Το βάρος της επιτυχίας στον σύγχρονο κόσμο

Τι σημαίνει επιτυχία για εσένα;

Και γιατί ενώ την κυνηγάμε τόσο, συχνά μας βαραίνει;

Για τον καθένα από εμάς η επιτυχία σημαίνει κάτι διαφορετικό. Για κάποιους συνδέεται με τα χρήματα και την επαγγελματική ανέλιξη, ενώ για άλλους βρίσκεται στις ουσιαστικές σχέσεις και στην ψυχική ισορροπία (Stott, 2024). Ωστόσο, στον σύγχρονο κόσμο προβάλλεται ένας καθολικός ορισμός της επιτυχίας, ο οποίος διαμορφώνεται από τα μέσα και τις κοινωνικές προσδοκίες (De Lenne et al., 2018). Μέσα σε αυτό το πλαίσιο γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο χώρο έχουμε, τελικά, να επιλέξουμε το δικό μας μονοπάτι προς την επιτυχία;   

Οι κοινωνικές πιέσεις και οι εξωτερικές προσδοκίες έχουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικής μας επιτυχίας. Συχνά τείνουμε να συμμορφωνόμαστε με τα κοινωνικά πρότυπα από την ανάγκη μας για κοινωνική αποδοχή. Στην προσπάθεια αποφυγής της αρνητικής κρίσης, τα προσωπικά “θέλω” υποχωρούν μπροστά στα κοινωνικά “πρέπει“, κάτι που μαθαίνουμε ήδη από την παιδική μας ηλικία, όταν αρχίζουμε να βλέπουμε την επιτυχία μέσα από τα μάτια των άλλων (Klyachko et al., 2019; Lee, 2014). Είτε πρόκειται για σχολικές επιδόσεις, είτε για ακαδημαϊκά επιτεύγματα, εσωτερικεύουμε προσδοκίες γονέων και καθηγητών οι οποίες επεκτείνονται αργότερα σε συναδέλφους και φίλους (Klyachko et al., 2019).

Το συνεχές αυτό κυνήγι εκπλήρωσης προσδοκιών δημιουργεί μεγάλο ψυχολογικό βάρος, που συχνά συνοδεύεται από φόβο αποτυχίας. Αυτό συμβαίνει επειδή έχουμε συνδέσει κάθε αποτυχία με ντροπή, αβεβαιότητα και αισθήματα εγκατάλειψης. Ως αποτέλεσμα, γινόμαστε σκληροί κριτές του εαυτού μας, αμφισβητώντας την αξία και τις δυνατότητες μας (Conroy et al., 2007). Για να αποφύγουμε τον φόβο της αποτυχίας επιδιώκουμε συχνά το “τέλειο”. Όσο περισσότερο φοβόμαστε να μην κάνουμε λάθος, τόσο πιο έντονη γίνεται η ανάγκη μας να τα κάνουμε όλα τέλεια. Η τελειομανία όμως συνοδεύεται από συναισθηματική φόρτιση και μπορεί ακόμη και να μας “παγώσει”. Η αναβλητικότητα, επομένως, γίνεται ο τρόπος να προστατευτούμε και να μειώσουμε την εσωτερική ένταση (Wang et al., 2024).

Οι επιπτώσεις αυτού του ψυχολογικού βάρους γίνονται εμφανείς στην καθημερινή μας ζωή και στην υγεία μας. Η διαρκής πίεση για επιτυχία και ο φόβος της αποτυχίας, συνδέονται με αυξημένα επίπεδα άγχους και ορισμένες φορές με καταθλιπτική διάθεση (An et al., 2023; Tan & Pang, 2023). Πέρα από το συναισθηματικό επίπεδο, σε σωματικό επίπεδο το χρόνιο άγχος και το στρες επηρεάζουν τον ύπνο, τη συγκέντρωση και μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε burnout (Bunjak et al., 2021). Η σωματική και ψυχική εξάντληση που συνοδεύει το burnout, επεκτείνεται και στις κοινωνικές μας σχέσεις. Όταν νιώθουμε ότι οι “μπαταρίες” αδειάζουν και η ενέργεια μας φθίνει, περιορίζεται τόσο η διάθεση μας, όσο και η ικανότητα μας να συνδεθούμε ουσιαστικά με τους γύρω μας. Η συναναστροφή με άλλα άτομα παύει να λειτουργεί ως χώρος ξεκούρασης και βιώνεται συχνά ως ακόμη μία απαίτηση (Hunderfund et al., 2022).

Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε αυτό το βάρος και να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια της επιτυχίας;

Για να διαχειριστούμε αυτό το βάρος και να αναθεωρήσουμε την έννοια της προσωπικής μας επιτυχίας, πρέπει να εστιάσουμε στον τρόπο που σκεφτόμαστε και στον τρόπο με τον οποίο διαχειριζόμαστε τα συναισθήματα μας. Το πρώτο βήμα είναι να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να κάνει λάθη, να τα βιώνει ως ευκαιρίες μάθησης και όχι ως αποτυχία. Μέσα από αυτή την διαδικασία καλλιεργείται η ψυχική ανθεκτικότητα, δηλαδή η ικανότητα μας να ανακάμπτουμε και να συνεχίζουμε ακόμη και μετά από δυσκολίες (Akgemci et al., 2013). Παράλληλα, η συναισθηματική ρύθμιση μας επιτρέπει να δίνουμε χώρο σε συναισθήματα όπως το άγχος, τον φόβο ή τη ματαίωση, αντί να τα αγνοούμε, αντιμετωπίζοντας τα με μεγαλύτερη κατανόηση και φροντίδα απέναντι στον εαυτό μας (Li et al., 2024). Τέλος, η εστίαση σε μικρούς ρεαλιστικούς στόχους, μας βοηθά να σταματήσουμε να βλέπουμε την επιτυχία ως κάτι μακρινό και απλησίαστο, και να μπορούμε να κατακτούμε μικρές νίκες που ενισχύουν σταδιακά την αυτοπεποίθηση μας (Dobronyi et al., 2019). Οι στόχοι αυτοί χρειάζεται να ανταποκρίνονται στις προσωπικές μας ανάγκες και επιθυμίες, και όχι στις προσδοκίες του περίγυρου μας (Ryan & Deci, 2020).

Η επιτυχία μέσα από τις ατέλειες

Μία πολύ όμορφη ινδουιστική ιστορία μας υπενθυμίζει ότι η επιτυχία δεν σχετίζεται πάντα με το αποτέλεσμα, αλλά με τον τρόπο που πορευόμαστε. Πρωταγωνιστής της είναι ένας νερουλάς από την Ινδία ο οποίος είχε δύο μεγάλα δοχεία κρεμασμένα στις άκρες ενός ραβδιού και τα κουβαλούσε στους ώμους του. Ένα από τα δύο δοχεία είχε κάποιες ρωγμές, ενώ το άλλο δεν είχε καμία ατέλεια. Αυτό του επέτρεπε να συγκρατεί όλο το νερό καθ’ όλη την διαδρομή με τα πόδια, από το ρυάκι έως το σπίτι του νερουλά. Από την άλλη, όταν το ραγισμένο δοχείο έφτανε στον προορισμό, περιείχε μόνο το μισό νερό (Miralles & Garcia, 2019).

Για πολλά χρόνια, ο νερουλάς έκανε την ίδια διαδρομή με αυτό το άνισο αποτέλεσμα. Το αψεγάδιαστο δοχείο ήταν περήφανο για τα επιτεύγματα του, ενώ το ραγισμένο αισθανόταν μεγάλη ντροπή εξαιτίας των ρωγμών του διότι δεν μπορούσε να εκπληρώσει εντελώς το χρέος του. Έτσι αποφάσισε να απολογηθεί και να ζητήσει συγγνώμη από τον νερουλά. Ο ίδιος του απάντησε πως στην επιστροφή για το σπίτι, το νερό που πέφτει πηγαίνει πάνω στους σπόρους που έχει σπείρει. Πρόσθεσε πως πάντα ήξερε τις ρωγμές του και βρήκε τη θετική πλευρά σε αυτό, με αποτέλεσμα να ανθίζουν λουλούδια μόνο στο μονοπάτι που διέσχιζε το ραγισμένο δοχείο. Ο νερουλάς ολοκλήρωσε “Εάν δεν ήσουν όπως είσαι, με όλες τις ρωγμές σου, θα εξακολουθούσα να κάνω τη διαδρομή μου μέσα στην έρημο.” (Miralles & Garcia, 2019).

