεβλώνεται η πραγματικότητα, ενώ ο ίδιος παραμένει πεπεισμένος στις αντιλήψεις του ως πραγματικές. Εδώ συνδυάζονται και οι μηχανισμοί άμυνας της άρνησης της πραγματικότητας μαζί με την εκλογίκευση.

Ποικίλες συνιστώσες υπάρχουν γύρω από την αιτιολογία της συγκεκριμένης διαταραχής με τεκμηριωμένη σίγουρα την γενετική βάση όπου έχει αποδειχθεί ότι συναντάται σε συγγενείς ατόμων με χρόνια σχιζοφρένεια.  Έχοντας μιλήσει προηγουμένως ψυχοδυναμικά, από συμπεριφορικής οπτικής θεωρείται ότι το σύνολο της καχυποψίας και της δυσπιστίας μαθαίνεται και οδηγεί στην απόσυρση,τον  έλεγχο των άλλων καθώς και σε μηρυκαστική καχυποψία. (δηλαδή σε ένα συλλογισμό πάνω σε μια ιδέα ή ανάμνηση για περίοδο μεγαλύτερη του «φυσιολογικού».)

Ο επιπολασμός της Παρανοειδούς Διαταραχής Προσωπικότητας υπολογίζεται στο 0,5% ως 2,5% στον γενικό πληθυσμό, 10% έως 30% για τους ενδονοσοκομειακούς ασθενείς και 2% ως 10% για τους εξωνοσοκομειακούς ασθενείς.

Η συγκεκριμένη διαταραχή μπορεί να κάνει την εμφάνισή της από τα πρώιμα αναπτυξιακά στάδια ενώ αρνητικοί παράγοντες πορείας νόσου αποτελούν η εφηβεία με μοναχικότητα, οι φτωχές σχέσεις με συνομηλίκους, το κοινωνικό άγχος, η χαμηλή μαθησιακή απόδοση καθώς και οι ιδιορρυθμίες/ευαισθησία που θα προσέλκυε πειράγματα από άλλα παιδιά.

Ευτυχώς για τον γυναικείο πληθυσμό χωρίς αυτό να τον αποκλείει, πιο συχνά διαγιγνώσκεται στους άντρες.

Τί  ΔΕΝ είναι η Παρανοειδής Διαταραχή της Προσωπικότητας; Ποιοι οι Μύθοι;

Τη σημερινή εποχή παρόλη την  πρόσβαση σε πολλές ψηφιακές πλατφόρμες και υλικό προς μελέτη ανεξαιρέτως κλάδου και αντικειμένου, δυστυχώς εξαιτίας ημιμάθειας ή αμάθειας δημιουργούνται παρερμηνείες φαινομένων, εσφαλμένες πεποιθήσεις γνώσης καθώς και στιγματισμός, ιδίως για ένα τόσο ευαίσθητο θέμα όπως αυτό των ψυχικών διαταραχών. Με σιγουριά μπορούμε να αποκλείσουμε όλους τους μύθους και τις θεωρείες που παρουσιάζουν την παράνοια ως κάτι το τρελό, το μη πιστευτό.Ουκ ολίγες φορές θα έχετε ακούσει την φράση «Πω φίλε σκέτη παράνοια», ενώ κάποιος θα περιγράφει κάτι το οποίο του φαίνεται τρελό.Είπαμε προηγουμένως ξανά τον ορισμό της παράνοιας, αν κάποιος φίλος σας ή γνωστός σας επιμένει ή δεν γνωρίζει δεν έχετε πλέον δικαιολογία στο να μην του εξηγήσετε! (με ευγένεια πάντα).

Για να αποσαφηνιστούν αυτές οι παρερμηνείες ,θα εξεταστούν μερικοί μύθοι γύρω από την φύση και τη συμπτωματολογία της διαταραχής αυτής:

Μύθος #1: Η Παρανοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από παραληρητικές ιδέες.

Λάθος! Βασικό χαρακτηριστικό της Παρανοειδούς Διαταραχής Προσωπικότητας όπως προαναφέρθηκε είναι ο φόβος. Οι παραληρητικές ιδέες αποτελούν χαρακτηριστικό της σχιζοφρένειας. Οι άνθρωποι με ΠΔΠ ζουν με ένα συνεχές συναίσθημα φόβου ότι οι άνθρωποι συνωμοτούν στο να τους βλάψουν ή να τους απειλήσουν.

Μύθος #2: Οι Ψευδαισθήσεις αποτελούν σύμπτωμα της Παρανοειδούς Διαταραχής Προσωπικότητας.

