in

Γιατί πιστεύουμε στις προκαταλήψεις


Οι προκαταλήψεις αναφέρονται στις παράλογες πεποιθήσεις των ανθρώπων που δεν στηρίζονται σε λογική επιχειρηματολογία και μπορεί να επηρεάσουν τον τρόπο σκέψης αλλά και τον τρόπο ζωής τους. Οι άνθρωποι με αυτές τις πεποιθήσεις συσχετίζουν συγκεκριμένες εκβάσεις της ζωής τους με πράξεις ή συμβάντα, χωρίς να υπάρχει σχέση αιτίου- αιτιατού ανάμεσά τους. Ένα παράδειγμα είναι η αντίληψη πως αν σπάσει ένας καθρέπτης ακολουθούν 7 χρόνια ατυχίας ή πως η κατοχή ενός τυχερού στυλό βοηθάει στα καλύτερα αποτελέσματα σε ένα διαγώνισμα.

Οι δεισιδαιμονίες έχουν βαθιές ρίζες στον χρόνο και είναι παγκοσμίως αναγνωρίσιμες. Είναι ένας μηχανισμός άμυνας που όλοι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ανεξαρτήτως καταγωγής, ηλικίας, κοινωνικού υπόβαθρου ή εκπαιδευτικής κατάρτισης. Αυτό συμβαίνει διότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να κατανοήσει πολλά γύρω από την ύπαρξη και πολλά “γιατί” γεννιούνται προκαλώντας αβεβαιότητα και φόβο. Οι προλήψεις είναι ένα εργαλείο για την εξευμένιση των διαφόρων αυτών γεγονότων που δεν βγάζουν νόημα. Ακόμη, είναι ένας εύκολος τρόπος να ελεγχθούν, κατά κάποιον τρόπο, μη ελέγξιμες καταστάσεις.

Σύμφωνα με το βιβλίο του ψυχολόγου Daniel Knahnema “Thinking Fast and Slow”, σκεφτόμαστε βάση δύο διαφορετικών συστημάτων. Το πρώτο, αφορά την ενστικτώδη αντίδρασή μας προς τον κόσμο γύρω μας. Σε αυτό το σύστημα περιλαμβάνονται τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις, που μας βοηθούν στην αντιμετώπιση νέων, “επικίνδυνων” καταστάσεων. Το Σύστημα 2, είναι αυτό που παίρνει χρόνο για την επεξεργασία πληροφοριών και την αντίδραση. Είναι πιο αργό και βασίζεται στην αντικειμενικότητα.

Αν η παραπάνω θεωρία εφαρμοστεί στον δεισιδαιμονικό τρόπο σκέψης, διαπιστώνεται πως το Σύστημα 1 είναι αυτό που έχει τον κυρίαρχο ρόλο σε τέτοιου είδους πεποιθήσεις. Με βάση αυτό, βρίσκονται απλές σχέσεις αίτιου- αιτιατού και προσδίδεται νόημα σε κάτι που ίσως δεν αντιλαμβάνεται ή δεν μπορεί να ελέγξει το άτομο (π.χ. φόρεσα αυτό το μπλουζάκι στον προηγούμενο αγώνα του Ολυμπιακού και κέρδισαν. Αν το φορέσω ίσως ξανά κερδίσουν).

Επίσης, το Σύστημα αυτό είναι που δίνει την ψευδή εντύπωση πως μπορεί το άτομο να ελέγχει το άγνωστο μέλλον ενώ ταυτόχρονα το απομακρύνει από την ευθύνη των επιλογών του. Ένα παράδειγμα είναι όταν η ήττα ή αποτυχία αποδίδεται στην μη κατοχή τυχερού αντικειμένου την δεδομένη στιγμή. Με αυτό τον τρόπο η ευθύνη μετατίθεται αλλού, με σκοπό την απαλλαγή από τα αρνητικά συναισθήματα ή τις ενοχές που έρχονται με την αντικειμενική πραγματικότητα και την ευθύνη που αντιστοιχεί στο άτομο για την έκβαση της εκάστοτε κατάστασης.

Ενώ πολλές φορές το άτομο γνωρίζει πως δεν ισχύουν τέτοιου είδους αφελής προλήψεις, συνεχίζει να τις ακολουθεί πιστά. Αυτό συμβαίνει διότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη να πιστεύει και να νιώθει πως έχει τον έλεγχο πάνω σε θέματα δύσκολα ή άγνωστα. Αυτό του προσφέρει ασφάλεια και τον βοηθάει να προχωράει μπροστά. Στο επάγγελμα του πιλότου, πάντα υπάρχει μια μικρή πιθανότητα να πέσει το αεροπλάνο. Ο πιλότος δεν μπορεί να ξέρει εάν κάτι τέτοιο θα συμβεί πράγματι ή πότε θα συμβεί. Παρόλα αυτά ανάμεσα στους πιλότους ισχύει η δεισιδαιμονία πως αν αφήσουν το κράνος στο πάτωμα θα επέλθει κάποιο είδος ατυχίας. Αποφεύγοντας αυτό, νιώθουν ασφάλεια, καθώς έχουν συμβολικά πάρει την μοίρα στα χέρια τους.

Βλέπουμε λοιπόν, πως οι τελετουργίες και οι προληπτικές ενέργειες είναι απαραίτητος μηχανισμός άμυνας για τους ανθρώπους. Είναι ένας εύκολος, γρήγορος, ασφαλής τρόπος που βοηθάει στο να κατευναστεί το άγχος του θανάτου και να μειωθεί η αίσθηση της απώλειας του ελέγχου. Είναι απαραίτητο, όμως, να υπάρχει ένα όριο σε αυτές τις αντιλήψεις και ενέργειες που να μη ξεπερνά την ελευθερία του άλλου και να μη φτάνει στο να βλάψει κανείς τον εαυτό του ή τους άλλους.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ντάνιελ Κάνεμαν, Σκέψη, αργή και γρήγορη (2011).

What do you think?

10 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Η καθηγήτρια στο φροντιστήριο μου ασκούσε ψυχολογική βία”

Ψtalk: “Δεν έχω όρεξη να κάνω τίποτα”