in , , , , ,

Μετατραυματικό στρες: Μια πρόκληση για την παιδική ψυχή


Κάθε αθεράπευτη αρνητική εμπειρία για ένα παιδί, είναι απόρροια συνήθως σοβαρών γεγονότων που συσσωρεύονται, δημιουργεί ένα σύμπλεγμα ψυχικών δυσκολιών που δεν επιτρέπεο στο παιδί να αναπτυχθεί ψυχικά φυσιολογικά και του στερεί τη δυνατότητα να είναι μελλοντικά-και παροντικά- ευτυχισμένο. Τέτοια γεγονότα αποτελούν είτε φυσικά φαινόμενα (πυρκαγιές, σεισμοί ,φυσικοί θάνατοι κλπ.), είτε προέρχονται από ανθρώπινη δράση (πόλεμοι, άσκηση βίας κλπ.)

Το παιδί στο οποίο εκδηλώνεται το ΔΜΣ (διαταραχή Μετατραυματικού στρες), έχει παρατηρηθεί πως η συμπεριφορά του και ο τρόπος που σχετίζεται με τους ανθρώπους μεταβάλλεται. Συγκεκριμένα, καταβάλλεται από ένα συνεχόμενο άγχος και νευρικότητα. Είναι «ευερέθιστο», καθώς φαίνεται πως βιώνει συνεχώς λόγους, ώστε να χρειάζεται να αμυνθεί ακόμα και μετά το γεγονός που το τραυμάτισε. Βγάζει συμπεριφορές που δείχνουν πως έχει ανάγκη την προσοχή των ατόμων που θεωρεί οικογένεια του . Η διάθεση προσκόλλησης προς τους γονείς ή κηδεμόνες, είναι επίσης ιδιαίτερα αυξημένη.

Τα συναισθήματα που μπορεί να βιώσει πολλές φορές είναι αρκετά έντονα και τις περισσότερες φορές οδυνηρά. Σε καταστάσεις όπου εκτίθεται και είναι παρόμοιες με τις τραυματικές καταστάσεις που έζησε στο παρελθόν, πολλές φορές μπορεί να νιώθει απροστάτευτο και χωρίς κανένας να μπορεί να το βοηθήσει. Ο τρόμος αν και ακραίο συναίσθημα, σε αυτή την περίπτωση είναι κάτι που βγαίνει πηγαία από τον ψυχισμό του. Τέλος, του δημιουργείται η ανάγκη ως μηχανισμός αυτοπροστασίας, να αντιδράσει για να αντιμετωπίσει την απειλή. Μιλάμε για απειλή, διότι το γεγονός που το φέρνει αντιμέτωπο με το τραύμα του, του προκαλεί τόσο φόβο που η ασφάλεια του αμφισβητείται .

Πως εκδηλώνεται η ΔΜΣ;

Σύμφωνα με την Cheryl A. Roberts, τα στάδια μέσα από τα οποία πραγματοποιείται η μετατραυματική διαδικασία ξεκινάει με:

•την «αναβίωση» του τραύματος όπου συμβάλει στην ψυχολογική αντίδραση του ατόμου, τη στιγμή που θα έρθει σε επαφή με συμβάν που μοιάζει με το τραυματικό γεγονός.

Αποσύνδεση συναισθηματική (συναντάται συχνά στα παιδιά με ΔΜΣ) και «αποφυγή» οι οποίες συμβαίνουν, όταν το άτομο αρνείται να θυμηθεί γεγονότα που το συνδέουν με το τραυματικό γεγονός. Τέτοια μπορεί να θεωρηθούν απλές σκέψεις του, μέχρι δραστηριότητες και μέρη που του θυμίζουν ό,τι του συνέβει .

•«Διέγερση» είναι εκεί που το άτομο αντιδρά στα επίπονα αυτά συναισθήματα. Αυτό γίνεται με πολλά ξεσπάσματα κυρίως θυμού , «υπερδιέγερσης», σε πολλές περιπτώσεις ακόμα και δυσκολία στην συγκέντρωση.

