Σεξουαλική Κακοποίηση και Παιδιά Προσχολικής Ηλικίας: Ιδιαίτερα Ζητήματα
ΚοινοποίησηFacebookLinkedIn

Σεξουαλική Κακοποίηση και Παιδιά Προσχολικής Ηλικίας: Ιδιαίτερα Ζητήματα


Η σεξoυαλική κακοποίηση σαν εξατομικευμένη πράξη και σαν ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο δεν αναγνωρίζει φυλετικές, κοινωνικό-οικονομικές, εθνικές και διαπολιτισμικές διαφορές μεταξύ των ατόμων. Θύματα δύναται να είναι άλλοτε μικρά παιδιά και άλλοτε ενήλικες.  Λαμβάνει χώρα στον εργασιακό χώρο, στο σπίτι, στο σχολείο, στους δρόμους. Εντοπίζεται σε βιομηχανοποιημένες, αστικές και αγροτικές κοινωνίες. Συναντάται σε όλους τους πολιτισμούς και σε όλες τις κοινωνικές τάξεις σε μικρότερο ή σε μεγαλύτερο βαθμό. Αν και οικογενειακοί παράγοντες κινδύνου αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης του φαινομένου, εν γένει δεν προκύπτει ευδιάκριτη κοινή συνισταμένη των αναφερόμενων περιστατικών. Τα ποσοστά της παραβίασης με όλες τις εκφάνσεις που αυτή ενέχει απαντώνται σε διεθνές και παγκόσμιο επίπεδο.

Η κακοποίηση κατά βάση στηρίζεται στην ικανότητα της ομιλίας. Σε περιπτώσεις που δεν ανιχνεύονται στο θύμα σωματικές κακώσεις και βλάβες ή γενετικό υλικό που να ταυτοποιεί τον δράστη, οι ισχυρισμοί του θύματος αποτελούν την μοναδική αξιόπιστη πηγή. Τί γίνεται όμως στις περιπτώσεις των παιδιών προσχολικής ηλικίας που εντοπίζονται ελλείματα στην γλωσσική ικανότητα και σε πληθώρα γνωστικών διεργασιών;

Η Hewitt (1999), μέσα από την συγγραφή του βιβλίου της: Assessing Allegations of Sexual Abuse in Preschool Children, αναφέρεται σε μία ιδιαίτερα χαρακτηριστική περίπτωση της κλινικής της πρακτικής μέσα από την οποία καταδεικνύει την ανάγκη διεύρυνσης της γνώσης και των υφιστάμενων πρακτικών αξιολόγησης μίας ενδεχόμενης παραβίασης κυρίως στις συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες. Οι πρακτικές αυτές απαιτείται να είναι εναρμονισμένες με το αναπτυξιακό στάδιο του ανήλικου.

Η περίπτωση για την οποία κάνει λόγο, είναι αυτή ενός δίχρονου κοριτσιού που βρέθηκε με την μητέρα του σε ένα καταφύγιο. Η μητέρα είχε ξυλοκοπηθεί από τον σύζυγο της που έπινε συστηματικά αλκοόλ. Το προσωπικό του καταφύγιου παρατήρησε ότι κάθε φορά που η μητέρα άλλαζε την πάνα του παιδιού, εκείνο αναστατωνόταν. Το κορίτσι έκλαιγε και ακουμπούσε συνεχώς τη γενετήσια περιοχή της, ενώ γινόταν μία αναφορά στον μπαμπά της που δεν έβγαζε ιδιαίτερο νόημα. Τα στοιχεία αυτά θεωρήθηκαν ύποπτα και ειδικοί κλήθηκαν να αξιολογήσουν αυτές τις αντιδράσεις και την συμπεριφορά του παιδιού. Όμως, το φτωχό λεξιλόγιο και η ανώριμη ακόμα επικοινωνιακή ικανότητα του κοριτσιού δυσχέραναν σημαντικά την εκτίμηση της κατάστασης. Κρίθηκε απαραίτητη μία περαιτέρω αξιολόγηση χωρίς όμως το παιδί να μπορεί να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες και σε αυτή την περίπτωση. Η μητέρα δήλωσε πως δεν είχε δει ποτέ τον πατέρα να κακοποιεί με οποιονδήποτε τρόπο το παιδί. Δεν ήταν ξεκάθαρο λοιπόν εάν επρόκειτο για σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση ή για προβλήματα σχετιζόμενα με την διαδικασία αλλαγής της πάνας. Η περαιτέρω διερεύνηση του περιστατικού περιλάμβανε την παρατήρηση της αλληλεπίδρασης του πατέρα με την κόρη του, κατά την οποία η τελευταία ήταν ιδιαίτερα αγχωμένη και φοβισμένη. Επιπρόσθετα, ο ύπνος της ήταν διαταραγμένος, ένδειξη χαρακτηριστική της κακοποίησης σε πολλές περιπτώσεις. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά δεν θεωρήθηκαν επαρκή για να διαπιστωθεί εάν ο φόβος του κοριτσιού αποτελούσε προϊόν προσωπικής κακοποίησης, ή κατάλοιπο της παρακολούθησης της κακοποίησης της μητρός του. Συνεπώς, εκτός από ενδείξεις φόβου και στρες από πλευράς του προσχολικής ηλικίας θύματος, οι περιπτώσεις αυτές είναι δύσκολο να αξιολογηθούν, εξαιτίας των ελάχιστων παρεχόμενων πληροφοριών.

