“Trauma Bonding”, πιθανότατα να έχετε ακούσει ή και να έχετε χρησιμοποιήσει στην κοινή γλώσσα αυτή την έκφραση για τη δήλωση του τραυματικού δεσμού. Πόσο ορατό είναι, ωστόσο, το νόημα που κρύβεται πίσω από μια ιδιόμορφη συνθήκη μεγάλης επίδρασης στον ανθρώπινο ψυχισμό μέσα από τη σύναψη των διαπροσωπικών μας σχέσεων;
Η Σημασία Του Τραυματικού Δεσμού
Οι δεσμοί τραύματος σχετίζονται με τη δυσλειτουργική σύνδεσή μας με άλλους ανθρώπους, πυροδοτώντας την ύπαρξη κινδύνου, τα αισθήματα ντροπής και εκμετάλλευσης (Carnes, 2016). Παράλληλα, αυτός ο δεσμός χαρακτηρίζεται από διαδικασίες χειραγώγησης και συνεχόμενης κακοποίησης όπου το θύμα λαμβάνει εξαρτημένα τη φροντίδα και την επιβεβαίωση, δημιουργώντας μια ισχυρή προσκόλληση με το πρόσωπο με το οποίο αλληλοεπιδρά. Το τραύμα, βέβαια, μπορεί να υποβόσκει σε διάφορα είδη σχέσεων όπως είναι οι ρομαντικές -με στοιχεία ναρκισσισμού-, οι οικογενειακές, οι φιλικές και οι εργασιακές (Laub, 2024). Στην παρούσα συνθήκη δεν γίνεται λόγος για δυο ανθρώπους που έχουν ως κοινό παρονομαστή κάποιο τραύμα, αλλά για μια σχέση ενός εν δυνάμει κακοποιητικού χαρακτήρα, η οποία, όπως προαναφέρθηκε, βασίζεται στην εξάρτηση που νιώθει το ανυπεράσπιστο άτομο προς το πρόσωπο που το επηρεάζει, ενισχύοντας μέσω αυτής θετικά αυτόν τον φαύλο κύκλο.
Η Ivy Kwong LMFT, θεραπεύτρια καταρτισμένη στην επούλωση τραυμάτων, εξηγεί:
“Ένας δεσμός τραύματος αναπτύσσεται σε σχέσεις όπου υπάρχει ανισορροπία δύναμης και ένας κύκλος ανταμοιβής και τιμωρίας. Ο κακοποιός βρίσκεται σε θέση ισχύος πάνω στο άτομο που κακοποιείται και εναλλάσσεται μεταξύ του να το πληγώνει και να το καταπραΰνει”.
Συνήθως, μετά από μια τέτοιου είδους περίσταση, το πρόσωπο που οξύνει την κατάσταση εξωτερικεύει αισθήματα τρυφερότητας, μετανοεί για τη συμπεριφορά του και μέσα από τις επακόλουθες κινήσεις του προσπαθεί να αναπτύξει μια ασφαλή αίσθηση και να αναδείξει τη σημαντικότητα ύπαρξης αυτής της σχέσης στο ανεκτικό πρόσωπο. Ο δεσμός αυτός στηρίζεται κυρίως σε θετικά συναισθήματα ή συναισθήματα αγάπης για τον θύτη, ενθαρρύνοντας την εξάρτηση από αυτόν και καθιστώντας την απομάκρυνση μια συνθήκη περίπλοκη (Resnick, 2022).
Κατανόηση Τραύματος & Το Σύνδρομο Της Στοκχόλμης
Ένα φαινόμενο το οποίο μπορεί να εξηγήσει την ψυχολογική αντίδραση των ανθρώπων σε αυτές τις τοξικές συνθήκες, με το να προσαρμόζονται δηλαδή στα δεδομένα και ταυτοχρόνως να αναπτύσσουν αντιφατικά συναισθήματα προς τα πρόσωπα που προκαλούν τις δυσάρεστες καταστάσεις, είναι το Σύνδρομο της Στοκχόλμης.
Ο όρος “Σύνδρομο της Στοκχόλμης” επινοήθηκε από τον Ψυχίατρο και Εγκληματολόγο Nils Bejerot το 1973, έπειτα από μια ληστεία σε τράπεζα της Στοκχόλμης στη Σουηδία. Πιο συγκεκριμένα, στο διάστημα των 6 ημερών όπου οι εγκληματίες και οι όμηροί τους έμειναν έγκλειστοι, φημολογείται ότι οι δεύτεροι, ξεκίνησαν να αναπτύσσουν αισθήματα κατανόησης, ενσυναίσθησης και συνενοχής με τους απαγωγείς τους. Φαίνεται, επομένως, ότι το αίσθημα απειλής για την επιβίωση, η φαινομενικά καλοπροαίρετη συμπεριφορά των θυτών, η αποξένωση και ο φόβος ότι είναι ανήμπορος κάποιος να αποδράσει, αναγκάζουν το θύμα να φέρεται με συναισθήματα συμπάθειας προς το άλλο άτομο, καθώς συμπεραίνει πως η ακεραιότητά του εξαρτάται κυρίως από το πρόσωπο που την απειλεί (Fonseca, 2021).