Το ραγισμένο δοχείο δεν θεωρείται “αποτυχία” μόνο και μόνο επειδή χάνει νερό. Δείχνει ότι δεν χρειάζεται να ακολουθούμε τα πρότυπα της “τέλειας” επιτυχίας. Οι ατέλειες μας, μας υπενθυμίζουν την ιστορία μας και μπορούν να επιφέρουν θετικά αποτελέσματα σε εμάς και στους γύρω, όπως τα λουλούδια που ανθίζουν κατά μήκος του μονοπατιού. Γι’ αυτόν τον λόγο πρέπει να αποδεχτούμε τον εαυτό μας, με όλες τις “ρωγμές” του, γιατί η επιτυχία δεν κρύβεται μόνο στο τελικό αποτέλεσμα, αλλά στην πορεία και στη μάθηση που κρύβουν οι ατέλειες μας.

Βιβλιογραφία

1. Akgemci, T., Demirsel, M. T., & Kara, Ö. (2013). The effect of psychological resilience on employees’ burnout level. Academic Journal of Interdisciplinary Studies. https://doi.org/10.5901/ajis.2013.v2n11p122
2. An, H., Gu, X., Obrenovic, B., & Godinic, D. (2023). The role of job insecurity, social media exposure, and job stress in predicting anxiety among White-Collar employees. Psychology Research and Behavior Management, Volume 16, 3303-3318. https://doi.org/10.2147/prbm.s416100
3. Bunjak, A., Černe, M., Nagy, N., & Bruch, H. (2021). Job demands and burnout: The multilevel boundary conditions of collective trust and competitive pressure. Human Relations, 76(5), 657–688. https://doi.org/10.1177/00187267211059826
4. Conroy, D. E., Kaye, M. P., & Fifer, A. M. (2007). Cognitive links between fear of failure and perfectionism. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy, 25(4), 237–253. https://doi.org/10.1007/s10942-007-0052-7
5. De Lenne, O., Vandenbosch, L., Eggermont, S., Karsay, K., & Trekels, J. (2018). Picture-perfect lives on social media: a cross-national study on the role of media ideals in adolescent well-being. Media Psychology, 23(1), 52–78. https://doi.org/10.1080/15213269.2018.1554494
6. Dobronyi, C. R., Oreopoulos, P., & Petronijevic, U. (2019). Goal setting, academic reminders, and College Success: A Large-Scale Field Experiment. Journal of Research on Educational Effectiveness, 12(1), 38–66. https://doi.org/10.1080/19345747.2018.1517849
7. Hunderfund, A. N. L., West, C. P., Rackley, S. J., Dozois, E. J., Moeschler, S. M., Stelling, B. E. V., Winters, R. C., Satele, D. V., & Dyrbye, L. N. (2022). Social Support, Social Isolation, and Burnout: Cross-Sectional study of U.S. residents exploring associations with individual, interpersonal, program, and Work-Related factors. Academic Medicine, 97(8), 1184-1194. https://doi.org/10.1097/acm.0000000000004709
8. Klyachko, T., Semionova, E., & Tokareva, G. (2019). Success and failure of school students: Parental expectations and teachers’ perceptions. Voprosy Obrazovaniya/ Educational Studies Moscow, 4, 71–92. https://doi.org/10.17323/1814-9545-2019-4-71-92
9. Lee, H. W. (2014). The Motivation to Comply with Internal or External Moral Expectations: Is Just One Motivation Enough? Jurnal Natural (Faculty of Mathematics and Natural Science, Syiah Kuala University). http://ink.library.smu.edu.sg/etd_coll/110
10. Li, X., Zhang, Y., Li, X., Peng, M., Houben, M., Vaessen, T., & Myin-Germeys, I. (2024). Emotion regulation monitoring in daily life: the roles of event intensity, emotion intensity, perceived regulation success and psychopathology. Cognitive Therapy and Research, 49(3), 533–546. https://doi.org/10.1007/s10608-024-10547-0
11. Miralles, F., & Garcia, H. K. (2019). Ichigo Ichie. Quercus Publishing.
12. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions. Contemporary Educational Psychology, 61, 101860. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860
13. Stott, A. (2024). What is success? Forbes Councils.  https://www.forbes.com/councils/forbescoachescouncil/2024/05/20/what-is-success/
14. Tan, S. H., & Pang, J. S. (2023). Test Anxiety: An integration of the test anxiety and achievement motivation research traditions. Educational Psychology Review, 35(1). https://doi.org/10.1007/s10648-023-09737-1
15. Wang, X., Howard, J. L., & Zhong, L. (2024). Why do perfectionists procrastinate (or not)? Exploring the interaction between perfectionism dimensions through self‐determination theory. Applied Psychology, 74(1). https://doi.org/10.1111/apps.12563