Λάθος! Οι ψευδαισθήσεις αποτελούν θετικό (διότι προστίθενται στην κατάσταση του ασθενούς) σύμπτωμα, το οποίο εμφανίζεται στη σχιζοφρένεια.

Ψευδαίσθηση ορίζεται ως η αισθητηριακή αντίληψη που προκύπτει χωρίς την παρουσία κάποιου εξωτερικού ερεθίσματος και αποτελεί βασικό γνώρισμα διαφοροποίησης ανάμεσα στην ΠΔΠ και τη σχιζοφρένεια. Και με τις δύο διαταραχές το άτομο μπορεί να αισθανθεί απομονωμένο και μοναχικό, μόνο που στην περίπτωση της ΠΔΠ δεν υπάρχει γνωστική στρέβλωση και παραμόρφωση σκέψεων.

Μύθος #3: Οι Άνθρωποι με Παρανοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας είναι απλά κοινωνικά αμήχανοι.

Λάθος! Τα άτομα που πάσχουν από τη συγκεκριμένη διαταραχή είναι κάτι παραπάνω από κοινωνικά αμήχανα και δυσκολεύονται πάρα πολύ στις διαπροσωπικές τους σχέσεις, φιλικού, οικογενειακού και ερωτικού χαρακτήρα καθώς δεν μπορούν να εμπιστευτούν τους γύρω τους. Είναι υπερβολικά καχύποπτοι, χρειάζονται εξίσου πάρα πολύ χρόνο να ανοιχτούν, καθώς και πιστεύουν τα χειρότερα για τους γύρω τους αδυνατώντας στη θεμελίωση μιας κοινωνικής σύνδεσης, με αποτέλεσμα να οδηγούνται στην απομόνωση.

Τί βιώνει κάποιος που έχει ΠΔΠ;

Όπως προαναφέρθηκε κύριο χαρακτηριστικό των ασθενών ιδίως από την νεαρή ηλικία, είναι μια διάχυτη και αδικαιολόγητη τάση να αντιλαμβάνονται τις πράξεις των ατόμων γύρω τους σκοπίμως απειλητικές ή βλαπτικές ως προς τους ίδιους. Συγκεκριμένα βρίσκονται σε μια μόνιμη πεποίθηση οτι θα πέσουν θύμα εκμετάλλευσης, αμφισβητούν αδικαιολόγητα στάσεις και πεποιθήσεις οικογενειακού, φιλικού και επαγγελματικού περίγυρου,ενώ τείνουν να αποφεύγουν την συζήτηση για προσωπικά θέματα.

Συνήθως απουσιάζει η αίσθηση χιούμορ και υπάρχει μια μόνιμη σοβαρότητα ενώ στο γάμο και στις σεξουαλικές σχέσεις επικρατεί κλίμα ζηλοφθονίας και αμφισβήτησης της πίστης των συντρόφων τους.

Ως άτομα δυσκολεύονται να εξωτερικεύσουν τα συναισθήματά τους και αποδίδουν τα αρνητικά στους άλλους (αυτό που αναφέρθηκε πριν ως μηχανισμός άμυνας –προβολή), επειδή δεν είναι σε θέση να τα αποδεχθούν οι ίδιοι.

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

Τα διαγνωστικά κριτήρια της Παρανοειδούς Διαταραχής Προσωπικότητας βάσει του κλινικού εγχειριδίου Diagnostic and Statistical Manual Of Mental Disorders (DSM-5) είναι:

Α. Διάχυτη δυσπιστία και καχυποψία του ατόμου προς τους άλλους, ώστε τα κίνητρά τους να ερμηνεύονται ως κακόβουλα, με έναρξη στην πρώιμη ενήλικη ζωή και παρουσία σε ποικιλία πλαισίων, όπως φαίνεται από τέσσερα (ή περισσότερα) από τα ακόλουθα:

1. Υποψίες, χωρίς επαρκή λόγο, ότι οι άλλοι το εκμεταλλεύονται, το βλάπτουν ή το εξαπατούν.

2. Έντονη ενασχόληση με αδικαιολόγητες αμφιβολίες σχετικά με την αφοσίωση ή την αξιοπιστία των φίλων ή συνεργατών.

3. Απροθυμία να εκμυστηρευτεί σε άλλους εξαιτίας αδικαιολόγητου φόβου ότι οι πληροφορίες θα χρησιμοποιηθούν κακόβουλα εναντίον του.

4. Διαβλέπει κρυμμένα εξευτελιστικά ή απειλητικά νοήματα σε αθώες παρατηρήσεις ή γεγονότα.

