in ,

Η διομαδική σύγκρουση και η υπαγωγή σε ομάδες στην Κοινωνική Ψυχολογία.


Πώς προκύπτουν οι διομαδικές συγκρούσεις και τί είναι αυτό που οδηγεί τις ομάδες στη σύγκρουση; Η ανάγκη των ανθρώπων να αποτελούν μέλη μιας ομάδας είναι κομμάτι της ίδιας τους της φύσης ως κοινωνικά όντα και αυτή η ανάγκη υπαγωγής σε μία ομάδα αποκαλύπτει δυναμικές καταστάσεις της διομαδικής πραγματικότητας που αξίζουν να επισημανθούν.

Η θεωρία της ρεαλιστικής σύγκρουσης και το πείραμα της κατασκήνωσης.

Το όνομα του Muzafer Sherif λειτούργησε ως θεμέλιο για την σύγχρονη κοινωνική ψυχολογία και συνέβαλε στην ανάπτυξη της θεωρίας της ρεαλιστικής σύγκρουσης. Σύμφωνα με τον Sherif, η διομαδική σύγκρουση προκύπτει πάντα όταν δυο ομάδες πραγματικά ανταγωνίζονται για περιορισμένους πόρους και είναι κανονιστικά στοιχεία της διομαδικής πραγματικότητας. Οι καταβολές της θεωρίας πηγάζουν εν μέρει από τα ευρήματα της διάσημης μελέτης που πραγματοποίησε ο Sherif και οι συνεργάτες του, όπου διερευνούσε τη σύγκρουση μεταξύ των ομάδων.

Η μελέτη ονομάστηκε το “Πείραμα Robber’s Cave” (Sherif, 1954, 1956). Ως τόπος αναφοράς επιλέχθηκε μια απομονωμένη θερινή κατασκήνωση στην Οκλαχόμα, το Robbers Cave State Park, καθώς αποτελούσε ένα καλό πειραματικό περιβάλλον για τους ερευνητές, με μειωμένη επιρροή των εξωτερικών παραγόντων, γεγονός που θα βοηθούσε να μελετηθεί καλύτερα “η πραγματική φύση των συγκρούσεων και των προκαταλήψεων”. Στο πείραμα έλαβαν μέρος αγόρια ηλικίας 11 και 12 ετών, τα οποία δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους και ούτε γνώριζαν ότι αποτελούσαν μέρος ενός πειραματικού σκηνικού. Εντός των πρώτων ημερών, αναπτύχθηκαν δεσμοί με τις ομάδες τους, τα αγόρια συμμετείχαν σε διάφορες δραστηριότητες, δημιουργήθηκαν κοινωνικοί κανόνες και αναδύθηκαν οι ρόλοι ηγεσίας των δυο ομάδων. Στη δεύτερη φάση, οι ομάδες ήλθαν σε επαφή, ενόψει τετραήμερων διαγωνισμών και η προκατάληψη εμφανίστηκε αρχικά μέσω λεκτικών ενδείξεων, όπως χλευασμών και χαρακτηρισμών, αλλά γρήγορα όσο προχωρούσαν οι διαγωνισμοί εντεινόταν με πιο άμεσο τρόπο (π.χ με το κάψιμο της σημαίας μιας ομάδας). Τα μέλη των ομάδων έγιναν πολύ επιθετικά, με αποτέλεσμα να τους χωρίσουν σωματικά. Στη τρίτη φάση, μετά από μία περίοδο ηρεμίας, ζητήθηκε από τα αγόρια να κατονομάσουν τα χαρακτηριστικά των δυο ομάδων και αυτό που παρατηρήθηκε είναι ότι οι συμμετέχοντες είχαν την τάση να μεροληπτούν θετικά για την ενδοομάδα τους και αρνητικά για την εξωομάδα. Τέλος, αποδείχθηκε πως η απλή αύξηση της επαφής ή της επικοινωνίας μεταξύ των ομάδων επιδείνωνε τη συγκρουσιακή κατάσταση, ωστόσο αυτό που μείωσε τελικά τα επίπεδα προκατάληψης ήταν η εξαναγκαστική συνεργασία των δυο ομάδων για την επίτευξη κοινών στόχων.

Άρα καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η διομαδική εχθρότητα και προκατάληψη μεταξύ των ομάδων οφείλεται σε σύγκρουση των συμφερόντων των δυο ομάδων για αγαθά ή ευκαιρίες που έχουν αξία για τα μέλη τους.

Η θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας και τα πειράματα ελάχιστης ομάδας.

