Λίγα λόγια για το πείραμα:
Το πείραμα του Rosenhan είναι ένα ευρέως γνωστό πείραμα που αμφισβήτησε την εγκυρότητα της ψυχιατρικής διάγνωσης και δέχτηκε από πολλούς μεγάλη κριτική ως προς την ηθική διεξαγωγή του. Το 1972, ο Αμερικανός καθηγητής Ψυχολογίας Rosenhan και κάποιοι συνεργάτες του, παρουσιάστηκαν σε δώδεκα διαφορετικά ψυχιατρικά νοσοκομεία (δημόσια και ιδιωτικά) προσποιούμενοι τους ασθενείς παρόλο που κανένας τους δεν είχε ψυχιατρικό ιστορικό στο παρελθόν.
Όλοι τους ισχυρίστηκαν ότι τον τελευταίο καιρό άκουγαν φωνές οι οποίες τους αποκαλούσαν «κενούς», ή «κούφιους». Οι συγκεκριμένες λέξεις επιλέχθηκαν προσωπικά από τον καθηγητή καθώς δεν είχαν συσχετιστεί ποτέ ερευνητικά και βιβλιογραφικά με διαταραχές ψυχωτικού τύπου. Εκτός από τις υποτιθέμενες ακουστικές παραισθήσεις, οι ασθενείς δεν προφασίστηκαν κάποιο άλλο σύμπτωμα καθώς συνάμα απέκρυψαν την πραγματική προσωπική και επαγγελματική τους ταυτότητα. Στις 11 περιπτώσεις οι ψυχίατροι διέγνωσαν σχιζοφρένεια ενώ στη δωδέκατη μανιοκαταθλιπτική ψύχωση. Επιπλέον, έκριναν ότι όλοι οι ασθενείς χρήζουν νοσηλείας σε ψυχιατρικά τμήματα.
Αμέσως μετά την εισαγωγή τους στο ψυχιατρικό τμήμα, ο Rosenhan και οι συνεργάτες τους ξεκίνησαν να συμπεριφέρονται φυσιολογικά και να είναι φιλικοί και συνεργάσιμοι με το προσωπικό και τους υπόλοιπους νοσηλευόμενους. Επιπλέον, ξεκίνησαν να ισχυρίζονται ότι δεν έχουν πλέον ακουστικές παραισθήσεις αλλά παρόλο αυτά, παρέμειναν νοσηλευόμενοι από 7 έως 52 ημέρες, καθώς όλοι τους υποβλήθηκαν και σε φαρμακευτική θεραπεία. Σε όλη τη διάρκεια της παραμονής τους, το προσωπικό δεν αντιλήφθηκε απολύτως τίποτα, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους νοσηλευόμενους οι οποίοι αντιλήφθηκαν ότι οι άνθρωποι αυτοί είχαν κάτι διαφορετικά και δεν θα έπρεπε να βρίσκονται εκεί καθώς υπέθεταν ότι μάλλον ήταν δημοσιογράφοι ή ερευνητές.
Αυτό που ο Rosenhan ήθελε να επισημάνει σε αυτό το πείραμα, όπου αργότερα και δημοσιεύθηκε ήταν το γεγονός ότι εύκολα μπορεί να γίνει μια λανθασμένη διάγνωση και δύσκολα μπορείς να αποβάλλεις αυτή την ετικέτα, ακόμα και αν είσαι ικανός να υπερασπιστείς τον εαυτό σου. Πρότεινε ότι οι ψυχιατρικές ετικέτες διαρκούν πολύ περισσότερο από ότι τα πραγματικά συμπτώματα και χρησιμοποιώντας αυτές, υπάρχει μια σύγχυση στο τρόπο που βλέπουμε το άτομο θεραπευτικά.
Τι μας διδάσκει αυτό το πείραμα στο σήμερα;
Εάν και η επιστήμη της ψυχιατρικής έχει εξελιχθεί και μπορούμε πλέον να μιλάμε για μεγαλύτερη αξιοπιστία και εγκυρότητα υπάρχουν ακόμα μερικοί όροι που χρήζουν την μεγαλύτερη προσοχή μας: τα δικαιώματα των ψυχικά ασθενών, την ιδρυματοποίηση και το στίγμα που ακολουθεί τη ψυχική ασθένεια. Το πείραμα αυτό είναι εδώ για να μας θυμίζει ότι η ετικετοποίηση των ανθρώπων μπορεί να οδηγήσει σε απάνθρωπη συμπεριφορά και λανθασμένα συμπεράσματα. Θα πρέπει να γίνει προσπάθεια θεμελίωσης θεραπειών αλλά και συμπεριφορών που αντιμετωπίζουν το άτομο μετά τη διάγνωση τους, σεβόμενοι όλα τους τα δικαιώματα.
Βλέποντας το από μια διαφορετική οπτική, δεν είναι λίγες οι φορές που ζητείται ψυχιατρική γνωμάτευση ενός δολοφόνου με σκοπό την υπεράσπιση εγκλημάτων, ενισχύοντας έτσι, τα στερεότυπα και το στίγμα που κυκλώνει τη ψυχική ασθένεια. Ένας τέτοιος ισχυρισμός, βέβαια, έρχεται σε αντίθεση με τα επιστημονικά ευρήματα που υποστηρίζουν ότι ένας ψυχικά ασθενής είναι 3 φορές πιθανότερο να είναι το θύμα σε ένα έγκλημα και όχι ο θύτης, καθώς επίσης είναι 3 φορές πιθανότερο να βλάψει τον ίδιο του τον εαυτό, παρά κάποιον άλλον.
Ως επίλογο, θεωρούμε δεδομένο ότι το στίγμα της ψυχικής ασθένειας είναι κάτι που τροφοδοτείται από τον πολιτισμό και δύσκολα εξαφανίζεται με συγκεκριμένες ανθρώπινες ενέργειες. Αυτό που είναι απαραίτητο είναι ως κοινωνία να ενημερωθούμε και να ευαισθητοποιηθούμε πάνω σε θέματα ψυχικής υγείας και να ενισχύσουμε την ενσυναίσθηση που δείχνουμε απέναντι στα άτομα που πολεμάνε με αυτή.
Βιβλιογραφία
Corrigan, P., & Bink, A. B. (2005). On the stigma of mental illness (pp. 11-44). American Psychological Association.
Mingay, D. (1989). On Being Insane in Sane Places. Journal issue, (2).
Link, B. G., Mirotznik, J., & Cullen, F. T. (1991). The effectiveness of stigma coping orientations: Can negative consequences of mental illness labeling be avoided?. Journal of health and social behavior, 302-320.
