Με αφορμή τη μέρα της Πρωταπριλιάς αναρωτιόμαστε πώς γίνεται να αφιερώνουμε μια ολόκληρη μέρα, σε κάτι που όλοι οι άνθρωποι αποφεύγουμε και κατακρίνουμε καθημερινά. Η παράδοση της Πρωταπριλιάς ξεκίνησε από τη Δύση και τους αρχαίους Κέλτες, όπου ξεκινούσε η εποχή για ψάρεμα. Επιστρέφοντας με άδεια χέρια, έπλαθαν περίτεχνες ιστορίες για την πάλη τους με μυθικά θαλάσσια τέρατα και γιγάντια αλιεύματα, εξαιτίας των οποίων δεν κατόρθωσαν να φέρουν μικρότερα ψάρια.
Σύμφωνα με πηγές τα πιο συνηθισμένα ψέματα που επιλέγουν καθημερινά οι άνθρωποι ξεκινούν με το δημοφιλέστερο «Κόλλησα στην κίνηση» και συνεχίζουν με φράσεις όπως «Το είχα στο αθόρυβο», «Όχι δεν πάχυνες.», «Εγώ δε λέω ποτέ ψέματα», και η πιο καθημερινή απάντηση στην ερώτηση «Τι έχεις;» «Τίποτα!».
Το πιο συγκλονιστικό είναι πως η αλήθεια μπορεί να είναι μια, αλλά το ψέμα μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Ειδικότερα, τα ψέματα συνήθως εκφράζονται με τέσσερις τρόπους (Mares, A.C. & Brent, B.E., 2018):
1) πλήρης διαστρέβλωση, η οποία αναφέρεται στο πλήρες ψέμα, καθώς όλα τα στοιχεία είναι απόλυτα κατασκευασμένα και δεν περιέχουν δεδομένα από την τρέχουσα πραγματικότητα και αλήθεια.
2) μισές αλήθειες, αναφέρονται ως μερικό ψέμα, καθώς εμπεριέχονται κάποια συστατικά της αλήθειας, με τα οποία ο δέκτης προσπαθεί να υποστηρίξει μια ψευδή πληροφορία.
3) διόγκωση της αλήθειας- υπερβολή, επίσης βασίζονται σε αληθινά στοιχεία, τα οποία όμως έχουν διογκωθεί ως προς συγκεκριμένες διαστάσεις, όπως η έκταση των συνεπειών, με σκοπό να δημιουργήσουν μια λανθασμένη εντύπωση της κατάστασης.
4) παράλειψη τμημάτων της αλήθειας, όπου από την παρουσίαση ενός γεγονότος παραλείπονται συστατικά στοιχεία της αλήθειας. Η μορφή αυτή δεν εμπεριέχει την προσθήκη ψευδών στοιχείων, ωστόσο ο σκοπός του δέκτη είναι να αποπροσανατολίσει τον πομπό από την αλήθεια ή να του δημιουργήσει μια λανθασμένη εντύπωση.
Ένας από τους κυριότερους λόγους για να πει κάποιος ψέματα είναι όταν το άτομο πιστεύει ότι θα λάβει περισσότερα οφέλη ή θα αποφύγει αρνητικά συναισθήματα με το να πει ψέματα, από ότι όταν θα έλεγε την αλήθεια. Σύμφωνα με τον Mann et al. (2014) τα ψέματα κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες ανάλογα με τα κίνητρα του πομπού: τα προκοινωνικά ψέματα, τα οποία χρησιμοποιούνται για να ωφελήσουν τους άλλους και τα αντικοινωνικά – εγωιστικά, που στοχεύουν στην εκπλήρωση προσωπικών φιλοδοξιών.
Προκοινωνικά ψέματα
Είναι τα γνωστά σε όλους αθώα ή λευκά ψέματα και συνήθως επιλέγονται για να ωφεληθεί ο δέκτης και κάποιες φορές και ο πομπός του μηνύματος. Χαρακτηριστικό αυτής της κατηγορίας ψέματος είναι το γεγονός ότι δεν προκαλείται κάποια βλάβη ή ολέθρια συνέπεια στον δέκτη με την απόκρυψη ή τη διαστρέβλωση της αλήθειας. Συνήθη κίνητρα για την επιλογή αυτού του ψέματος είναι για να διαφυλαχθεί η αξιοπρέπεια των άλλων, η προστασία της εικόνας και της αυτοπεποίθησης του άλλου, να επιτευχθεί η διατήρηση μιας σχέσης ή να προστατεύσουμε τους αγαπημένους μας από ενδεχόμενη πληγή ή από κάποια δυσχερής έκβαση.
Αντικοινωνικά Ψέματα
Η κατηγορία αυτή αναφέρεται στα ψέματα που ωφελούν τον πομπό αλλά βλάπτουν τον δέκτη. Η έννοια της επίγνωσης της βλάβης σε συνδυασμό με την προσωπική ωφέλεια τα κατατάσσει στην κατηγορία των εγωιστικών-αντικοινωνικών ψεμάτων. Τα συνήθη κίνητρα είναι η διατήρηση μιας αξιομνημόνευτης αυτό-εικόνας που βασίζεται στην αυταπάτη, η ενίσχυση του κύρους μας στα μάτια των άλλων, η απολαβή συμπόνοιας από τρίτους, η αποφυγή κοινωνικού στιγματισμού, η απόκρυψη της προσωπικής ανεπάρκειας, του λάθους ή της υπαιτιότητας μας για ένα ζήτημα, η αποφυγή των συνεπειών μιας πράξης μας και ευρύτερα οι προσωπικές ή υλικές απολαβές από άλλους.
Την ημέρα της Πρωταπριλιάς είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε το πως για μια ολόκληρη μέρα, προσπαθούμε να κερδίσουμε τους ανθρώπους με ψέματα, ενώ αυτό που πραγματικά ξεκλειδώνει τους ανθρώπους μας είναι η αλήθεια… Ακόμα και αν κρύβουμε την αλήθεια για να μην πληγώσουμε κάποιον, ξεχνάμε πως η αλήθεια είναι αυτή που μας ενώνει. Αν μοιραστούμε μαζί με κάποιον μια επώδυνη αλήθεια και φροντίσουμε με συμπόνια τις ανάγκες και τις πληγές του, τότε θα συνδεθούμε ουσιαστικά. Και ίσως ο πόνος, όταν τον μοιραστούμε, να γίνει μικρότερος…
Βιβλιογραφία:
- Mann, H., Garcia-Rada, X., Houser, D., & Ariely, D. (2014). Everybody else is doing it: Exploring social transmission of lying behavior. PLoS One, 9(10).
- Mares, A. C., & Turvey, B. E. (2018). The Psychology of Lying. False Allegations, 21–36.
Ηλεκτρονικές Πηγές:
https://www.in.gr/2015/04/30/go-fun/erotiki-zoi/ta-pio-synithismena-psemata-poy-lene-oi-andres
