in

Γράφει η Ιωάννα Πετράκου, Φοιτήτρια Ψυχολογίας

Τι είναι η διαταραχή αϋπνίας;

Η διαταραχή αϋπνίας είναι μια διαγνωστική κατηγορία των διαταραχών ύπνου στην οποία υπάρχει επίμονη δυσκολία στην έναρξη του ύπνου, τη διάρκεια και την ποιότητα (έλλειψη αναζωογονητικού ύπνου), παρά την κατάλληλη ευκαιρία και τις συνθήκες για ύπνο. Τις περισσότερες φορές οδηγεί σε κάποια μορφή απομείωσης της ενέργειας κατά τη διάρκεια της μέρας. Διακρίνεται στις εξής μορφές: χρόνια, σύντομης διάρκειας, με μεμονωμένα συμπτώματα, μικρή διάρκεια ύπνου και παρατεταμένου χρόνου στο κρεβάτι. Ένας ακόμη τρόπος διάκρισής της είναι σε πρωτοπαθής αϋπνία, η οποία σχετίζεται με ψυχοπιεστική κατάσταση που τελικά παρέρχεται, όμως η αϋπνία παραμένει και αυτονομείται και η δευτεροπαθής αϋπνία, που είναι η συχνότερη μορφή και αποτελεί σύμπτωμα πολλών ψυχικών και σωματικών παθήσεων. Συνήθως, η έναρξή της διαταραχής παρατηρείται κατά τη 2η με 3η δεκαετία της ζωής και είναι περίπου δύο φορές πιο συχνή στις γυναίκες και στους ηλικιωμένους. Περίπου το 50% των ενηλίκων βιώνουν περιστασιακές εξάρσεις αϋπνίας, ενώ περίπου το 25% του πληθυσμού στο δυτικό κόσμο πάσχει από χρόνια αϋπνία. Η έλλειψη ύπνου έχει συνδεθεί και με μικρό προσδόκιμο της ζωής αλλά και με κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών παθήσεων. Μπορεί να σχετίζεται με κατάχρηση αλκοόλ, υπνωτικών και ηρεμιστικών. Συχνά, συνδέεται με οργανικά προβλήματα, όπως για παράδειγμα καρδιαγγειακά, νευρολογικά, ουροποιητικά, ενδοκρινολογικά κ.α. αλλά μπορεί και να είναι αποτέλεσμα ψυχολογικών αιτιών. Απαραίτητες προϋποθέσεις για να τεθεί η διάγνωση της αϋπνίας είναι τα συμπτώματα να υπάρχουν τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα για διάστημα ενός μηνός και υποκειμενική δυσφορία για την ποσότητα και την ποιότητα του ύπνου.

Τι δεν είναι η διαταραχή αϋπνίας;

Η διαταραχή αϋπνίας σίγουρα δεν είναι κάτι μόνο «νοητικό», όπως υποστηρίζουν πολλοί λέγοντας τη φράση «είναι μόνο στο μυαλό σου, χαλάρωσε και θα κοιμηθείς». Μπορεί οι σκέψεις του ατόμου φαινομενικά να είναι εκείνες που δημιουργούν την αϋπνία, αλλά η εμφάνισή της μπορεί να συνδέεται με ψυχολογικά προβλήματα ή ψυχοπιεστικές καταστάσεις τις οποίες πρέπει να αναγνωρίσει ώστε να τις διαχειριστεί. Επιπροσθέτως, δεν είναι μια διαταραχή που λύνεται μόνο με χάπια, στη συγκεκριμένη περίπτωση με υπνωτικά. Τα υπνωτικά μπορεί να βοηθήσουν ως ένα βαθμό, όμως μόνο προσωρινά και μπορεί να οδηγήσουν σε εξάρτηση του οργανισμού. Ακόμη, πρέπει να αναφερθεί πως για την αϋπνία δεν ισχύει η φράση «θα μάθεις να χρειάζεσαι λιγότερο ύπνο». Η ανάγκη ύπνου του μέσου ανθρώπου είναι 7 με 8 ώρες ημερησίως. Ίσως κάποιοι να έχουν μάθει με λιγότερες ώρες, αλλά δε μπορούν να εκπαιδεύσουν το σώμα τους να χρειάζεται λιγότερο ύπνο.

