in ,

Τί θα πουν οι Άλλοι;


Ένας από τους διασημότερους μύθους του Αισώπου είναι αυτός του μυλωνά με το γαϊδούρι. Εν συντομία, μια μέρα ο μυλωνάς μαζί με τον γιο του, ξεκινούν να πάνε στην πόλη με σκοπό να πουλήσουν το γαϊδούρι τους. Στην διαδρομή, ένας περαστικός που τους είδε τους λέει: «Έχετε ολόκληρο γαϊδούρι και πηγαίνετε με τα πόδια;». Τότε ο μυλωνάς ανεβαίνει πάνω στο γαϊδούρι. Πιο κάτω ένας άλλος περαστικός που τους βλέπει λέει: «Κοτζάμ άντρας αφήνεις το παιδί να πηγαίνει με τα πόδια;». Τότε ο μυλωνάς κατεβαίνει και ανεβάζει το γιο του πάνω στο γαϊδούρι. Παρακάτω, μια γυναίκα βλέποντάς τους αναφωνεί: «Ντροπή νέο παιδί να έχεις αφήσει τον πατέρα σου να πηγαίνει με τα πόδια». Τότε ανεβαίνουν και οι δύο πάνω στο γαϊδούρι. Όμως τότε, ένας άλλος περαστικός τους κατηγορεί ότι ταλαιπωρούν το καημένο το γαϊδούρι.

Ο μύθος καταλήγει με τους δύο ανθρώπους να γίνονται περίγελος του χωριού, γιατί πήραν στην πλάτη τους το γαϊδούρι. Ένας πολύ απλός μύθος, αλλά ταυτόχρονα πολύ δηκτικός. Αναδεικνύει άψογα δύο πράγματα: ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τους πάντες ευχαριστημένους (πάντα κάποιος θα βρεθεί να πει κάτι αρνητικό) και ότι αν προσπαθήσουμε να το πετύχουμε, το αποτέλεσμα θα είναι να είμαστε γελοιοποιημένοι και δυσαρεστημένοι.

Και ενώ διαβάζοντας τον μύθο, κατανοούμε και αποδεχόμαστε το παράλογο της συμπεριφοράς του μυλωνά, στην προσωπική μας ζωή, πολλές φορές πέφτουμε θύμα της αδυναμίας μας. Είτε είναι στο οικογενειακό μας περιβάλλον, είτε στον εργασιακό μας χώρο, μεταξύ των φίλων μας ή ακόμα και μεταξύ αγνώστων, πάντοτε ανησυχούμε για το τι θα σκεφτούν οι άλλοι για εμάς. Επομένως εγείρονται τα ερωτήματα:

  • Γιατί έχει περισσότερη σημασία η γνώμη των άλλων από την δική μας ευχαρίστηση;
  • Τι μπορούμε να κάνουμε για να μη μας επηρεάζει η γνώμη των άλλων;

Για να εξηγήσουμε καλύτερα καταστάσεις και συμπεριφορές πρέπει να ανατρέξουμε στην αρχή. Και όταν λέω αρχή, εννοώ στο ξεκίνημα του ανθρώπινου είδους. Ο άνθρωπος για να επιβιώσει σε ένα τόσο εχθρικό και αφιλόξενο περιβάλλον, εφάρμοσε μια βασική αρχή: “η ισχύς εν τη ενώση”. Έτσι λοιπόν, όσο βρισκόσουν μέσα σε μια ομάδα ανθρώπων, είχες περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσεις. Το κυνήγι ήταν πιο εύκολο, η προστασία του εαυτού σου αλλά και των απογόνων σου ήταν μεγαλύτερη και γενικώς υπήρχαν πολλά οφέλη για τον άνθρωπο που έμενε μέσα στην ομάδα.

Το να βρεθείς εκτός ομάδας, σήμαινε βέβαιο θάνατο. Χωρίς την ομάδα ήσουν έρμαιο των στοιχείων της φύσης και βορά των αρπακτικών. Έτσι λοιπόν, το αίσθημα αποδοχής που τόσο πολύ σαν είδος επιζητούμε, ξεκίνησε σαν εξελικτικό εργαλείο. Οι άνθρωποι που επιδίωξαν την κοινωνική αποδοχή, είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν και να μεταδώσουν τα γονίδιά τους στις επόμενες γενιές. Φτάνοντας στο σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά τη σύνθεση των πρώτων κοινωνιών, αυτή η έμφυτη τάση παραμένει. Και είναι τόσο ισχυρή, που έχει παρατηρηθεί πως για χάρη της κοινωνικής αποδοχής, είμαστε έτοιμοι να εστερνιστούμε τις απόψεις άλλων ανθρώπων, ακόμα και στην περίπτωση που είναι εντελώς λανθασμένες.