Διάβασε επίσης:

Παιδική Σεξουαλική Κακοποίηση

Ο ανεπαρκώς ανεπτυγμένος λόγος, η περιορισμένη μνήμη και ικανότητα ανάκλησης λεπτομερειών αποτελούν περιοριστικούς παράγοντες της αποκάλυψης σε παιδιά που ανήκουν στην συγκεκριμένα ηλικιακή ομάδα. Σε αυτό το σημείο το ευρύτερο περιβάλλον του παιδιού (κηδεμόνες, εκπαιδευτικοί), καλείται να επιστήσει την προσοχή του σε σύνοδες ενδείξεις.

Οι ανήλικοι είναι αναμενόμενο με το πέρας του χρόνου να αναπτύσσονται σωματικά, γνωστικά, συναισθηματικά, σεξουαλικά. Η μη αναμενόμενη, άτυπη σεξουαλική ανάπτυξη, σύμφωνα με έρευνες, προκύπτει ότι είναι σημαντική ένδειξη της κακοποίησης στα προσχολικής ηλικίας παιδιά. Αυτό που δυσκολεύονται τα ίδια παιδιά να μας πουν, συχνά μας το αποκαλύπτει η συμπεριφορά τους. Ποιες συμπεριφορές όμως είναι οι τυπικές και ποιες είναι εκείνες που εγείρουν υποψίες;

Η τυπική και αναμενόμενη σεξουαλική ανάπτυξη των παιδιών προσχολικής ηλικίας περιλαμβάνει σεξουαλικές ενδείξεις και δηλώσεις που περιτριγυρίζονται στο πεδίο της περιέργειας, της ανακάλυψης και της θετικής διάθεσης γύρω από το σώμα. Συνήθης αντίδραση είναι η εξερεύνηση της γενετήσιας περιοχής. Τα παιδιά περιεργάζονται τα γεννητικά τους όργανα ενώ μπορεί και να απευθύνουν ερωτήσεις στους μεγαλύτερους για αυτά. Είναι πιθανό να εκθέσουν την ευαίσθητη περιοχή στους οικείους τους χωρίς συστολή, καθώς συχνά αφαιρούν τα ρούχα τους, ή σηκώνουν την φούστα τους και κατεβάζουν το παντελόνι τους με σκοπό να επιδείξουν τον αφαλό τους σε κάποιον. Επιπρόσθετα, συχνά τρέχουν γυμνά μετά το μπάνιο και κρυφοκοιτάζουν τους άλλους όταν είναι γυμνοί ή όταν γδύνονται. Στις συναναστροφές τους με άλλα παιδιά προσχολικής ηλικίας συζητούν για τα «κακά» και για τα «τσίσα». Ο ανήλικος που βρίσκεται στο συγκεκριμένο ηλικιακό στάδιο χαρακτηρίζεται από μια «χαρά», εξοικείωση, άνεση σε σχέση με το σώμα του. Έχει την περιέργεια να ανακαλύψει τι ακριβώς συμβαίνει και με ποιόν τρόπο.