Ποια είναι τα σημάδια πως κάποιος έχει διαταραχή αϋπνίας;

Συχνά στα άτομα που πάσχουν από διαταραχή αϋπνίας παρατηρείται έλλειψη ενέργειας, κούραση, δυσκολία συγκέντρωσης ή μνήμης, μειωμένη παραγωγικότητα, επιθετικότητα, ευερεθιστότητα, μείωση ενδιαφερόντων, αναποφασιστικότητα και ψυχοσυναισθηματικές διαταραχές. Παράλληλα, μπορεί να υπάρχει αυξημένη σωματική ένταση, δηλαδή ανησυχία, μυϊκή ένταση και αυξημένη αγγειοσυστολή. Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε φαύλο κύκλο, όπου τα συμπτώματα της εγρήγορσης οδηγούν σε αϋπνία και υπερβολικό φόβο για αϋπνία, καταστάσεις που επανατροφοδοτούν την αύξηση του επιπέδου εγρήγορσης και τανάπαλι. Επίσης, καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα ενισχύεται απ’ τον ύπνο, η έλλειψή του μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη libido.

Τι βιώνει / αισθάνεται κάποιος που έχει διαταραχή αϋπνίας;

Οι αϋπνικοί συνήθως απασχολούνται υπερβολικά με το πρόβλημα του ύπνου, δυσφορούν εξαιτίας της αϋπνίας, ενώ ταυτόχρονα εκφράζουν υπερβολικούς φόβους για τις ενδεχόμενες βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της διαταραχής στην υγεία τους, τη συμπεριφορά τους και τη γενικότερη λειτουργικότητά τους. Οι χρόνια αϋπνικοί ασθενείς έχουν αναπτύξει συνήθως αρνητικές σκέψεις, αντιλήψεις και συνήθειες γύρω από τον ύπνο, όπως για παράδειγμα ο μεσημεριανός ύπνος μεγάλης διάρκειας, η αυξημένη καφεΐνη  ή ο μειωμένος χρόνος που διαθέτουν εξαιτίας επαγγελματικών πιέσεων. Μερικά παραδείγματα αντιλήψεων ενός αϋπνικού είναι φράσεις τύπου «αν δεν κοιμηθώ 8 ώρες τότε δεν θα μπορέσω να αποδώσω αύριο στην δουλειά μου», «αν δεν κοιμηθώ καθόλου τότε αυτό θα είναι καταστροφή» και σκέψεις όπως «πάλι δεν θα με πάρει ο ύπνος απόψε». Το άτομο που σκέπτεται με αυτό τον τρόπο, τελικά σαμποτάρει την ίδια του την προσπάθεια να κοιμηθεί γιατί μπαίνει σε έναν φαύλο κύκλο αρνητικής πρόβλεψης, το οποίο φέρνει άγχος και ως γνωστόν, το άγχος φέρνει σωματική ένταση και η σωματική ένταση αϋπνία. Επίσης, το άτομο μπορεί να έχει αναπτύξει μια κακή σχέση με το κρεβάτι του και να κοιμάται πιο εύκολα μακριά απ’ αυτό, για παράδειγμα καθιστός σε ένα ταξίδι με τραίνο ή στο αυτοκίνητο.

Πως μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

Αν νιώθεις ότι δυσκολεύεσαι από διαταραχή αϋπνίας μπορείς να αναζητήσεις διάφορους τρόπους για να το λύσεις και να ανακουφιστείς. Αρχικά, πρέπει να φροντίσεις τις συνθήκες ύπνου σου, δηλαδή να έχεις ένα ανατομικό στρώμα και μαξιλάρια και να μην υπάρχουν θόρυβοι, φώτα ή άλλες πηγές απόσπασης προσοχής στο δωμάτιο. Αν θες μπορείς να δοκιμάσεις κάποια χαλαρωτική μουσική ή διάφορες τεχνικές χαλάρωσης που ίσως σε βοηθήσουν. Επίσης, πολύ χρήσιμο θα ήταν να ακολουθούσες μια ρουτίνα ύπνου – ξυπνήματος, να ξαπλώνεις στο κρεβάτι μόνο όταν θέλεις να κοιμηθείς και να αποφεύγεις το μεσημεριανό ύπνο μεγάλης διάρκειας. Ακόμη, συνίσταται να αποφεύγεις την καφεΐνη και τη νικοτίνη πριν τον ύπνο, να μην καταναλώνεις αλκοόλ, να γυμνάζεσαι τουλάχιστον 3 – 4 ώρες πριν κοιμηθείς για να μην υπάρχει υπερδιέγερση και να τρως ένα ελαφρύ γεύμα τουλάχιστον 2 ώρες πριν. Αν το πρόβλημα παραμένει για πάνω από ένα μήνα καλό είναι να επισκεφθείς έναν ειδικό, ο οποίος θα αξιολογήσει την κατάσταση και θα σου πει ακριβώς πρέπει να γίνει. Για αρχή, εφόσον οι διαταραχές ύπνου μπορεί να σχετίζονται και με οργανικά συμπτώματα, θα γίνει ιατρική διερεύνηση για να αποκλειστούν οι οργανικές αιτίες. Στη συνέχεια μπορείς να απευθυνθείς σ’ έναν ειδικό ψυχικής υγείας για να αντιμετωπίσετε το γνωστικό κομμάτι που μπορεί να προκαλεί την αϋπνία σου. Έχε στο νου σου πως σε ορισμένες περιπτώσεις συνίσταται η φαρμακοθεραπεία, πάντοτε με τη συμβουλή και την παρακολούθηση ψυχιάτρου, ώστε το άτομο να βοηθηθεί και να επαναρυθμιστεί ο ύπνος του. Αυτό δε σημαίνει πως πάσχεις από κάτι σοβαρό ή ανίατο ούτε φυσικά πως είσαι «τρελός» .

