Γύρισα πρόσφατα από το εξωτερικό και δεν μπορώ να το διαχειριστώ. Ήδη γνωρίζω ότι πάσχω από κατάθλιψη και το άγχος με ταλαιπωρεί εξίσου. Για πρώτη φορά μετά από καιρό μένω ξανά με τους δικούς μου οι οποίοι αντιμετωπίζουν δικά τους προβλήματα. Νιώθω και πάλι τους φόβους και τις ανησυχίες που είχα όταν ήμουν παιδί και έμενα μαζί τους και φοβάμαι ότι θα κάνει μεγάλο πισωγυρισμα η ψυχική μου υγεία. Πώς μπορώ να βάζω όρια και παράλληλα να είμαι ενεργή στην οικογενειακή ζωή;
Από τον/την: Νίκη
Αγαπητή Νίκη,
Σε ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σου να μοιραστείς μαζί μας την ιστορία σου! Κατανοώ ότι το να ζει κανείς με κατάθλιψη και άγχος ταυτόχρονα είναι από μόνο του πάρα πολύ δύσκολο, ειδικά όταν βρίσκεται σε ένα περιβάλλον στο οποίο νιώθεις ανασφάλεια. Συμμερίζομαι λοιπόν τους φόβους και τις ανησυχίες σου.
Αρχικά, παρατηρώ ότι δεν έχεις αναφέρει πολλές λεπτομέρειες για τους γονείς σου και τη σχέση σου μαζί τους. Τι ήταν αυτό που σε έκανε να αισθάνεσαι φόβο ως παιδί; Ό,τι και αν είναι, φαίνεται πώς δε σε έχει εγκαταλείψει ακόμα και δε το έχεις ξεπεράσει εντελώς. Τα άλυτα τραύματα της παιδικής ηλικίας με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο πάντα βρίσκουν το τρόπο να επιστρέφουν και να σου υπενθυμίζουν τη παρουσία τους. Η αδυναμία κάποιου να θέσει όρια συνήθως ξεκινάει από τα πρώτα χρόνια της ζωής και εξελίσσεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του μέχρι ο ίδιος να πάρει την απόφαση να αλλάξει αυτό το μοτίβο συμπεριφοράς. Τα όρια διαμορφώνονται από τις προσωπικές εμπειρίες του καθενός, τις αντιλήψεις των άλλων και από το οικογενειακό περιβάλλον το οποίο παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση τους.
Στα πρώτα χρόνια της ζωής ο άνθρωπος μέσα από τη στοργή, την αποδοχή και την εμπιστοσύνη που λαμβάνει από το περιβάλλον του καταφέρνει να εξερευνήσει το κόσμο γύρω του και να δημιουργήσει τη δική του ξεχωριστή ταυτότητα. Αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί έτσι μαθαίνει να έχει επίγνωση του εσωτερικού του κόσμου και να μην είναι δέσμιος στις προσδοκίες των άλλων. Αντίθετα, για τα άτομα που μεγάλωσαν σε δυσλειτουργικές οικογένειες η λέξη “όρια” έχει αρνητική χροιά. Δεν έχουν διαμορφώσει τη δική τους προσωπικότητα, ούτε έχουν επίγνωση των ονείρων τους επειδή συνήθως εσωτερικεύουν τις επιθυμίες των άλλων ως δικές τους. Με λίγα λόγια, ζουν μια ζωή που οι άλλοι έχουν χτίσει γι’ αυτούς και αυτό γιατί ως παιδιά έμαθαν να συμβιβάζονται με τις ανάγκες του γονιού.
Επιπλέον, ακόμα και σε περιπτώσεις που θέλουν να ακολουθήσουν το ένστικτο τους και να πράξουν με βάση τη δική τους βούληση, επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τη γνώμη των άλλων σε σημείο που τελικά καταλήγουν να την αποδέχονται χωρίς καν πρώτα να τη φιλτράρουν. Κάποιοι μπορεί να αναγνωρίζουν ότι αυτή η στάση δε τους βοηθά, ωστόσο δε ξέρουν πώς να βγουν από το φαύλο κύκλο. Ως ενήλικες κάνουν τα πάντα για να ευχαριστήσουν τους άλλους, στις σχέσεις τους δίνουν και δε παίρνουν, είναι τελειομανείς και αυστηροί με τον εαυτό τους κλπ. Μια δυσλειτουργική οικογένεια μπορεί να εμφανιστεί με πολλές μορφές:
- Συνεχείς συγκρούσεις μεταξύ των μελών που οδηγούν στην απώλεια του συναισθηματικού δεσμού μεταξύ παιδιού και γονέα. Το παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον ανασφάλειας και άγχους με μακροχρόνιες επιπτώσεις στη ψυχική του υγεία.
- Ψυχικές διαταραχές, προβλήματα υγείας, χρήση ουσιών κλπ. που καθιστούν ανίκανους τους γονείς να ανταποκριθούν στις ανάγκες των παιδιών με αποτέλεσμα τα ίδια να αναλαμβάνουν αυτό το ρόλο για να μη διαλυθεί η οικογένεια.