Σε αντίθεση με την αναμενόμενη «χαρά» και περιέργεια για το σώμα του που θα υπογράμμιζε τις προδιαγραφές για μία φυσιολογική σεξουαλική ανάπτυξη, το θύμα εμφανίζεται να νιώθει άβολα, με την γύμνια του ίδιου, των συνομηλίκων του αλλά και των ενηλίκων. Είναι αρκετά πιθανό τα παιδιά να αποφεύγουν να αγγίξουν το γυναικείο στήθος ακόμα και στην περίπτωση του θηλασμού καθώς και να παρατηρήσουν τα γεννητικά όργανα άλλων όπως θα έκαναν σε κάθε άλλη περίπτωση. Αξίζει να σημειωθεί ότι παραδόξως αναδύεται η ικανότητα αναπαραστατικής ζωγραφικής. Αυτό σημαίνει ότι αποτυπώνουν στις ανθρώπινες φιγούρες που ζωγραφίζουν σημεία, όπως ο κόλπος, το πέος και το στήθος. Σύμφωνα με τις προδιαγεγραμμένες φυσιολογικές αναπτυξιακές αλλαγές που συνοδεύουν το συγκεκριμένο ηλικιακό στάδιο ανάπτυξης, δεν προβλέπεται μία τέτοια ικανότητα η οποία τείνει να χαρακτηρίζει μεγαλύτερης ηλικίας παιδιά. Η μη αναμενόμενη αναπαραστατική συμπεριφορά, εντοπίζεται και στο παιχνίδι τον κακοποιημένων σεξουαλικώς παιδιών. Κούκλες και ζωάκια υποκινούμενα από τον ανήλικο συνευρίσκονται και επιτελούν ακατάλληλες σεξουαλικές πράξεις στα πλαίσια του παιχνιδιού. Τα παιδιά από δεκαοχτώ μηνών έως τριών ετών, αρχίζουν να χρησιμοποιούν τα αντικείμενα ως σύμβολα. Συνεπώς, προβάλλουν μέσω του παιχνιδιού συμπεριφορές που έχουν δεχτεί. Η σεξουαλικοποιημένη όμως, συμπεριφορά ανακλάται και στους συνομηλίκους. Το παιδί θύμα τείνει να ακουμπά την ευαίσθητη περιοχή άλλων παιδιών. Ορισμένες ακραίες περιπτώσεις αναφέρουν ότι στοχεύουν, χτυπούν και πληγώνουν την γενετήσια περιοχή των συμμαθητών τους.

Σε κάθε περίπτωση για να λάβουμε σοβαρά υπόψη τις ανωτέρω ενδείξεις οφείλουμε να εξετάζουμε το ευρύτερο περιβάλλον και τα ερεθίσματα που λαμβάνει το παιδί. Για παράδειγμα, αν εκτίθεται σε βίαιο περιεχόμενο ταινιών ή βιντεοπαιχνιδιών, οι συμπεριφορές που θα ανακύψουν δεν αποτελούν ένδειξη κακοποίησης αλλά κατάλοιπο των συγκεκριμένων ερεθισμάτων. Γονείς και εκπαιδευτικοί πρωταρχικά θα παρατηρήσουν αυτές τις συμπεριφορές, ωστόσο, κρίνεται απαραίτητο να απευθυνθούν στους αρμόδιους για ενδελεχή διερεύνηση του θέματος.

Βιβλιογραφία

Θεμελή, Ο. (2014). ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΤΑΘΕΤΕΙ: Η δικανική εξέταση ανήλικων μαρτύρων, θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης. Τόπος, 3, 169-171.

Hewitt, S. (1999). Assessing Allegations of Sexual Abuse in Preschool Children: Understanding Small voices.

Datner, E. & Mandel, A. (2017). Sexual behaviors in children with developmental disabilities. J Altern Med Res, 9(3), 253-283.

Brilleslijper- Kater, N. & Friedrich, W. & Corwin, D. (2004). Sexual knowledge and emotional reaction as indicators of sexual abuse in young children: theory and research challenges. Child Abuse and Neglect, 28(10), 1007-1017.


Διάβασε επίσης:

Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση = Πρόληψη της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης

ΚοινοποίησηFacebookLinkedIn
Γραμμένο από
Εύη Γεωργίου

Archives

Categories