Πως μπορώ να βοηθήσω έναν δικό μου άνθρωπο που πάσχει από διαταραχή αϋπνίας;

Αν παρατηρήσεις πως κάποιο κοντινό σου άτομο δυσκολεύεται να κοιμηθεί, νυστάζει πολύ κατά τη διάρκεια της ημέρας, έχει μειωμένη παραγωγικότητα ή εμφανίζει κάποιο άλλο σύμπτωμα της διαταραχής αϋπνίας είναι πολύ βασικό να του το επισημάνεις. Με τη δική σου παρατήρηση το άτομο μπορεί να συνειδητοποιήσει πιο εύκολα την κατάσταση και να θελήσει να τη διορθώσει. Να του υπενθυμίζεις πόσο σημαντικό ρόλο παίζει ο ύπνος για έναν υγιεινό τρόπο ζωής, για να αισθανθούμε καλύτερα, να είμαστε περισσότερο δημιουργικοί, να έχουμε καλύτερες επιδόσεις σε διάφορους τομείς και να είμαστε ήρεμοι και απαλλαγμένοι από το στρες. Ακόμη, αν το άτομο βιώνει κάποια ψυχοπιεστικά γεγονότα ή κάποια ψυχική διαταραχή είναι σημαντικό να τον παροτρύνεις να επισκεφθεί έναν ψυχολόγο προκειμένου να βοηθηθεί. Επίσης, σε περίπτωση που του δοθεί κάποια φαρμακευτική αγωγή μπορείς να παρατηρείς αν η χρήση τους είναι ελεγχόμενη κι αν το άτομο συνεχίζει κανονικά τις επισκέψεις στους επαγγελματίες υγείας, πάντα όμως με διακριτικό τρόπο χωρίς να γίνεσαι επεμβατικός ή επικριτικός.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: 

Μονάδα Μελέτης Ύπνου. Α’ Ψυχιατρική Κλινική, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

WebMD. Slideshow: insomnia myths and facts. Ανακτήθηκε στις 8/11/2020. Διαθέσιμο στο: https://www.webmd.com/sleep-disorders/ss/slideshow-insomnia

Άρση: Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας και Ειδικής Αγωγής. Διαταραχές Ύπνου. Ανακτήθηκε στις 8/11/2020. Διαθέσιμο στο: https://www.arsi.gr/content/621/diataraxes-ypnoy-

Γκούντα Χ. (2018). Διαταραχές ύπνου. Πτυχιακή εργασία. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. 2018.

Ενύπνιον: Κέντρο Διαταραχών Ύπνου – Επιληψίας. Τι είναι η αϋπνία; Ανακτήθηκε στις 9/11/2020. Διαθέσιμο στο: http://enypnion.gr/a%cf%8b%cf%80%ce%bd%ce%af%ce%b1/

Μιχάλας Ε. Νικόλαος. Διαταραχές Ύπνου. Ανακτήθηκε στις: 8/11/2020. Διαθέσιμο στο: http://michalasnikos.gr/services/diataraxes-ipnou/

Παπαδάκη Μ. Διαταραχές ύπνου: όλες οι τεχνικές για να τις ξεπεράσουμε. Ανακτήθηκε στις 8/11/2020. Διαθέσιμο στο: https://ygeiamou.gr/blogs/diataraches-ipnou-oles-i-technikes-gia-na-tis-xeperasoume/

What do you think?

16 points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Κι όμως, θα αντέξουμε μία ακόμα καραντίνα!

Γιατί λειτουργούμε ενοχικά;