in ,

Γράφει η Αλεξάνδρα Ριζεάκου, Ψυχολόγος

Τι είναι η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (Generalized Anxiety Disorder);

Στις μέρες μας το να νιώθει κανείς αγχωμένος αποτελεί νόρμα, λόγω τω γρήγορων ρυθμών και συχνά πιεστικών συνθηκών της σύγχρονης ζωής. Ωστόσο, όταν μιλάμε για υπερβολικό και συνεχές άγχος, το οποίο είναι δύσκολο να ελέγξει κανείς, και επεμβαίνει στις καθημερινές δραστηριότητές του, τότε ενδεχομένως να πρόκειται για Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή (ΓΑΔ). Η ΓΑΔ ανήκει στην ομάδα των αγχωδών διαταραχών, και ίσως είναι και η πιο δύσκολη να διαγνωσθεί, μιας και όπως είπαμε τα επίπεδα στρες της καθημερινότητας είναι έτσι κι αλλιώς αυξημένα. Επιπλέον, συνήθως εμφανίζεται σε συνδυασμό με άλλες αγχώδης διαταραχές (φοβίες, διαταραχή κρίσεων πανικού, διαταραχή μετατραυματικού στρες, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή), κατάθλιψη, και κατάχρηση ουσιών. Ο επιπολασμός της, δηλαδή το ποσοστό εμφάνισής της, κυμαίνεται σε ένα 3-4% του γενικού πληθυσμού.

Που οφείλεται;

Όπως συμβαίνει με τις περισσότερες ψυχικές διαταραχές, έτσι και στην ΓΑΔ, η αιτία πιθανότατα προκύπτει από μία πολύπλοκη αλληλεπίδραση βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, οι οποίοι ονομάζονται στην κλινική γλώσσα παράγοντες  επικινδυνότητας, και αφορούν σε διαφορές στη χημεία και λειτουργία του εγκεφάλου, διαφορές στον τρόπο που γίνεται αντιληπτή η αίσθηση απειλής, και διαφορές στην κληρονομικότητα, στην ανατροφή και στην προσωπικότητα. Πιο συγκεκριμένα:

Το φύλλο φαίνεται να παίζει ρόλο στην εμφάνιση της διαταραχής, καθώς οι γυναίκες διαγιγνώσκονται με ΓΑΔ περισσότερο συχνά από ότι οι άνδρες. Ωστόσο, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν αυτό οφείλεται πράγματι σε άμεση συσχέτιση των δύο μεταβλητών ή στο γεγονός ότι οι γυναίκες συνηθίζουν να ζητούν περισσότερο συχνά βοήθεια σε σχέση με τους άντρες, με αποτέλεσμα να καταγράφονται από τα συστήματα υγείας περισσότερα περιστατικά γυναικών. Ενδέχεται επομένως, αυτή η παρατήρηση να αφορά στο κοινωνικό στερεότυπο που επιτρέπει στις γυναίκες-αλλά όχι στους άνδρες- να νιώθουν δυσφορία και να αναζητούν ψυχολογική υποστήριξη!

Χαρακτηριστικά επίσης προσωπικότητας όπως η συστολή, η απαισιοδοξία και η αποφευκτικότητα, σκιαγραφούν ένα άτομο πιο επιρρεπές στην εμφάνιση της ΓΑΔ.

Γενετικοί παράγοντες επιπλέον ενδέχεται να συντρέχουν, αφού φαίνεται πως η διαταραχή εμφανίζεται σε παραπάνω από ένα άτομα μέσα σε μία οικογένεια.

Τέλος, ορισμένες εμπειρίες ζωής είναι πιθανό να συμβάλουν στην εμφάνιση της ΓΑΔ, καθώς έχει φανεί ότι άτομα των οποίων το ιστορικό περιλαμβάνει σημαντικές αλλαγές στη ζωή τους, τραυματικές ή ψυχοπιεστικές εμπειρίες, χρόνιες ασθένειες ή άλλες ψυχικές διαταραχές είναι πιθανότερο να παρουσιάσουν ΓΑΔ.

