in , ,

«Το πείραμα της φυλάκισης του Stanford»

_______________________________________________________________________________

Ένα από τα πιο γνωστά πειράματα στον χώρο της ψυχολογίας ήταν το πείραμα του Zimbardo, γνωστό και ως το «Πείραμα της φυλάκισης του Stanford». Ο Zimbardo, το 1973, αποφάσισε να διερευνήσει τις αιτίες της βάναυσης και σκληρής συμπεριφοράς που δέχονταν οι κρατούμενοι στις φυλακές της Αμερικής από τους φρουρούς. Υποθέτοντας ότι οι πιο πιθανές αιτίες για την εκδήλωση τέτοιων σκληρών συμπεριφορών ήταν είτε οι σαδιστικές προσωπικότητες των φρουρών είτε το περιβάλλον των φυλακών, κατάφερε να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που έμοιαζε πάρα πολύ με αυτό των πραγματικών φυλακών και να εξετάσει τους ισχυρισμούς του.

Για τη δημιουργία των κατάλληλων για το πείραμα συνθηκών, χρησιμοποίησε το υπόγειο του Stanford, το οποίο και μετέτρεψε σε «κανονικές» φυλακές. Επιπλέον, ζήτηση την συμμετοχή εθελοντών φοιτητών, οι οποίοι θα παρίσταναν τους κρατούμενους και τους φρουρούς. Από τις 70 συμμετοχές, ο Zimbardo και η ομάδα του ξεχώρισαν 24 άνδρες, έπειτα από την διεξαγωγή συνεντεύξεων και τεστ προσωπικότητας, που είχαν στόχο τον αποκλεισμόόσων εθελοντών είχαν ψυχολογικά προβλήματα, ιατρικές παθήσεις ή ποινικό μητρώο. Ο διαχωρισμός σε φρουρούς και κρατούμενους έγινε στην τύχη και η τελική ομάδα των εθελοντών απαρτιζόταν από 11 φρουρούς και 10 κρατούμενους. Μέσα στις «φυλακές», οι φρουροί έκαναν βάρδιες σε τριάδες και άλλαζαν κάθε 8 ώρες. Οι κρατούμενοι έμεναν σε κελιά των τριών ατόμων, ενώ υπήρχε και ένα ειδικό κελί για όσους παρεκτρέπονταν και εκδήλωναν μία κακή συμπεριφορά

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η σύλληψη των «κρατουμένων». Δεδομένου ότι όλα έπρεπε να μοιάζουν πραγματικά, η σύλληψη των φοιτητών-κρατουμένων έγινε αναπάντεχα, όταν οι φρουροί-φοιτητές πήγαν στα σπίτια τους και τους συνέλαβαν. Έπειτα τους οδήγησαν στο υποτιθέμενο αστυνομικό τμήμα, όπου τους πήραν δακτυλικά αποτυπώματα και τους φωτογράφισαν. Στη συνέχεια, τους αφαίρεσαν όλα τα προσωπικά τους αντικείμενα και τα ρούχα τους και τους έδωσαν να φορέσουν ρούχα φυλακής, στα οποία ήταν τυπωμένος ένας αριθμός. Ο αριθμός αυτός αποτελούσε και το νέο τους «όνομα», αφού πλέον όλοι θα έπρεπε να αναφέρονται σε αυτούς χρησιμοποιώντας μόνο αυτόν τον κωδικό-αριθμό. Στόχος, όλων των προαναφερθέντων ενεργειών, ήταν να καταστήσουν τους κρατούμενους ανώνυμους αλλά και όμοιους μεταξύ τους.

Οι φρουροί, από την άλλη πλευρά, είχαν και αυτοί μία συγκεκριμένη ενδυμασία. Φορούσαν χακί στολές, είχαν σφυρίχτρες γύρω από το λαιμό τους, κρατούσαν γκλομπ και φορούσαν ειδικά γυαλιά ηλίου, προκειμένου η βλεμματική επαφή με τους κρατούμενους να ήταν αδύνατη. Παρόλο που είχαν το δικαίωμα να συμπεριφέρονται όπως ήθελαν απέναντι στους κρατούμενους για τη διατήρηση της τάξης μέσα στη φυλακή, η σωματική βία απαγορευόταν. Πολύ γρήγορα και οι φρουροί και οι κρατούμενοι υιοθέτησαν τους ρόλους τους και άρχισαν να συμπεριφέρονται όπως αναμενόταν, δηλαδή οι φρουροί επέδειξαν μία εξαιρετικά σκληρή και καταπιεστική συμπεριφορά, ενώ οι κρατούμενοι ήταν αρκετά υπάκουοι.

Το πείραμα διήρκησε 6 ημέρες, καθώς η βαναυσότητα που παρατηρήθηκε σε συνδυασμό με την απόλυτη ταύτιση των φοιτητών με τους ρόλους τους, προκάλεσε μεγάλη ανησυχία στην κοινότητα. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι και ο ίδιος ο Zimbardo είχε βυθιστεί τόσο πολύ σε αυτόν τον ψεύτικο κόσμο, φτάνοντας, μάλιστα, σε σημείο να σκέφτεται και να δρα σαν επόπτης της φυλακής, παρά σαν ένας ερευνητής-ψυχολόγος.

Τα αποτελέσματα του πειράματος έδειξαν ότι οι άνθρωποι τείνουν να προσαρμόζονται στους ρόλους που η κοινωνία τους δίνει και να συμπεριφέρονται με τον στερεοτυπικό τρόπο που αναμένεται από τους άλλους. Βρέθηκε, ότι το περιβάλλον της «φυλακής» έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση των παρατηρούμενων συμπεριφορών. Πιο συγκεκριμένα και όσον αφορά στους φρουρούς, η αίσθηση ότι ανήκαν σε μία ομάδα, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και ρόλους, τους έκανε να «χάσουν» την ατομικότητά τους και την διαφορετικότητα τους, με αποτέλεσμα να συμπεριφέρονται σύμφωνα με τα όσα πρόσταζε ο ρόλος τους.

Παρόλο που το συγκεκριμένο πείραμα δέχτηκε αρνητικές κριτικές από πολλούς, καθώς προέκυψαν αρκετά ηθικά ζητήματα, όπως για παράδειγμα η έκθεση των κρατουμένων-φοιτητών σε συνθήκες που τους προκάλεσαν ψυχολογικά τραύματα, όπως ο εξευτελισμός και το άγχος που βίωσαν, παραμένει, ακόμα και σήμερα, ένα από τα πιο γνωστά πειράματα στην ιστορία της ψυχολογίας.

Το πείραμα του Zimbardo αποτέλεσε μία προσπάθεια κατανόησης της λειτουργίας και της οργάνωσης του κόσμου των φυλακών, ωστόσο, η ανησυχία για την διεξαγωγή τέτοιων πειραμάτων, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν ανεπανόρθωτες βλάβες στον ψυχισμό των ανθρώπων, μας κάνει να τασσόμαστε με σκεπτικισμό και με αμφιβολία απέναντι σε τέτοιες προσπάθειες.

Βιβλιογραφία:

McLeod, S. A. (2017, Feb 05). Zimbardo – Stanford prison experiment. https://www.simplypsychology.org/zimbardo.html

Εικόνα από: https://en.wikipedia.org/wiki/Stanford_prison_experiment

What do you think?

13 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Γιατί ενώ λέω ότι θα τα καταφέρω γυρνάω πάλι στο φαγητό;”

Ψtalk: “Δίνω πανελλήνιες και νιώθω η προσπάθεια μου να μην βγάζει πουθενά.”