Σε ένα πείραμα που διενήργησε ο κοινωνικός ψυχολόγος Solomon Asch, έβαλε 8 φοιτητές να συγκρίνουν μια γραμμή με τρεις άλλες. Η μία είχε ακριβώς το ίδιο μήκος με την γραμμή των φοιτητών και οι άλλες δύο ήταν εμφανώς διαφορετικές (μια μικρότερη και μία μεγαλύτερη). Από τους 8 φοιτητές, ο ένας ήταν το “υποκείμενο” και οι υπόλοιποι 7 ήταν συνεννοημένοι, όταν ερωτηθούν, να δώσουν λάθος απάντηση. Το πείραμα ήταν σχεδιασμένο με τέτοιο τρόπο, ώστε το “υποκείμενο” να απαντήσει τελευταίο, αφού έχει ακούσει τις απαντήσεις των προηγούμενων 7 φοιτητών. Τα αποτελέσματα, μετά από αρκετές επαναλήψεις, έδειξαν ότι 3 στους 4 φοιτητές συμφώνησαν με το “πλήθος”, δίνοντας λανθασμένη απάντηση. Μάλιστα, όταν μετά το πείραμα τους δόθηκε εξήγηση για τη σύσταση του πειράματος, πολλοί δήλωσαν πως δεν επηρεάστηκαν από την γνώμη των άλλων, αλλά απλώς μπερδεύτηκαν.

Οι γραμμές που έπρεπε να συγκρίνουν οι συμμετέχοντες

Ακόμη και στη σημερινή εποχή, όπου το άτομο είναι πιο ανεξάρτητο από ποτέ, όπου η κοινωνική μη αποδοχή δε θα μας επιφέρει άμεσο θάνατο (πρακτικά), επιζητούμε να είμαστε αποδεκτοί από το κοινωνικό μας περιβάλλον, ακόμα και όταν παραμερίζουμε την προσωπικότητά μας. Έχουμε γαλουχηθεί από πολύ μικρή ηλικία με φράσεις όπως: «Κάνε ότι κάνουν και οι άλλοι», «Για να το λένε όλοι σημαίνει ότι έχουν δίκιο», «Αν μας πιάσουν στο στόμα τους ποιος μας γλιτώνει» και πολλές ακόμα, που είμαι σίγουρος πως γνωρίζεις πολύ καλά. Δεν είναι κάτι λοιπόν το οποίο πρέπει να περάσει απαρατήρητο, καθώς είναι πολλές οι περιπτώσεις, όπου ο κοινωνικός αποκλεισμός, το bullying,  οι διαδικτυακές ψυχολογικές επιθέσεις, προκαλούν σοβαρά προβλήματα, όπως κατάθλιψη, απομόνωση, προβλήματα εθισμού και δυστυχώς δεν είναι λίγες οι φορές που οδηγούν στην αυτοκτονία.

Ας αφήσουμε λοιπόν στην άκρη το τι θα πουν οι άλλοι και ας δούμε τι μπορούμε να κάνουμε.

Καταρχάς, το να επιζητούμε την κοινωνική αποδοχή και να επηρεαζόμαστε από τη γνώμη των συνανθρώπων μας δεν είναι εξ ολοκλήρου κάτι κακό. Έχω ξαναναφέρει πως στη ζωή δεν είναι όλα άσπρο ή μαύρο. Το να έχουμε στη ζωή μας ανθρώπους, που μας αποδέχονται, που μας κάνουν να αισθανόμαστε ασφάλεια και μας αγαπάνε είναι αναγκαίο για την ψυχοσύνθεσή μας και για την ψυχική υγεία μας. Επίσης, η συνεργασία με άλλους ανθρώπους μας προσφέρει μεγαλύτερα οφέλη και μπορούμε να πετύχουμε περισσότερα πράγματα μαζί, απ’ ότι αν προσπαθούσαμε μόνοι μας. Τέλος, ακόμα και το να επηρεαζόμαστε από τη γνώμη των άλλων δεν είναι πάντοτε κακό. Υπάρχουν πολλά πράγματα που δεν γνωρίζουμε και μπορούμε να μάθουμε από τις γνώσεις των άλλων ανθρώπων. Επίσης, μια διαφορετική οπτική γωνία μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε τα πράγματα αλλιώς.