Συμπτώματα

Για να διαγνωστεί κάποιος με ΓΑΔ θα πρέπει να εμφανίζει μερικά από τα παρακάτω συμπτώματα, για μια περίοδο τουλάχιστον 6 μηνών:

  • Να διατηρεί μία επίμονη ανησυχία ή ένα άγχος το οποίο να αφορά ένα μεγάλο αριθμό θεμάτων, σε δυσανάλογη ένταση του αντίκτυπου αυτών.
  • Να σκέφτεται υπερβολικά πολύ γύρω από την οργάνωση πλάνων και λύσεων για όλα τα πιθανά χειρότερα σενάρια  που μπορεί να συμβούν.
  • Όλες οι καταστάσεις να γίνονται αντιληπτές ως απειλές.
  • Να δυσκολεύεται να διαχειριστεί την αβεβαιότητα.
  • Να είναι αναποφάσιστος ορμώμενος από το φόβο μήπως πάρει μια λάθος απόφαση.
  • Να μην μπορεί να ξεφύγει από τις ανησυχίες του.
  • Να μην μπορεί να χαλαρώσει, να βρίσκεται σε υπερένταση, και να νιώθει κλεισμένος στον εαυτό του και στις ανήσυχες σκέψεις του.
  • Να του είναι δύσκολο να συγκεντρωθεί, ή να νιώθει ότι δεν μπορεί να θυμηθεί κάτι που θέλει.
  • Να έχει σωματικά συμπτώματα όπως: κούραση, δυσκολίες στον ύπνο, μυϊκή ένταση ή μυϊκούς πόνους, τρέμουλο, ρίγη, ναυτία, διάρροια, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, ευερεθιστότητα σε όλα τα ερεθίσματα.

Η ανησυχία, το άγχος και τα σωματικά συμπτώματα προκαλούν στο άτομο με ΓΑΔ πολύ έντονη δυσφορία και εμποδίζουν την κοινωνική και επαγγελματική ζωή του, ενώ μπορούν να μεταβληθούν ανάλογα με το χρόνο και την ηλικία.

Στα παιδιά και τους εφήβους τα συμπτώματα της ΓΑΔ είναι παρόμοια με αυτά των ενηλίκων. Οι ανησυχίες τους συνήθως αφορούν κάποια σχολική παράσταση ή κάποια αθλητική δραστηριότητα, την ασφάλεια των μελών της οικογένειας, την τυπικότητά τους σε σχέση με το χρόνο, ή την έλευση καταστροφικών γεγονότων, όπως σεισμός ή πυρηνικός πόλεμος. Μπορεί επίσης να ανησυχούν υπερβολικά για το αν συνταιριάζουν στις παρέες, να παρουσιάζουν τελειομανία και να επαναλαμβάνουν καθήκοντα επειδή δεν τα εκτέλεσαν τέλεια την πρώτη φορά, να αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στις σχολικές εργασίες τους, να μην νιώθουν αυτοπεποίθηση, να παλεύουν προκειμένου να λάβουν αποδοχή, να χρειάζονται υπερβολική επιβεβαίωση σχετικά με την εμφάνισή τους, να έχουν συχνούς πόνους στην κοιλιά, ή να αποφεύγουν το σχολείο και άλλες κοινωνικές καταστάσεις.

Τι δεν είναι;

Όταν το άγχος είναι πραγματικό, δηλαδή σχετίζεται με τις εξωτερικές συνθήκες και μπορεί κανείς να εντοπίσει την πηγή του με ρεαλιστικό τρόπο, τότε δεν πρέπει να ανησυχεί ότι πάσχει από ΓΑΔ. Για παράδειγμα, όταν ένας άνθρωπος εργάζεται σε μία εταιρεία η οποία δεν πηγαίνει καλά και κάνει περικοπές προσωπικού, είναι κάτι παραπάνω από φυσιολογικό αυτός ο άνθρωπος να αγχώνεται ότι θα χάσει τη δουλειά του, και δε σημαίνει πως έχει ΓΑΔ.

Επίσης θα πρέπει να αποκλειστεί ο παράγοντας το άγχος να οφείλεται σε οργανικές αιτίες, όπως ο υπερθυρεοειδισμός ή σε κάποια παρενέργεια φαρμακευτικής ουσίας ή στη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών.

Τι βιώνει ο άνθρωπος με ΓΑΔ? Πώς αισθάνεται;

Τα συμπτώματα της ΓΑΔ καθιστούν τον άνθρωπο συχνά δυσλειτουργικό (τουλάχιστον με τον τρόπο που ορίζεται η λειτουργικότητα στην σύγχρονη δυτική κοινωνία). Η ΓΑΔ στέκεται εμπόδιο στη γρήγορη και αποτελεσματική εκτέλεση καθηκόντων και κλέβει το χρόνο που θα αφιέρωνε κανείς σε διάφορες δραστηριότητες, καθώς προκαλεί προβλήματα συγκέντρωσης. Επίσης ρουφά όλη την ενέργεια του ανθρώπου, ενώ ενισχύει τον κίνδυνο εμφάνισης καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Επιπλέον, επιβαρύνει τη σωματική υγεία του ατόμου προκαλώντας γαστρεντερολογικά προβλήματα (ευερέθιστο έντερο, έλκος), πονοκεφάλους και ημικρανίες, χρόνιο πόνο και χρόνιες ασθένειες, διαταραχές ύπνου (αϋπνία) καθώς και καρδιακά προβλήματα.