- Πολυάσχολοι γονείς που είναι κυριολεκτικά απόντες από τη ζωή του παιδιού
- Αυταρχικοί γονείς που επιβάλλουν τα θέλω τους χωρίς να υπολογίζουν τις επιθυμίες και τα συναισθήματα των παιδιών.
- Κακοποιητικοί οικογένεια στην οποία ένας από τους δύο ή/και οι δύο γονείς ασκεί σωματική ή/και λεκτική βία.
- Γονείς που είναι συναισθηματικά απόντες απέναντι στα παιδιά τους επειδή οι ίδιοι δε ξέρουν πως να εκφράσουν τα συναισθήματα τους. Αυτό επηρεάζει άμεσα και τα ίδια τα παιδιά καθώς μαθαίνουν από πολύ μικρή ηλικία ότι τα συναισθήματα δε παίζουν κυρίαρχο ρόλο στη ζωή μας.
Εσύ μπορείς να διακρίνεις κάποιες από τις παραπάνω συμπεριφορές στους γονείς σου; Είναι πολύ σημαντικό να γίνει αυτή η διάκριση για να μπορέσεις και εσύ να εντοπίσεις τη πηγή του προβλήματος, αν δε το έχεις κάνει ήδη. Μόνο όταν αναγνωρίσουμε το ’’γιατί’’ θα μπορέσουμε να έρθουμε στη λύση. Το πρώτο βήμα είναι να συζητήσεις μαζί τους, να τους βοηθήσεις να καταλάβουν ότι βιώνεις ένα δύσκολο μεταβατικό στάδιο και γενικότερα να εκφράσεις τα συναισθήματα σου γύρω από αυτό το θέμα. Πιθανόν να υπάρχουν και άλλα ευαίσθητα θέματα που έχεις την ανάγκη να τους εξωτερικεύσεις και να μην σου δόθηκε η ευκαιρία να το κάνεις όλα αυτά τα χρόνια. Όπως και να εξελιχθούν τα πράγματα, να θυμάσαι ότι δε φταις σε τίποτα από όσα σου συνέβησαν. Δεν είσαι υπεύθυνη για τα λάθη του παρελθόντος.
Για να μπορέσεις να διατηρήσεις τη ψυχική σου ηρεμία πρέπει να διαχωρίσεις τον εαυτό σου από εκείνους, να τον αντιμετωπίσεις δηλαδή ως συναισθηματικά ανεξάρτητο. Είσαι διαφορετική όπως διαφορετικοί είναι και οι γονείς σου. Έχεις τις δικές σου απόψεις, τα δικά σου συναισθήματα, τη δική σου συμπεριφορά και δε χρειάζεται να συμφωνείς μαζί τους σε όλα. Πιθανόν να συναντήσεις κάποια αντίδραση μόλις αντιληφθούν αυτή την αλλαγή, αλλά αν μείνεις πιστή σε αυτή θα τη συνηθίσουν. Γενικότερα, είναι σημαντικό κάθε φορά να εκφράζεις την άποψη σου και να απαντάς σε οποιαδήποτε συμπεριφορά σε φέρνει σε δύσκολη θέση με τρόπο που να φαίνεται ότι δεν εμπλέκεσαι συναισθηματικά και δε σε επηρεάζουν τα λεγόμενα τους.
Αν οι δικοί σου έχουν τυχόν ανασφάλειες, τότε είναι πολύ πιθανόν να τις προβάλουν στους άλλους με σκοπό να ικανοποιήσουν το Εγώ τους. Να θυμάσαι ότι ο σκοπός δεν είναι να τους τιμωρήσεις ή να τους εκδικηθείς, αλλά να ξεπεράσεις τους φόβους σου και να μην εσωτερικεύεις τα όσα ακούς. Για να μπορέσεις όμως να φτάσεις σε αυτό το σημείο θα πρέπει πρώτα να δουλέψεις με τον εαυτό σου έτσι ώστε να μπορείς να διαχειριστείς ενδεχόμενα αρνητικά συναισθήματα ή καταστάσεις από εκείνους. Αν έχεις άτομα εκτός του οικογενειακού σου περιβάλλοντος τα οποία εμπιστεύεσαι και μπορείς να βασιστείς, μίλησε τους, μοιράσου το φορτίο που κουβαλάς για να γίνει λιγότερο βαρύ. Η ψυχική σου κατάσταση είναι αρκετά ευάλωτη και χρειάζεσαι ένα υποστηρικτικό δίκτυο δίπλα σου. Η ψυχοθεραπεία θα σε βοηθήσει επίσης πάρα πολύ σε αυτό το ταξίδι, θα γνωρίσεις καλύτερα τον εαυτό σου έχοντας δίπλα σου έναν έμπειρο επαγγελματία να σε καθοδηγεί και με υπομονή θα μπορέσεις να ξεπεράσεις τα τραύματα της παιδικής και ενήλικης ζωής.
Ελπίζω να σε βοήθησα, παραμένω στη διάθεση σου για οτιδήποτε χρειαστείς και θα χαρώ πολύ να ακούσω νέα σου!