Αρχικά, ο Henri Tajfel αναγνώρισε την τεράστια σημασία του έργου του Sherif στην στροφή των διομαδικών προσεγγίσεων στην κοινωνική ψυχολογία, ωστόσο διαφοροποιήθηκε από αυτό. Ο Tajfel αποτέλεσε σήμα κατατεθέν για τον κλάδο της κοινωνικής ψυχολογίας και η επιρροή του συνεχίζει να είναι σημαντική. Αναλυτικότερα, για την εξήγηση των φαινομένων διομαδικής συμπεριφοράς ο Tajfel δίνει έμφαση στη σημασία της κοινωνικής σύγκρισης. Κάθε κοινωνική ομάδα προσπαθεί για μια θετική κοινωνική ταυτότητα μέσα από διεργασίες σύγκρισης με την εξωομάδα. Από την στιγμή που υπάρχει στο κοινωνικό πεδίο και άλλη μία ομάδα εγείρεται η πιθανότητα σύγκρισης και για αυτό το λόγο τα μέλη της ενδοομάδας πρέπει να προσπαθήσουν, ώστε η ομάδα τους να έχει περισσότερη αξία από την εξωομάδα. Σύμφωνα με τον Tajfel, η κοινωνική ταυτότητα αφορά τη γνώση της υπαγωγής ενός ατόμου σε μία κοινωνική ομάδα, μαζί με την αξία και την συναισθηματική σημασία που φέρει αυτή η υπαγωγή.

Ο Tajfel και ο μαθητής του John Turner το 1979 ανέπτυξαν τη θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας. Αυτό που πρότειναν είναι ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν την τάση να κατηγοριοποιούνται σε μία ή περισσότερες ενδοομάδες και λόγω της υπαγωγής τους σε αυτή/ές οικοδομούν ένα μέρος της ταυτότητάς τους. Μόλις κατηγοριοποιήσουμε τον εαυτό μας σε μία ομάδα και ταυτιστούμε με αυτήν, τείνουμε να συγκρίνουμε την δική μας ομάδα με την εξωομάδα.

Στο κλασσικό πείραμα του υποδείγματος των ελάχιστων ομάδων (minimal group paradigm) o Tajfel και οι συνεργάτες του (1971) προσπάθησαν μέσα από μία σειρά μελετών να αμφισβητήσουν την παραδοχή αναγκαίας εμφάνισης ανταγωνιστικών στόχων για την ύπαρξη διομαδικής εχθρότητας. Εξετάστηκαν λοιπόν οι ελάχιστες προϋποθέσεις που ήταν αναγκαίες για την ύπαρξη ανταγωνισμού. Δημιουργήθηκαν οι ομάδες με αυθαίρετα κριτήρια, δεν υπήρχε επαφή μεταξύ των συμμετεχόντων των δυο ομάδων και τα μέλη δεν γνώριζαν ποιος ανήκει τόσο στην ομάδα τους όσο και στην άλλη ομάδα. Όταν ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να μοιράσουν χρήματα, είτε σε ένα μέλος της ομάδας τους, είτε σε ένα μέλος της εξωομάδας, η πλειονότητα των συμμετεχόντων έδινε σταθερά τα χρήματα σε μέλη της ομάδας τους. Επομένως, ο ανταγωνισμός και η εχθρότητα μεταξύ των ομάδων δεν είναι μόνο θέμα ανταγωνισμού για πόρους, αλλά αποτέλεσμα ανταγωνιστικών ταυτοτήτων (McLeod, 2019).

Τελικά, η θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας δεν υποστηρίζει το γεγονός ότι η απλή κατηγοριοποίηση σε ομάδες είναι επαρκής λόγος για την πρόκληση ενδοομαδικής εύνοιας και εξωομαδικής μεροληψίας και ότι η διομαδική διάκριση είναι φυσική και αναπόφευκτη της ομαδικής υπαγωγής. Η διάκριση μεταξύ των ομάδων μπορεί να προκύψει υπό τις συνθήκες που τα άτομα αυτό-κατηγοριοποιούνται και ταυτίζονται ως μέλη της ενδοομάδας, αντιλαμβάνονται την άλλη ομάδα ως μία συναφή ομάδα σύγκρισης και τέλος, η διάσταση της ομαδικής διακριτότητας είναι σημαντική σε ό,τι αφορά την διομαδική σύγκριση.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

  • McLeod, S. A. (2008). Robbers cave experiment. Simply Psychology. Link.
  • Sherif, M. (1954). Experimental study of positive and negative intergroup attitudes between experimentally produced groups: robbers cave study. Norman, OK: University of Oklahoma.
  • Sherif, M. (1956). Experiments in group conflict.  Scientific American, 195(5), 54-59. Link.
  • Muzafer Sherif, Wikipedia (last edited on February 2022). Link.
  • Sherif, M., Harvey, O. J., White, B. J., Hood, W. R., & Sherif, C. W. (1961). Intergroup conflict and cooperation: The Robbers Cave experiment (Vol. 10). Norman, OK: University Book Exchange.
  • McLeod, S. A. (2019, October 24). Social identity theory. Simply Psychology. Link.
  • Tajfel, H., Turner, J. C., Austin, W. G., & Worchel, S. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. Organizational identity: A reader, 56-65.
  • Henri Tajfel, Wikipedia (last edited on May 2022). https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_Tajfel.
  • Tajfel, H., Billig, M. G., Bundy, R. P., & Flament, C. (1971). Social categorization and intergroup behaviour. European Journal of Social Psychology, 1(2), 149–178. Link.
  • Vinney, Cynthia (2021). Understanding Social Identity Theory and Its Impact on Behavior. (Πηγή εικόνας).

What do you think?

21 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Είμαι 17, δίνω πανελλήνιες και δεν καταφέρνω να συγκεντρωθώ”

Ψtalk: “H αντίδρασή μου στο άγχος είναι το κλάμα”