Η δύναμη της τέχνης στην ψυχική μας υγεία
Η δύναμη της τέχνης στην ψυχική μας υγεία

Η δύναμη της τέχνης στην ψυχική μας υγεία


Τέχνη είναι…

Η προσφορά της τέχνης στην ανθρώπινη ψυχή είναι τεράστια. Χωρίς τέχνες η ανθρώπινη ύπαρξη θα ήταν ανιαρή. Η διάθεση μας για δημιουργία είναι το κλειδί για κάθε είδους εξέλιξη . Η δημιουργικότητα , είναι κάτι που όλοι οι άνθρωποι έχουμε μέσα μας. Αποτελεί κομμάτι της προσωπικότητάς μας ,του πολιτισμού μας και είναι βάση για το κάθε τι που βλέπουμε γύρω μας. Έμπνευση ,δημιουργία ,αισθητική  και δουλειά είναι τα συστατικά που αν ενωθούν δημιουργούν ένα πολύ σπουδαίο «προϊόν» ξεχωριστά από όλα τα άλλα ,την τέχνη.

Εκτός από όλες τις τέχνες που όλοι γνωρίζουμε, μπορούμε  να την συναντήσουμε σε κάθε τι που κάνουμε και υποβόσκει ενός είδους έμπνευση. Από την δημιουργία ενός αδιάφορου κατά τα άλλα ξύλινου τραπεζιού μέχρι ενός πολύ ψαγμένου πίνακα ζωγραφικής. Σε κάθε περίπτωση όμως η τέχνη ,είναι ανθρώπινο δημιούργημα και έχει άμεσο αντίκτυπο στον ψυχισμό μας και φυσικά μόνο θετικό αντίκτυπο. Μπορεί να δημιουργήσει συναισθήματα ,σκέψεις ,προβληματισμούς ,να γίνει πηγή έμπνευσης . Να σε απελευθερώσει και να δώσει λίγο χρώμα στη ζωή σου, να σε θεραπεύσει και ίσως να σε μάθει να αγαπάς περισσότερο τον εαυτό σου προσεγγίζοντας τον καλύτερα.

Σύμφωνα με τον Jung, η τέχνη  είναι ένα όνειρο το οποίο κανείς έχει την δυνατότητα να το ονειρευτεί ξύπνιος με όσες λεπτομέρειες επιλέγει να προσθέσει σε αυτό. Σίγουρα ένα βοηθητικό εργαλείο σε μια τέτοια περίπτωση είναι η «ενεργή φαντασία». Με άλλα λόγια η «ενεργή φαντασία» δίνει στον καθένα το δικαίωμα να πλάσει αυτό που θέλει νοητικά και στην συνέχεια να του δώσει ζωή. Όπως δίνει κανείς ζωή στη φαντασία του, ταυτόχρονα δίνει και χώρο στον εαυτό του, για κινηθεί ελεύθερα μέσα σε αυτόν. Μπορεί κάτι στο περιβάλλον μας το οποίο αποτελεί και ερέθισμα, να παρουσιάζεται και ως άλυτος «γρίφος». Στην πραγματικότητα το μοναδικό μέσο επίλυσης του είναι ο καλλιτέχνης που το φέρνει στην πραγματικότητά μας. Ο καλλιτέχνης μπορεί να εκφράσει αυτό που η «νοημοσύνη» του  αδυνατεί να διαπραγματευτεί.

Για να μπορέσουμε να βιώσουμε αυτό που βλέπουμε ως θεατές  ο εγκέφαλος συνδυάζει δύο βασικές λειτουργίες του : την «αναγνώριση» και την «αντίληψη». Με την βοήθεια αυτών των λειτουργιών λαμβάνουμε περισσότερες πληροφορίες για αυτό που βλέπουμε και έτσι βιώνουμε την «αντιληπτική εμπειρία» στην πραγματική της διάσταση. Ωστόσο ως πραγματική διάσταση , αντιλαμβανόμαστε μια σειρά ερεθισμάτων που περνάνε από ατομικά «φίλτρα». Άρα καλύτερα θα ήταν να διασαφηνίσουμε τον όρο ως υποκειμενική πραγματική διάσταση ή απλούστερα ως δική μας αλήθεια.

