in , ,

Ο ρατσισμός μέσα από το ψυχοδυναμικό πλαίσιο

 


Μια θεωρητική ανάλυση για τη μελέτη του ρατσισμού με ψυχοδυναμικούς όρους προσωπικότητας.

Ο ρατσισμός είναι ένα φαινόμενο που επηρεάζει τον άνθρωπο μέχρι και σήμερα. Εμφανίζεται σε ποικίλες εκφάνσεις της ζωής, όπως στην εργασία, στην υγεία, στην εκπαίδευση, στην διασκέδαση και αφορά την καταγωγή, το φύλο, τον σεξουαλικό προσανατολισμό και άλλες διαστάσεις και ιδιότητες που προσδιορίζουν τους ανθρώπους. Υπάρχουν πολλές σύγχρονες θεωρήσεις του ρατσισμού, μία εκ των οποίων είναι και η Ψυχοδυναμική και θα αναφερθούν κάποιοι βασικοί άξονές της στο παρόν κείμενο.

Η Ψυχοδυναμική θεώρηση προσεγγίζει τον ρατσισμό είτε ως αποτέλεσμα κάποιου «συνδρόμου» αυταρχικής προσωπικότητας, ή ως το αποτέλεσμα ενεργοποίησης αμυντικών μηχανισμών του ατόμου προκειμένου να επιλύσει εσωτερικές συγκρούσεις – προβαίνοντας στην στοχοποίηση μειονοτήτων (Κεκρίδου, 2019 αναφ. στο Hantzi, 1997). Από την οπτική της ομάδας ο Φρόιντ αναφέρει πως η αγάπη για την ομάδα στην οποία ανήκει κάποιος, ως έκφραση της αγάπης του εαυτού οδηγεί στην μετατόπιση της επιθετικότητας προς την εξω – ομάδα (Κεκρίδου, 2019).

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 πραγματοποίηθηκε μια ενδιαφέρουσα έρευνα από τους Adorno, Frenkel – Brunswink, Levinson και Sanford για τη μελέτη της αυταρχικής προσωπικότητας. Με βάση αυτά που προέκυψαν φάνηκε πως αυτός ο τύπος προσωπικότητας, είναι πιθανότερο να εμφανίσει ισχυρές τάσεις εθνοκεντρισμού και στοχοποίησης μειονοτικών ομάδων. Μάλιστα αναφέρονται και κάποια χαρακτηριστικά αυταρχικής προσωπικότητας. Ενδεικτικά κάποια από αυτά είναι: «άκαμπτος», «υπερασπίζεται στην τιμωρία και την πειθαρχία», «απεχθάνεται τις χαλαρές συνομιλίες» και άλλα.

Πώς αναπτύσσεται η αυταρχική προσωπικότητα; Αυτός ο τύπος χαρακτηρίζεται από έντονες μαζοχιστικές και σαδιστικές τάσεις από ψυχοδυναμική σκοπιά. Πιο συγκεκριμένα, οι γονείς είναι αυτοί που παίζουν καταλυτικό ρόλο στην διαμόρφωση αυτής της προσωπικότητας. Με τα αυταρχικά – τιμωρητικά μοτίβα συμπεριφοράς τους και με ασυνέπεια στην πειθαρχία, τα παιδιά αυτών των γονέων μαθαίνουν να υποτάσσονται και να φοβούνται να φέρουν αντίρρηση. Έπειτα οι συμπεριφορές των γονέων εσωτερικεύονται και έτσι δημιουργείται στο παιδί ένα «τιμωρητικό εγώ», μια αίσθηση δηλαδή ότι πρέπει να τηρούνται αυστηρά οι κοινωνικοί κανόνες. Αυτό το μοτίβο εδραιώνεται στο παιδί και το ακολουθεί μέχρι και την ενήλικη ζωή όπου υποτάσσεται σε ηγέτες και σε φορείς εξουσίας, αντίστοιχης ισχύος με εκείνης των γονέων τους (Wetherell, 2005).

Ωστόσο, η υπακοή τέτοιων ατόμων συνδέεται με την εχθρότητα και την οργή. Τα συναισθήματα που δεν μπόρεσαν ποτέ να εκφραστούν στα πρόσωπα που έπρεπε – εν προκειμένω στους γονείς – μετατοπίζεται σε άλλα πρόσωπα μέσω του μηχανισμού της προβολής. Ειδικότερα, ο στόχος αυτός μπορεί να είναι αδύναμες ομάδες όπως οι μειονότητες, και έτσι να γίνουν το επίκεντρο ακραίων και ρατσιστικών επιθέσεων, ως αποτέλεσμα μιας εσωτερικευμένης και μη – εκφρασμένης επιθετικότητας από την παιδική ηλικία (Wetherell, 2005).

Προφανώς, ο Adorno και οι συνεργάτες του αναφέρουν πως οι πρακτικές των γονέων δεν δημιουργούν κατ’ανάγκην ρατσιστικές και αυταρχικές ιδεολογίες. Επισημαίνει πως απλά υπάρχει μια σχέση ανάμεσα στις ιδεολογίες που επιλέγει κάποιος μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή – μεταξύ άλλων ιδεολογιών – και στον χαρακτήρα του. Υπάρχουν ενδεχομένως αρκετοί άλλοι παράγοντες που αλληλεπιδρούν προκειμένου όχι μόνο να δομηθεί μια αυταρχική προσωπικότητα, αλλά και ευρύτερα για την έκφραση ρατσιστικών πεποιθήσεων και πρακτικών.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Κεκρίδου, Ι. (2019). Στερεότυπα Νέων στην Ελλάδα για Έξι Εθνικές Ομάδες: Μια Εμπειρική Διερεύνηση με Βάση το Μοντέλο του Περιεχομένου των Στερεοτύπων.

Wetherell, M. (2005). Ταυτότητες, ομάδες και κοινωνικά ζητήματα (μτφρ. Μποζατζής, Ν.) Μεταίχμιο.

Οι εικόνες ανακτήθηκαν από unsplash.com

What do you think?

17 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Προσπαθώ να κάνω φίλους αλλά δεν γίνομαι αποδεκτή”

Το τέρας της κατάθλιψης πριν τα δεκαοκτώ.