Το πνευμονογαστρικό νεύρο είναι το δέκατο από τα δώδεκα κρανιακά νεύρα με την πιο σύνθετη δομή, καθώς και το μεγαλύτερο σε έκταση. Το μήκος του εκτείνεται από την αρχή του εγκεφαλικού στελέχους, φτάνοντας ως το έντερο. Συχνά περιγράφεται και ως «περιπλανώμενο» νεύρο, εξαιτίας της έκτασης που καταλαμβάνει στο παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα. Το πνευμονογαστρικό νεύρο είναι υπεύθυνο για λειτουργίες των εσωτερικών οργάνων όπως είναι η πέψη και ο καρδιακός ρυθμός, καθώς και για αντανακλαστικές αντιδράσεις. Εξυπηρετεί, επομένως, την αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ εγκεφάλου και σώματος. Μάλιστα, χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως μόνο το 20% της επικοινωνίας αυτής προέρχεται απευθείας από τον εγκέφαλο, ενώ το 80% των πληροφοριών προέρχονται από το σώμα, είναι δηλαδή αισθητηριακές, και κατευθύνονται προς τον εγκέφαλο. Επιπλέον, το πνευμονογαστρικό νεύρο εμπλέκεται στη ρύθμιση της διάθεσης, της αντίδρασης στο στρες, αλλά και της κοινωνικής σύνδεσης.
Η ψυχική μας υγεία συνδέεται στενά με τη λειτουργία των εσωτερικών οργάνων του σώματός μας, καθώς και το αντίστροφο. Σημαντικό ρόλο στη σύνδεση εγκεφάλου-σώματος διαδραματίζει το νευρικό σύστημα. Συγκεκριμένα, το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα, το οποίο αποτελείται από το Συμπαθητικό και το Παρασυμπαθητικό Νευρικό Σύστημα. Το πρώτο σχετίζεται με την αντίδραση «πάλης ή φυγής» και στις περιπτώσεις που το άτομο βιώνει μία απειλή πυροδοτεί αντιδράσεις, όπως η αύξηση των καρδιακών παλμών και του αναπνευστικού ρυθμού. Το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα ελέγχει τις λειτουργίες του σώματος όταν αυτό βρίσκεται σε ηρεμία και φροντίζει για την αποκατάστασή του. Τα δύο αυτά συστήματα συνεργάζονται προκειμένου να διατηρείται η ισορροπία τους σώματος (ομοιόσταση).
Ωστόσο, σε περιόδους που το άτομο βιώνει παρατεταμένες συνθήκες άγχους, αυξάνεται η δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την απορρύθμιση του νευρικού συστήματος. Καθώς, λοιπόν, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα είναι διαρκώς ενεργοποιημένο, αυτό έχει επιπτώσεις στην υγεία, και μπορεί να εμφανιστεί με τη μορφή ψυχοσωματικών προβλημάτων, φλεγμονών, χρόνιου πόνου κ.ά. Σε αυτήν τη συνεχόμενη κατάσταση «πάλης ή φυγής», η ενεργοποίηση του πνευμονογαστρικού νεύρου μπορεί να λειτουργήσει εξισορροπιστικά.
Μερικοί από τους τρόπους που μπορούν να διεγείρουν και να προάγουν την υγεία του πνευμονογαστρικού νεύρου είναι οι εξής:
- Ασκήσεις αναπνοών: Οι βαθιές και αργές αναπνοές αποτελούν έναν από τους φυσικούς τρόπους ενεργοποίησης του πνευμονογαστρικού νεύρου. Πολύ σημαντικό είναι οι αναπνοές να γίνονται από την κοιλιά και όχι από το στήθος.
- Σωματική άσκηση: Η τακτική σωματική άσκηση, όπως είναι το περπάτημα και οι διατάσεις, ενισχύει τη λειτουργία του πνευμονογαστρικού νεύρου, ενώ συγχρόνως μειώνει τη φλεγμονή και ενισχύει τη διάθεση.
- Τραγούδι: Το πνευμονογαστρικό νεύρο, καθώς περνά από τον λαιμό, συνδέεται με τις φωνητικές χορδές. Η δόνηση, λοιπόν, που προκαλείται σε αυτές, με τη σειρά της, ενισχύει την παρασυμπαθητική δραστηριότητα.
- Διαλογισμός/Γιόγκα: Τόσο η γιόγκα όσο και ο διαλογισμός δίνουν έμφαση στη σύνδεση σώματος-εγκεφάλου και στην ενσυνειδητότητα, προάγοντας την ηρεμία και τη χαλάρωση.
- Κοινωνική σύνδεση: Η κοινωνική αλληλεπίδραση και η συναναστροφή με αγαπημένα πρόσωπα ενισχύει τη λειτουργία του πνευμονογαστρικού νεύρου. Το αίσθημα της ασφάλειας, που προάγει η κοινωνική σύνδεση, υποστηρίζει την ισορροπία του νευρικού συστήματος.
Οι τεχνικές αυτές μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, προάγοντας την υγεία του πνευμονογαστρικού νεύρου.
Συνοψίζοντας, το πνευμονογαστρικό νεύρο αποτελεί σημαντικό τμήμα του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος και διαδραματίζει καίριο ρόλο στην επικοινωνία του άξονα εγκεφάλου-εντέρου. Η ενεργοποίησή του βοηθά στην καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού, μειώνει τις φλεγμονές, καθώς και τα επίπεδα άγχους. Αντιλαμβανόμενοι, λοιπόν, αυτήν τη σύνδεση, είναι σημαντικό να προσεγγίζουμε και να παρατηρούμε τον εαυτό μας ως ολότητα, δίχως να διαχωριζούμε το οργανικό από το ψυχοσυναισθηματικό πεδίο.
Βιβλιογραφικές αναφορές:
1. Breit, S., Kupferberg, A., Rogler, G., & Hasler, G. (2018). Vagus nerve as modulator of the brain–gut axis in psychiatric and inflammatory disorders. Frontiers in Psychiatry, 9, 44.
2. Schwartz, A. (2015). Natural Vagus Nerve Stimulation. Center for Resilience Informed Therapy. Ανακτήθηκε από: https://drarielleschwartz.com/natural-vagus-nerve-stimulation-dr-arielle-schwartz
3. Porges, S. W. (2001). The polyvagal theory: phylogenetic substrates of a social nervous system. International Journal of Psychophysiology, 42(2), 123-146.
4. Porges, S. W. (2022). Polyvagal theory: A science of safety. Frontiers in Integrative Neuroscience, 16, 871227.
Αρχισυνταξία και επιμέλεια άρθρου: Παρή Πατσαρούχα