Ποια είναι τα σημάδια πως κάποιος έχει ΓΑΔ;

Το άγχος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα όπου κάθε άνθρωπος έχει στο ρεπερτόριό του, καθώς επιτελεί σημαντικό ρόλο για την προστασία και τη επιβίωσή του. Είναι ένα συναίσθημα όπως η χαρά, ο θυμός, η λύπη, η απέχθεια. Δεν υπάρχουν καλά και κακά συναισθήματα, και παρόλο που κάποια υποκειμενικά βιώνονται ως πιο δύσκολα σε σχέση με κάποια άλλα, αντικειμενικά είναι απαραίτητα όλα γιατί επιτελούν διαφορετικούς και σημαντικούς σκοπούς για την εύρυθμη λειτουργία του οργανισμού.

Το άγχος όμως σε υπερβολικά επίπεδα γίνεται παθολογικό και ενδεχομένως να οφείλεται στην ύπαρξη της ΓΑΔ όταν αισθάνεται κανείς τόσο ανήσυχος, ώστε αυτό να φτάνει σε σημεία να εμποδίζει τη λειτουργικότητά του στη δουλειά, στις σχέσεις του και σε όλους τους τομείς της καθημερινότητάς του. Επίσης η έντονη ανησυχία του ανθρώπου με ΓΑΔ, εκδηλώνεται συχνά με σωματοποιήσεις όπως το τρέμουλο, η εφίδρωση, η εύκολη κόπωση, καθώς και η υπερβολική ταραχή σε ερεθίσματα. Για παράδειγμα κάποιος με ΓΑΔ στο άκουσμα ενός ξαφνικού ήχου μπορεί να ταραχτεί πολύ περισσότερο σε σύγκριση με κάποιον που δεν έχει τη διαταραχή.

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

  • Επικοινώνησε άμεσα με ειδικό ψυχικής υγείας! Όσο το αναβάλεις, τόσο πιο έντονα θα γίνονται τα συμπτώματα, ακόμη κι αν ανά διαστήματα μοιάζει να υποχωρούν!
  • Κράτα ημερολόγιο! Κατέγραψε τις σκέψεις σου και τις ανησυχίες σου καθημερινά και κάνε την αυτό-παρατήρηση σου. Σταδιακά θα αρχίζεις να εντοπίζεις και μόνος σου τι σου προκαλεί άγχος και ποιες συνθήκες είναι πιο απειλητικές για εσένα. Μην παραλείψεις να γράφεις και τις θετικές σκέψεις που κάνεις, ακόμη κι αν αυτός δεν είναι ο κανόνας! Είναι σημαντικό να παρατηρήσεις εξίσου τι σε κάνει να νιώθεις όμορφα, ό, τι κι αν είναι αυτό. Μπορεί να είναι η αγαπημένη σου μουσική ή κάποια άσκηση χαλάρωσης. Επιπλέον, με αυτόν τον τρόπο θα έχεις και ένα πιο οργανωμένο υλικό το οποίο θα μπορείς να το συζητήσεις στην ψυχοθεραπεία σου.
  • Απόφυγε την κατανάλωση ανθυγιεινών ουσιών! Το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, συχνά ακόμη κι η καφεΐνη μπορεί να δυσκολέψουν ακόμη περισσότερο τα συμπτώματα, παρ’ ότι στιγμιαία φαίνεται να βοηθούν και να σε χαλαρώνουν.

Πώς μπορώ να βοηθήσω έναν δικό μου άνθρωπο που πάσχει από ΓΑΔ;

Οι άνθρωποι με ΓΑΔ, εκτός από τα ενοχλητικά συμπτώματα της διαταραχής, τις περισσότερες φορές έχουν να αντιμετωπίσουν και τη δυσφορία του περίγυρου αποτυπωμένη σε σχόλια όπως «Μονίμως θες να ανησυχείς για όλα!», «Πώς κάνεις έτσι όλη την ώρα, κι εγώ έχω άγχος, αλλά δεν κάνω κι έτσι!», και άλλα αντίστοιχου περιεχομένου. Μια υποστηρικτική εμπειρία από έναν δικό τους είναι επομένως πολύτιμη για αυτούς τους ανθρώπους. Αν θες να σταθείς σε έναν κοντινό σου άνθρωπο με ΓΑΔ, δε χρειάζεται να κάνεις πολλά. Οι παρακάτω συμβουλές μπορεί να σε βοηθήσουν:

  • Βοήθησέ τον να αναγνωρίσει αν το άγχος του είναι φυσιολογικό ή είναι πράγματι παθολογικό, χωρίς να βασίζεσαι στο πώς βιώνεις εσύ το δικό σου άγχος.
  • Βοήθησέ τον να αναζητήσει βοήθεια από έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Θα χρειαστεί να τον παρακολουθήσει ψυχίατρος, ενώ παράλληλα θα δουλεύει και ψυχοθεραπευτικά.
  • Βοήθησέ τον να συμμετέχει σε κοινωνικές δραστηριότητες και να μην απομονώνεται. Μην ενισχύεις τις φορές που θέλει να αποφύγει μια συνθήκη, αλλά συνάμα μην τον πιέσεις να κάνει κάτι αν πραγματικά δυσφορεί. Στήριξέ τον, άκουσέ τον με ενσυναίσθηση και δείξε του ότι τον νοιάζεσαι!

