Μπλε Φάλαινα: Εισαγωγή
Η αυτοκτονικότητα αποτελεί ένα βαρυσήμαντο πολυπαραγοντικό διαπολιτισμικό και διαχρονικό φαινόμενο, το οποίο μαστίζει τις σύγχρονες κοινωνίες. Τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης -και πιο συγκεκριμένα το διαδίκτυο- αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης κοινωνίας, γεγονός που φαίνεται να εμπλέκεται άμεσα με την ψυχοσύνθεση της πλειονότητας των μελών της, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας και λοιπών χαρακτηριστικών, με ιδιαίτερη έμφαση να δίνεται στην πιο επιρρεπή ηλικιακή ομάδα, αυτή των εφήβων. Μεταβλητές που εντείνουν την πολυπλοκότητα και δημιουργούν σοβαρούς προβληματισμούς, αποτελούν όχι μόνο η εύκολη πρόσβαση των εφήβων στο διαδίκτυο με σκοπό την εύρεση μεθόδων και τρόπων αυτοτραυματικής-αυτοκτονικής συμπεριφοράς, αλλά και η πιθανή έλλειψη γονεϊκής επιτήρησης κατά τα κρίσιμα αυτά αναπτυξιακά στάδια.
Οι πειραματικές τάσεις και η περιέργεια, βασικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης ηλικιακής περιόδου, συνδυαστικά με την πιθανή εκδήλωση ψυχοπαθολογικών φαινομένων, που σχετίζονται άμεσα με τον ευμετάβλητο εσωτερικό κόσμο των εφήβων, ενισχύουν την στροφή σε διαδικτυακές αναζητήσεις προκλήσεων αυτοκαταστροφικού χαρακτήρα ως μια μορφή κάθαρσης. Υπόδειγμα αυτών των αναζητήσεων αποτελεί το παιχνίδι-πρόκληση «Μπλε Φάλαινα», το οποίο έχει διάρκεια 50 ημέρες, με μοναδικό τρόπο διεκπεραίωσής του, την αυτόχειρη αφαίρεση ζωής του παίκτη. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να εξετάσει πώς το διαδίκτυο και το συγκεκριμένο αυτό διαδικτυακό “παιχνίδι” ενισχύουν τις αυτοκαταστροφικές τάσεις των εφήβων, χωρίς βέβαια να αποκλείονται τρόποι και μέθοδοι πρόληψης αυτών των φαινομένων.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Αυτοτραυματισμοί και έφηβοι
Από πού προήλθε η ονομασία και ποια τα κριτήρια επιλογής των θυμάτων;
Ως προς την έρευνα της πρόκλησης της μπλε φάλαινας ‘Blue Whale Challenge’ : A Game or Crime?, η οποία έχει πάρει την ονομασία της από τον κύκλο ζωής των φαλαινών, οι οποίες συνδέονται με την αυτοκτονία -καθώς επιλέγουν να βγουν στη στεριά ώστε να πεθάνουν από το ίδιο τους το βάρος και από αφυδάτωση- παρουσιάζονται οι 50 ημέρες αυτοτραυματικών δοκιμασιών με τελική κατάληξη τον θάνατο του παίκτη. Οι παίκτες δεν επιλέγουν συνειδητά την συμμετοχή σε αυτή την πρόκληση, αλλά επιλέγονται από τους διαχειριστές βάσει του ιστορικού αναζητήσεώς τους, ενώ η έξοδος από την πρόκληση δεν είναι εφικτή εξαιτίας της χειραγώγησης, των ατομικών και οικογενειακών απειλών καθώς και η υποχρεωτική τήρηση απόλυτης μυστικότητας κατά τη διάρκεια των δοκιμασιών. Η εστίαση γίνεται στις αυτοκαταστροφικά προσανατολισμένες αναζητήσεις στο διαδίκτυο με βασική ομάδα-στόχο τους καταθλιπτικούς εφήβους, με απώτερο σκοπό την κάθαρση της κοινωνίας από τη συγκεκριμένη ευάλωτη υποομάδα.
Μπλέ Φάλαινα: Συνδέεται η αυτοκτονική/αυτοτραυματική συμπεριφορά με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;
O Chanarrong Intachomphoo (2018) στην έρευνα του “Social media and youth suicide: A systematic review’, εξετάζει όχι μόνο τον προτρεπτικό ρόλο των ΜΜΕ στην ενδυνάμωση των αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών, αλλά και τον εξίσου αποτρεπτικό ρόλο που επιτελούν, στοχεύοντας στην ευαισθητοποίηση και την ενημέρωση. Συγκεκριμένα, παραθέτει την θετική πτυχή οπού οι νέοι με τέτοιου είδους προδιαθέσεις μπορούν να ανιχνευθούν μέσα από τις δημοσιεύσεις τους, να βοηθηθούν μέσω προγραμμάτων πρόληψης και εξειδικευμένων διαδικτυακών συμβουλευτικών συνεδριών, ενώ παράλληλα αναδεικνύει παράγοντες όπως τη διαδικτυακή παρενόχληση και την ευκολία πρόσβασης σε αυτοτραυματικές μεθόδους.