Ο Κύκλος Των Τραυματικών Δεσμών
Μελέτη, η οποία έχει διεξαχθεί, εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο ο τραυματικός δεσμός επηρεάζει τη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου και νευρικού συστήματος, και πώς αυτός επηρεάζει την κατανόηση των παρελθοντικών εμπειριών και συμπεριφορών, καθώς και την αναπαραγωγή τους στο παρόν και το μέλλον. Χαρακτηριστικά, μέσω της απελευθέρωσης συγκεκριμένων ορμονών και της ενεργοποίησης εγκεφαλικών περιοχών οι οποίες συνδέονται με τη μνήμη, το άτομο ενθαρρύνεται να επιλέγει μοτίβα σχέσεων οι οποίες υπενθυμίζουν προηγούμενες εμπειρίες, ακόμα και αν αυτές δεν είναι υγιείς. Αυτά τα μοτίβα ενδέχεται να λειτουργήσουν ως πρότυπο για τις μελλοντικές επιλογές στη ζωή του ατόμου. Ειδικότερα, το στρες που προέρχεται κυρίως από εμπειρίες όπως η οικογενειακή βία, η παραμέληση ή οι βίαιες καταστάσεις σε νεαρή ηλικία μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι μελλοντικές επιλογές του ατόμου ως ενήλικα (Fonseca, 2021).
Η αντιμετώπιση μιας τέτοιας περίστασης είναι δύσκολη κυρίως όταν ένα κακοποιημένο άτομο έχει θορυβηθεί και τρομοκρατηθεί ως προς την αποκάλυψη γεγονότων. Η αίσθηση ανασφάλειας, ενοχής, ντροπής και έλλειψης υποστήριξης από το ευρύτερο περιβάλλον, ειδικά όταν ξεκινά σε νεαρές ηλικίες, μπορεί να ενθαρρύνει το δευτερογενές τραύμα, δηλαδή τη μη αναγνώριση του αρχικού και την αναπαραγωγή παρόμοιων σύνθετων τραυματικών καταστάσεων. Παρόμοια, αντιξοότητες που καθιστούν σύνθετη τη συναισθηματική διαχείριση των τραυματικών γεγονότων είναι η στέρηση πόρων, η κυριαρχία βίας στο κοινωνικό πλαίσιο, ο κοινωνικός αποκλεισμός, οι κοινωνικές διακρίσεις, ο πόλεμος και οι περιορισμοί στην πρόσβαση υγειονομικών παροχών (Courtois, 2014).
Το Σύμπλεγμα Των Τραυματικών Σχέσεων
Ένα σύνολο στάσεων, με αρνητικό αντίκτυπο τόσο στην ψυχική μας υγεία όσο και στον τρόπο που εσωτερικεύουμε το πρότυπο μιας σχέσης και αντιστοίχως το αναπαράγουμε είναι το εξής:
- Η επίμονη σκέψη προσώπων που πλήγωσαν και έφυγαν
- Η αναζήτηση επικοινωνίας με άτομα που προκάλεσαν πόνο, ο οποίος επιδεινώνεται μέσω της τακτικής επαφής
- Η υπερβολική προσπάθεια υποστήριξης ανθρώπων που δεν συμπεριφέρθηκαν με τον ίδιο τρόπο
- Η διατήρηση ανθυγιεινών σχέσεων μόνο και μόνο για την κάλυψη της ανάγκης του «ανήκειν»
- Η επιμονή του να γινόμαστε συμπαθείς από πρόσωπα που μας εκμεταλλεύονται
- Η ένδειξη εμπιστοσύνης σε ανθρώπους που επαναλαμβανόμενα την προδίδουν
- Η αδυναμία απομάκρυνσης από μια τοξική σχέση
- Η αναζήτηση κατανόησης από άτομα με ενδείξεις έλλειψης ενδιαφέροντος
- Η παραμονή σε καταστάσεις σύγκρουσης αντί της αποχώρησης
- Η αναποτελεσματική προσπάθεια εξήγησης ενός προβλήματος σε ανθρώπους που δεν “ακούνε”
- Η πίστη σε πρόσωπα που δεν την ανταποδίδουν
- Η έλξη για πρόσωπα ανάξια εμπιστοσύνης
- Η μη αποκάλυψη βιώματος κακοποιητικής συμπεριφοράς
- Η συνέχιση επαφής με ένα κακοποιητικό άτομο που δεν είναι προ των ευθυνών του (Carnes, 2016)
“Το πρώτο βήμα για τη θεραπεία από τον τραυματικό δεσμό είναι να τον κατονομάσετε. Αναγνωρίζοντας την ύπαρξή του και όντες ανοιχτοί στο να σπάσετε τον κύκλο, κάνετε ένα γενναίο βήμα προς τη θεραπεία και την ελευθερία σας”, κατέληξε η Kwong (Resnick, 2022).
Βιβλιογραφία:
- Carnes, P. (2016). Trauma Bonds. https://healingtreenonprofit.org/wp-content/uploads/2016/01/Trauma-Bonds-by-Patrick-Carnes-1.pdf
- Courtois, C. A. (2014). Understanding Complex Trauma, Complex Reactions, and Treatment Approaches. https://www.researchgate.net/publication/238735554_Understanding_Complex_Trauma_Complex_Reactions_and_Treatment_Approaches
- Fonseca, N. de Q. L. (2021). Trauma Bonding: concepts, causes and mechanisms in intimate relationships. Revista Científica Multidisciplinar Núcleo Do Conhecimento, 06(11), 60–78. https://www.nucleodoconhecimento.com.br/psychology/intimate-relationships
- Laub, E. (2024, March 25). The 7 Stages of Trauma Bonding. Choosing Therapy. https://www.choosingtherapy.com/stages-of-trauma-bonding/
- Resnick, A. (2022, November 23). What Is Trauma Bonding? Very well Mind. https://www.verywellmind.com/trauma-bonding-5207136
Αρχισυνταξία: Δράνη Φωτεινή – Δέσποινα, Ψυχολόγος BSc, MScc
Επιμέλεια άρθρου: Τυρλή Αικατερίνη