Αντιμετώπιση

Προκειμένου να αντιμετωπίσει κάποιος τα έντονα συμπτώματα της διαταραχής θα πρέπει να συνδυάσει φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπεία, καθώς αυτός ο συνδυασμός έχει αποδειχθεί ο πιο αποτελεσματικός.

Η φαρμακευτική αγωγή στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, όχι σε θεραπεία. Τα φάρμακα είναι απαραίτητα να ληφθούν εάν ο πάσχον νιώθει πως υποφέρει και υπολειτουργεί, ενώ η δράση τους στοχεύει στην ορμονική και βιοχημική εξισορρόπηση του εγκεφάλου. Σε καμία περίπτωση η φαρμακευτική αγωγή δεν μπορεί να ληφθεί χωρίς να έχει δοθεί καθοδήγηση από γιατρό, καθώς ο κάθε άνθρωπος χρειάζεται διαφορετικό φάρμακο ανάλογα με το δικό του οργανισμό και τα δικά του συμπτώματα! Δεν λειτουργούν όλα με τον ίδιο τρόπο και δεν λειτουργούν όλα σε όλους! Οι τρεις κατηγορίες φαρμάκων που ενδείκνυνται για τη ΓΑΔ είναι τα αντικαταθλιπτικά (πρόκειται για τη θεραπεία της πρώτης γραμμής που περιλαμβάνει τους εκλεκτικούς αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και τους αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νορεπινεφρίνης), η βουσπιρόνη (αγχολυτικά ή αλλιώς ηρεμιστικά φάρμακα, τα οποία όπως και τα αντικαταθλιπτικά χρησιμοποιούνται σε μία συνεχής βάση και συνήθως χρειάζονται μερικές εβδομάδες για να γίνουν πλήρως αποτελεσματικά) και οι βενζοδιαζεπίνες (αποτελούν τη σπανιότερη επιλογή αγωγής, καθώς συχνά προκαλούν ανοχή και χρειάζεται να αυξάνει κανείς συνεχώς τη δόση, ενώ χρησιμοποιούνται για σύντομο χρονικό διάστημα, προκειμένου να καταστείλουν άμεσα τα αγχώδη συμπτώματα).

Όσον αφορά το κομμάτι της ψυχοθεραπείας, είναι πολύ βασικό και δεν πρέπει να παραληφθεί ή να αντικατασταθεί μόνο από τη φαρμακευτική αγωγή! Μέχρι στιγμής έχει ερευνηθεί και χρησιμοποιηθεί ως επί το πλείστον η γνωστικό-συμπεριφοριστική θεραπεία, η οποία βοηθά το άτομο να ανακουφίσει άμεσα τα συμπτώματα και να ανακτήσει τη λειτουργικότητά του. Ωστόσο, θα ήταν εξίσου βοηθητική και μια προσέγγιση που δίνει τη δυνατότητα για περισσότερη εμβάθυνση (όπως η ψυχοδυναμική που παρέχει πλούσια θεωρία σχετικά με το νευρωτικό άγχος και τον αγχώδη δεσμό, η προσωποκεντρική η οποία αντιμετωπίζει το άγχος ως εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα σε πραγματικό και ιδανικό εαυτό, ή η υπαρξιακή με την εξίσου πλούσια θεωρία της για το υπαρξιακό άγχος, και άλλες), κατά την οποία το άτομο θα μπορούσε να διερευνήσει πυρηνικά κομμάτια του εαυτού του, να ανακαλύψει ενδεχομένως βαθύτερες αιτίες και πηγές του άγχους του, και να ανακτήσει το δυναμικό του μέσα από τη θεραπευτική σχέση.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

American Psychiatric Association. (2013). Anxiety Disorders. In Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.)

Χριστοπούλου, Α. (2008). Εισαγωγή στην Ψυχοπαθολογία του Ενήλικα. Αθήνα: Τόπος.

What do you think?

6 points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Η ψυχοθεραπεία ήταν από τις πιο σημαντικές και σωστές αποφάσεις που πήρα.

ΑΓΑΠΑ ΣΕ.