Στην έρευνα “Social Media and Suicide: A Public Health Perspective” οι ερευνητές David D. Luxton, PHD (2012), Jeniffer D. June, BA (2012), Jonathan M. Fairall, BS (2012), τείνουν να εξετάσουν την σχέση των ΜΚΔ με τα ευάλωτα κοινωνικά στρώματα που ανήκουν σε εικονικές κοινότητες, αναφέροντας πως η πιο ευάλωτη από αυτές είναι εκείνη των εφήβων. Αναλυτικότερα παρουσιάζεται πως η αυτοκτονία αποτελεί την τρίτη πιο πιθανή αιτία θανάτου ανάμεσα στους εφήβους που εκτίθενται σε διαδικτυακό υλικό σχετιζόμενη με εκείνη.
Συμπεράσματα & Πρόληψη
Ως προς την σύγκριση των ερευνών, αρχικά παρατηρείται μια αλληλένδετη συνοχή ανά έρευνα με σκοπό την σταδιακή κατάληξη στο κύριο θέμα εξέτασης. Αναλυτικότερα, όλα τα άρθρα αναδεικνύουν την επιρροή των ΜΜΕ στα φαινόμενα αυτά, αλλά με σταδιακή προσθήκη εννοιών και δεδομένων με αποκορύφωμα την παρουσίαση και επεξήγηση της πρόκλησης της μπλε φάλαινας. Το πρώτο άρθρο όντας εισαγωγικό τείνει να παρουσιάσει το δίπολο της επιρροής των ΜΜΕ σε ευρύτερες κοινωνικές ομάδες με έμφαση στις προδιαθέσεις αυτών των συμπεριφορών αλλά και την πρόληψή τους. Στη συνέχεια, το δεύτερο άρθρο εξειδικεύει τα προαναφερθέντα διαδικτυακά φαινόμενα ως προς την εφηβική διάσταση, προετοιμάζοντάς το έδαφος για το τελικό τρίτο άρθρο της μπλε φάλαινας που αφορά αποκλειστικά τους εφήβους, ιδίως εκείνους με έκδηλη ή άδηλη κλινική συμπτωματολογία.
Τα ΜΜΕ παίζουν σημαντικό ρόλο, τόσο στην ενίσχυση όσο και στην αποδυνάμωση τέτοιων αυτοτραυματικών συμπεριφορών, με έμφαση να δίνεται στους τρόπους ενίσχυσης, ώστε να βοηθήσουν στην μελλοντική πρόληψη και ευαισθητοποίηση. Μελλοντικές έρευνες θα μπορούσαν να αναλάβουν την αναζήτηση τρόπων και μεθόδων δέουσας χρήσης των διαδικτυακών μέσων, καθώς και προτάσεις για θέσπιση ενός ασφαλούς ψηφιακού περιβάλλοντος όπου πάσχοντες ή μη από τέτοιους ιδεασμούς ανεξαρτήτως σταδίου νόσου θα μπορούσαν να απευθυνθούν για βοήθεια. Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε πρακτικό επίπεδο θα είχε η εξέταση του αν και πώς θα μπορούσαν να ανιχνευθούν κακόβουλες παρεμβάσεις τρίτων, η παρουσίαση ενημερωτικού υλικού ώστε να αποφευχθούν παρόμοια μελλοντικά συμβάντα, καθώς και τρόποι προστασίας προσωπικών δεδομένων έτσι ώστε οι χρήστες να μην εκτίθενται και να στοχοποιούνται, εξαιτίας προσωπικών αναζητήσεων που φανερώνουν την ψυχική τους ευαλωτότητα. Ιδιαίτερη έμφαση επίσης πρέπει να δοθεί στην ευαισθητοποίηση και αποσαφήνιση τέτοιων καταστάσεων, ώστε ο κόσμος και ιδιαίτερα οι έφηβοι να είναι προετοιμασμένοι και να έχουν μια δέουσα τυπική διαχείριση υπό την καθοδήγηση ενός ειδικού ψυχικής υγείας, τόσο για τους αυτοκαταστροφικούς ιδεασμούς, όσο και για την χειραγώγηση από τρίτους σε ένα τόσο ανοιχτό χώρο όπως το διαδίκτυο.
Βιβλιογραφία:
Intachomphoo, C. (2020). Social media and youth suicide: A systematic review. Ανακτήθηκε 1 Φεβρουαρίου, 2020, από https://aisel.aisnet.org/ecis2018_rp/13/ Luxton, D., June, J. & Fairall, J. (2012).
Social Media and Suicide: A Public Health Perspective, supplement 2, vol 102, pp:195-200. doi: 10.2105/AJPH.2011.300608) Mukhra, R., Baryah, N., Krishan, K., Kanchan, T. (2017).
‘Blue Whale Challenge’ : A Game or Crime?, Springer Science+Business Media B.V., part of Springer Nature 2017. doi: 10.1007/s11948-017-0004-2