Παράγοντες που ευθύνονται για την ανάπτυξη ΔΜΣ στα παιδιά

Η ύπαρξη της ΔΜΣ στη ζωή ενός παιδιού, του στερεί την πιθανότητα να πραγματοποιήσει τα όνειρα του με αυτοπεποίθηση και αποτελεί τροχοπέδι στην εξέλιξή του. Εκτός των άλλων, το παιδί δυσκολεύεται να ελέγξει και να εκφράσει με αποδεκτό τρόπο τα συναισθήματά του. Όσο καθυστερεί η ανάρρωση και θεραπεία του, αργεί να ωριμάσει συναισθηματικά, κάτι που θα το βοηθούσε να αντιμετωπίζει τόσο επώδυνες καταστάσεις.

Υπάρχουν συγκεκριμένοι παράγοντες στους οποίους οφείλεται η ανάπτυξη της ΔΜΣ (Vittoria Ardino, Post-traumatic Syndromes in Childhood and Adolescence) :

«Βιολογικοί»

Εδώ μιλάμε για την ανθρώπινη ευφυία (IQ) και την ευκολία ή δυσκολία να προσαρμοστεί κανείς σε τόσο δύσκολα βιώσιμες συνθήκες.

«Κοινωνικοί»

Σε αυτή την περίπτωση , είναι πολύ σημαντική η «κοινωνική υποστήριξη» και αποδοχή. Η υποστήριξη από γονείς, φροντιστές, κηδεμόνες λειτουργεί σαν ένα πέπλο προστασίας του παιδιού από εξωτερικούς κινδύνους, που κάνουν το παιδί έρμαιο συνεχόμενων και επαναλαμβανόμενων ψυχικών τραυματισμών. Όσο μεγαλύτερη η «ανταπόκρισή» των γονέων, τόσο λιγότερη πιθανότητα ανάπτυξης ΔΜΣ.

«Περιβαλλοντικοί»

Περιβάλλοντα ακατάλληλα για την ανατροφή ενός παιδιού (πχ εγκληματικότητα, φτώχεια) εκθέτουν το παιδί σε στρεσογόνες καταστάσεις και φυσικά αυτό συσσωρεύεται με τα χρόνια. Με αυτό τον τρόπο αυξάνεται και ο «κίνδυνος ανάπτυξης» ΔΜΣ.

«Προηγούμενες εμπειρίες»

Όταν το παιδί έρχεται αντιμέτωπο με τραυματικές καταστάσεις, όπως «εγκατάλειψη ή κακοποίηση», είναι πολύ πιθανό σε επόμενη έκθεσή του σε μια παρόμοια κατάσταση, να αναπτύξει ΔΜΣ.

«Ψυχολογικοί»

Επίσης, οι πιθανότητες αυξάνονται όταν το παιδί πάσχει ήδη από κάποια άλλη ψυχική ασθένεια ή μεγαλώνει με οικογένεια που έχει ιστορικό ψυχικής ασθένειας.

Ο ρόλος του οικογενειακού περιβάλλοντος

Στόχος του οικογενειακού περιβάλλοντος είναι να παρέχει στο παιδί την πρακτική και συναισθηματική ασφάλεια που θα το βοηθήσει να αναπτυχθεί και εκείνο να ανοίξει τα δικά του φτερά. Η υποστήριξη είναι κάτι που όπως προαναφέρθηκε, αποτελεί βασική προϋπόθεση για ένα καλό αποτέλεσμα.

Ειδικότερα, το παιδί πρέπει να είναι προστατευμένο από εξωτερικούς παράγοντες που επηρεάζουν τον ψυχικό του κόσμο αρνητικά, δημιουργώντας του συναισθηματική αστάθεια. Ένα κατάλληλο περιβάλλον για κάθε παιδί χρειάζεται να είναι «σταθερό». Αυτό σημαίνει πως οι γονείς είναι ικανοί στο να αφουγκράζονται τις συναισθηματικές και πρακτικές ανάγκες του παιδιού και να το φροντίζουν. Να το κρατούν μακριά από καταστάσεις που του προκαλούν άγχος και το τραυματίζουν.