Πως λειτουργούν τα έργα τέχνης;

Στην πραγματικότητα η τέχνη λειτουργεί ως πεδίο υλοποίησης για το «φαντασιακό». Είναι πέρα για πέρα δηλαδή «απτή». Το φαντασιακό είναι αποκλειστικά δικό μας. Όμως το βασικό της χαρακτηριστικό είναι ότι όλοι ως θεατές έχουμε μια κοινή οπτική για αυτό που βλέπουμε. Με άλλα λόγια , «όλοι οι άνθρωποι βλέπουν το ίδιο» έργο ,ανεξαρτήτου πως το αντιλαμβάνονται. Τα έργα τέχνης για να μας βοηθήσουν να βγάλουμε συνειδητά συμπεράσματα για  αυτό που βλέπουμε κεντρίζουν δικά μας προβλήματα ,σκέψεις και «παράδοξα». Αυτό συμβαίνει με ένα είδος «μεταγνωστικής δραστηριότητας» του εγκεφάλου που μας κάνει να αναρωτηθούμε για αυτό που βλέπουμε . Η «γνωστική μας κατάσταση» επηρεάζεται  και έτσι εμείς αυτό -διερωτόμαστε (ασυνείδητα) τι είδους «προσδοκίες» μπορούμε να έχουμε από το ερέθισμα(έργο τέχνης) και έτσι σταδιακά οδηγούμαστε σε κάποια υποκειμενικά «αποτελέσματα».

Τέχνη και συναισθήματα

Από την μία έχουμε τον Freedberg που ισχυρίζεται ότι τα συναισθήματα(θυμός, χαρά ,ικανοποίηση ) και η κατανόηση τους βασίζεται σε «αισθητικοκινητικά» κριτήρια ,δηλαδή «ερμηνεύουμε» τα συναισθήματα με βάση της γλώσσας του σώματος και εκφράσεων του προσώπου κάτι που σε σχέση με την τέχνη αποτελεί «αναξιόπιστη» βάση. Σύμφωνα με τον G. Minissale, o τρόπος που γεννιούνται τα συναισθήματα κατά την επαφή μας με ένα έργο είναι πολύ ιδιαίτερος και όχι τόσο συστηματοποιημένος. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που καθορίζουν ένα συναίσθημά μας . Τα εξωτερικά ερεθίσματα , η προσωπικότητα είναι οι βασικοί. Επίσης ,είναι σίγουρο πως κάποιος βιώνει ένα συναίσθημα κατά την έκθεση του στην σφαίρα επιρροής ενός έργου, τελείως διαφορετικά από κάποιον άλλον και κατά συνέπεια το εκδηλώνει και διαφορετικά. Επιπλέον, για να μπορέσει κανείς για παράδειγμα να δείξει ενσυναίσθηση σε κάποιον πρέπει πρώτα από όλα να κατανοήσει επακριβώς τον τρόπο που λειτουργεί. Χρειάζεται και ένα είδους «γνώσης» λοιπόν. «Γνώση» που θα μας βοηθήσει να γνωρίσουμε εις βάθος αυτό που βλέπουμε ,στην περίπτωση μας το έργο τέχνης. Κάπως έτσι ξεφεύγουμε από το «αισθητικοκινητικό» πλαίσιο που προαναφέρθηκε. Τα συναισθήματα εάν αποδομηθούν ,έχουν τρία μέρη : το «εννοιολογικό» στο οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται μία έννοια, το «αντιληπτικό» όπου αντιλαμβανόμαστε την έννοια και το «αποτελεσματικό» όπου έχουμε τη δράση και την πρόκληση του συναισθήματος. Με τα ερεθίσματα που λαμβάνουμε από τα έργα τέχνης , ενεργοποιούνται τα συστατικά είτε «αυτόνομα» ,είτε ύστερα από «συνεργασία» και ως αποτέλεσμα έχουμε την γέννηση του συναισθήματος.

Πως ωφελούμαστε από την τέχνη τελικά;

Η τέχνη μας παρέχει άπειρες δυνατότητες προσωπικής επέκτασης ,ειδικά στις σύγχρονες συνθήκες ζωής που είναι απαιτητικές. Μας βοηθάει να διαχειριστούμε το  συσσωρευμένο άγχος άρα και να το απελευθερώσουμε. Μας προσφέρει μία καλύτερη ποιότητα ζωής αφού συμβάλει στην αυτογνωσία μας και απελευθερώνει τα εκφραστικά μας μέσα. Συμβάλει στη βελτίωση της ψυχικής μας διάθεσης και ενισχύει την θετική μας σκέψη και τέλος αυξάνει την αυτοπεποίθηση μας.

Η τέχνη είναι ένα δυνατό φως που φωτίζει και ζεσταίνει την ψυχή μας. Μας μεταφέρει σε άλλους κόσμους και μας δείχνει τον δρόμο για την ευτυχία. Η δημιουργικότητα της τέχνης είναι ευτυχία . Υπάρχει άραγε σε αυτόν το κόσμο ζωντανή ψυχή χωρίς τη δημιουργικότητα και την τέχνη;

Βιβλιογραφία

Gregory Minissale, The psychology of Contemporary Art, εκδ. Cambridge

Joy Schaverien, Art, dreams and active imagination: A post-Jungian approach to transference and the image, Journal of Analytical Psychology,2005, Leicester, UK

ΚοινοποίησηFacebookLinkedIn
Συμμετοχή στη συζήτηση

Archives

Categories