Τα προβλήματα ξεκινούν στον βαθμό που επιτρέπουμε να μας επηρεάζει η γνώμη των άλλων, στο είδος των ανθρώπων που επιζητούμε την αποδοχή και στο είδος των περιστάσεων στις οποίες αφήνουμε τον εαυτό μας να επηρεαστεί από τους άλλους.

Είναι απαραίτητο να ακούμε τις γνώμες των άλλων ανθρώπων, επιβάλλεται όμως να τις φιλτράρουμε. Η κριτική που μας ασκούν οι συνάνθρωποι μας, μπορεί να έχει καλές προθέσεις, μπορεί όμως να κρύβει φθόνο και κακεντρέχεια. Το μόνο σίγουρο είναι πως και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει κάτι να κερδίσουμε. Κι όμως, ακόμα και στην κακοπροαίρετη κριτική, κρύβεται μια μικρή αλήθεια. Κρύβεται κάτι που θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει καλύτερα. Αν κρατήσουμε μόνο αυτό και αποβάλλουμε όλα τα υπόλοιπα, τότε έχουμε κερδίσει. Η βελτίωση της κριτικής σκέψης είναι καθοριστικός παράγοντας για τη βελτίωση της ψυχολογίας μας και κατ επέκταση της ζωής μας.

Και δεν πρέπει μόνο να κρίνουμε το τι θα ακούμε, αλλά πολύ σημαντικό είναι και από ποιόν το ακούμε. Στο φιλικό περιβάλλον, ακόμα και στο οικογενειακό, μπορεί να έχουμε ανθρώπους που μας νοιάζονται και μας εκτιμούν, αυτό δε σημαίνει όμως πως έχουν την ικανότητα να δώσουν συμβουλές. Μπορεί λόγω έλλειψης εμπειριών, έλλειψη ενσυναίσθησης, ή απλώς μειωμένη ικανότητα, να μην μπορούν να δώσουν τις κατάλληλες συμβουλές. Μπορεί σε μερικά θέματα να μπορούν να δώσουν ποιοτικές συμβουλές και σε άλλα θέματα να υστερούν. Διάλεξε τους ανθρώπους από τους οποίους θα δεχτείς συμβουλές και μην ενστερνίζεσαι τις απόψεις όλων των ανθρώπων. Δεν είναι όλοι για όλα.

Τέλος, είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζεις, πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να επιζητάς τη γνώμη των άλλων. Θα υπάρξουν στιγμές στη ζωή σου, που θα βρίσκεσαι προ των πυλών για να λάβεις μια πολύ σημαντική απόφαση. Είναι λογικό να αποζητήσεις μια συμβουλή. Πάλι χρειάζεται προσοχή όμως, καθώς οι άνθρωποι κρίνουν βάση των δικών τους εμπειριών, των δικών τους αμφιβολιών και φόβων. Επίσης, υπάρχουν άνθρωποι, που είτε ασυνείδητα είτε και συνειδητά θα προσπαθήσουν να σε αποθαρρύνουν από το να επιχειρήσεις κάτι, διότι φοβούνται πως θα τα καταφέρεις σε κάτι που εκείνοι απέτυχαν ή φοβήθηκαν να δοκιμάσουν.

Ο Robert Downey Jr. είχε πει: «Άκου, χαμογέλα, συμφώνησε και μετά κάνε αυτό που θα έκανες έτσι κι αλλιώς». Σίγουρα οι συμβουλές και δη οι καλές, είναι πολύ σημαντικές και μπορούν να σε βοηθήσουν. Όμως η ζωή είναι δική σου, ανήκει σε σένα μαζί με τις επιτυχίες και τις αποτυχίες της. Και ξέρεις τι είναι χειρότερο απ΄το να αποτύχεις; Να αποτύχεις επειδή ακολούθησες τη συμβουλή κάποιου άλλου! Σκέψου το…

Βιβλιογραφία:

Mannes, A. E., Larrick, R. P., & Soll, J. B. (2012). The social psychology of the wisdom of crowds. In J. I. Krueger (Ed.), Frontiers of social psychology. Social judgment and decision making (p. 227–242). Psychology Press.

https://www.cbsd.org/cms/lib/PA01916442/Centricity/Domain/2773/commonlit_asch-experiment_student.pdf

What do you think?

16 Points
Upvote Downvote

Comments

Leave a Reply

2 Pings & Trackbacks

  1. Pingback:

  2. Pingback:

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση: ας μιλήσουμε ανοιχτά για τη σεξουαλικότητα.

Ψtalk: “Ξαφνικά από τις σκέψεις μου νιώθω να πνίγομαι”