Αντίθετα, περιβάλλοντα που είναι ανεπαρκή (γονείς που δεν είναι επαρκείς στην προστασία και φροντίδα των παιδιών τους) και σε χειρότερες περιπτώσεις «απειλητικά» (γονείς που απειλούν την συναισθηματική και  και σωματική ακεραιότητα των παιδιών), χρήζουν παρακολούθησης ειδικών.

Χαρακτηριστικά οικογενειών όπου επικρατεί ο εκφοβισμός και η κακοποιητική συμπεριφορά μεταξύ των μελών δημιουργούν παιδιά επιρρεπή στη ΔΜΣ. Επίσης, η αποφυγή επαφής με ανθρώπους εκτός στενού περιβάλλοντος, αποτελεί ένδειξη οικογένειας με μετατραυματικό στρες. Με αυτό τον τρόπο δεν δίνεται χώρος στο παιδί για κοινωνική ανάπτυξη. Η χρήση ουσιών φυσικά παίζει αρνητικό ρόλο στα ερεθίσματα του παιδιού. Η χρήση αλλοιώνει τα μέλη που την ασπάζονται και καταστρέφει τους οικογενειακούς δεσμούς. Το παιδί βιώνει ένα ασταθές περιβάλλον. Επιπλέον, σε επικοινωνιακό πλαίσιο μια οικογένεια με ΔΜΣ υστερεί αρκετά. Η επικοινωνία μπορεί να πραγματοποιείται μέσα από εντάσεις, ειρωνική συμπεριφορά, κριτική και η ολοκληρωτική έλλειψη επικοινωνίας σε πολλές περιπτώσεις, πρωταγωνιστεί. Τέλος, η λανθασμένη χρήση και αντίληψη ορίων μεταξύ των μελών της οικογένειας, τροφοδοτεί επίσης την ανάπτυξη ΔΜΣ. Από την μία, υπάρχει μια σχετική αυτονομία στα μέλη της οικογένειας, αλλά στην πράξη λειτουργεί περισσότερο ως απομάκρυνση, αφού δεν υπάρχει η έννοια του μοιράζομαι. Ο καθένας λειτουργεί μόνος του. Από την άλλη, τα μέλη λειτουργούν πολλές φορές καταπιεστικά το ένα με το άλλο και υπάρχει ένα είδος συγχώνευσης. Δεν γίνεται αποδεκτή η διαφορετικότητα του καθενός . Δεν υφίσταται μια ισορροπημένη εφαρμογή ορίων σε καμία από τις δύο περιπτώσεις.

Μερικές σκέψεις/συμπέρασμα

Σκοπός των παρεμβάσεων του Μετατραυματικού στρες στα παιδιά είναι η συναισθηματική ανθεκτικότητά τους και η ισορρόπηση των σχέσεών τους με το περιβάλλον. Ζητούμενο είναι να μπορούν να συμμετέχουν στις δυσκολίες και να εκλαμβάνουν όλη την γκάμα των συναισθημάτων (είτε πρόκειται για θετικά, είτε για αρνητικά) και να μην αποστασιοποιούνται από αυτό που νιώθουν. Έτσι θα επέλθει και η θεραπεία τους.

Είναι απολύτως κατανοητό ότι σε ακραίες περιπτώσεις ανάπτυξης ΔΜΣ (πχ .σωματικής κακοποίησης) είναι αρκετά δύσκολη η συνειδητοποίηση του προβλήματος, ειδικά αν το βιώνει κανείς εκ των έσω. Στην παραμικρή υπόνοια όμως, η δράση είναι απαραίτητη. Η ψυχή μας πάντα αναγνωρίζει ποιό είναι το ωφέλιμο για εμάς και τους γύρω μας, αρκεί να μπορούμε να την ακούμε και να την ακολουθούμε.

Βιβλιογραφία:

Vittoria Ardino, Post-traumatic Syndromes in Childhood and Adolescence, a Handbook of Research and Practice, pub. John Wiley & Sons Ltd,2011

Cheryl A. Roberts, Coping with Post-Traumatic Stress Disorder (second edition), Mac pub. Farland Health Topic Series,2011

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk:”Όταν το άλλο πρόσωπο έχει άλλες προτεραιότητες, με πιάνει κάτι, σαν θυμός, σαν ζήλια.”

Οι γνωστοί – άγνωστοι των σχολικών μας χρόνων