5. Κρατά κακίες με επίμονο τρόπο (δηλαδή δεν συγχωρεί προσβολές, αδικίες ή ταπεινώσεις).

6. Αντιλαμβάνεται επιθέσεις στον χαρακτήρα ή την υπόληψή του που δεν γίνονται αντιληπτές από τους άλλους και είναι σε ετοιμότητα να αντιδράσει με θυμό ή να αντεπιτεθεί.

7. Έχει επανειλημμένες υποψίες, χωρίς αιτιολόγηση, που αφορούν την πίστη του(της) συζύγου ή του(της) ερωτικού συντρόφου.

Β.Δεν εμφανίζεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της πορείας Σχιζοφρένειας, Διπολικής ή Καταθλιπτικής Διαταραχής με Ψυχωτικά Στοιχεία, ή άλλης Ψυχωτικής Διαταραχής και δεν οφείλεται στις φυσιολογικές δράσεις άλλης σωματικής κατάστασης.

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου σε περίπτωση που έχω Παρανοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας;

Εάν κάποιο άτομο πάσχει από ΠΔΠ το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει (με τη βοήθεια και την καθοδήγηση ειδικού), είναι σταδιακά να κατανοήσει και να αναγνωρίσει την φύση της και τα θεμέλια χαρακτηριστικά που την αποτελούν. Όλη αυτή η διαδικασία είναι σίγουρα δύσκολη λόγω της άρνησης και της προβολής, αλλά ξεπερνώντας την καχυποψία έστω και με υπέρμετρη προσπάθεια και στήριξη από τα κοντινά του άτομα μπορεί να ζητήσει βοήθεια από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας, κατά προτίμηση κλινικό ψυχολόγο.

Βασική προϋπόθεση είναι η θέληση για αλλαγή και η συνειδητοποίηση της παθολογίας  της κατάστασης. Δεν είναι δηλαδή κάτι το οποίο γίνεται επίτηδες, στοχευμένα ή με απώτερο σκοπό να βλάψει κάποιον. Δεν μιλάμε για ένα «κακό» άνθρωπο, αλλά για έναν άνθρωπο φοβισμένο ο οποίος ωθείται ασυνείδητα ή βάσει αρνητικών γνωσιών σε αυτές του τις επιλογές.

Πώς μπορώ να βοηθήσω έναν δικό μου άνθρωπο που πάσχει από Παρανοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας;

Έχοντας φτάσει σε αυτό το σημείο του άρθρου θεωρείται θεμιτό να έχουμε ήδη καταλάβει την φύση και το κυρίαρχο «σύμπτωμα» της διαταραχής αυτής που συνδυαστικά με άλλα είναι η υπέρμετρη καχυποψία και η παντελής έλλειψη εμπιστοσύνης. Όπως είναι λογικό το να προσεγγίσουμε ένα άτομο το οποίο πάσχει από ΠΔΠ δεν είναι ιδιαίτερα εύκολη και απλή διαδικασία. Μπορούμε όμως οπλισμένοι με υπομονή να δημιουργήσουμε ένα όσο δύναται ασφαλές κλίμα και περιβάλλον που να δώσει τη δυνατότητα στο άτομο να μας ανοιχτεί, να εκφράσει τα συναισθήματά του και μετά να το βοηθήσουμε να επισκεφτεί κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας. Η ψυχοθεραπεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική με τους θεραπευτές και τον περίγυρο του πάσχοντα διαρκώς να θυμούνται πως η εμπιστοσύνη και η ανοχή συμβίωσης είναι αρκετά δύσκολος τομέας, ενώ σε μερικές περιπτώσεις και η φαρμακοθεραπεία μπορεί να είναι χρήσιμη ως προς την αντιμετώπιση της διέγερσης και του άγχους που οι πάσχοντες βιώνουν.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.therecoveryvillage.com/
Λεξικό Ψυχολογίας του Cambridge, David Matsumoto,
Εγχειρίδιο Κλινικής Ψυχιατρικής, Benjamin J. Sadock, M.D. & Virginia A. Sadock, M.D
Βασικά Στοιχεία Κλινικής Ψυχιατρικής, Νίκου Μάνου
Διαγνωστικά Κριτήρια Dsm- V

What do you think?

17 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Γράφει η Ειρήνη Παναγοπούλου, Κλινική ψυχολόγος MSc. – Ψυχοθεραπευτρια

Γράφει η Ηρώ Νούση, Ψυχολόγος -Ψυχοθεραπεύτρια