in ,

Η κοινωνική απομόνωση στην τρίτη ηλικία και οι επιπτώσεις της.


Η τρίτη ηλικία είναι μια περίοδος που σηματοδοτεί σημαντικές αλλαγές στη ζωή του ατόμου σε πολλαπλούς τομείς. Αναμφίβολα η ανάγκη των ηλικιωμένων να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες ζωής έχει συχνά έναν αρνητικό αντίκτυπο στην ψυχική τους υγεία. Η συνταξιοδότηση, τα προβλήματα υγείας και οι απώλειες συγγενών και φίλων αφήνουν το στίγμα τους στον ψυχισμό και ειδικότερα σε ό,τι αφορά στις σχέσεις με άλλους και στη συναισθηματική ρύθμιση.

Ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα που αναφέρουν τα ηλικιωμένα άτομα είναι αυτό της κοινωνικής απομόνωσης και της σταδιακής μείωσης των κοινωνικών συναναστροφών τους. Η κοινωνική απομόνωση και το αίσθημα της μοναξιάς που τη συνοδεύει κάνουν συχνά την εμφάνισή τους στην τρίτη ηλικία, καθώς το άτομο απομακρύνεται από το μέχρι πρότινος εργασιακό του περιβάλλον και τις αλληλεπιδράσεις στις οποίες συμμετείχε στο πλαίσιο αυτού, βιώνει τον θάνατο συγγενών και φίλων όπως επίσης και την απομάκρυνση και ορισμένες φορές κακοποιητική συμπεριφορά των νεαρότερων μελών της οικογένειας.

Οι Cornwell και Waite (2009) κάνουν λόγο για δύο τύπους κοινωνικής απομόνωσης, την κοινωνική αποσύνδεση και την αντιληπτή απομόνωση. H κοινωνική αποσύνδεση αναφέρεται σε μια πιο αντικειμενική μορφή της απομόνωσης του ατόμου και «χαρακτηρίζεται από μια έλλειψη επαφής με άλλους. Υποδεικνύεται από περιστασιακούς παράγοντες, όπως ένα μικρό κοινωνικό δίκτυο, σπάνια κοινωνική αλληλεπίδραση και έλλειψη συμμετοχής σε κοινωνικές δραστηριότητες και ομάδες». Η αντιληπτή απομόνωση από την άλλη «χαρακτηρίζεται από την υποκειμενική εμπειρία της έλλειψης των κοινωνικών πόρων κάποιου, όπως η συντροφιά και η υποστήριξη». Τόσο η κοινωνική αποσύνδεση όσο και η αντιληπτή απομόνωση σχετίζονται με προβλήματα στον ύπνο, κούραση και κατάθλιψη στους ηλικιωμένους. Ωστόσο, οι δύο έννοιες δεν είναι ταυτόσημες και έχει φανεί ότι η υποκειμενική εμπειρία της απομάκρυνσης από τους άλλους εγείρει περισσότερο συναισθήματα λύπης και μοναξιάς.

Οι παράγοντες που οδηγούν στην κοινωνική απομόνωση των ηλικιωμένων μπορεί να είναι:

  • Βιολογικοί: απώλεια όρασης, απώλεια ακοής, χρόνια προβλήματα υγείας και ασθένειες, κινητικές δυσκολίες, αδυναμία στη μνήμη.
  • Ψυχολογικοί: αισθήματα κατωτερότητας, αδυναμίας, ανικανότητας να φέρουν εις πέρας απλές υποχρεώσεις, φόβος των πτώσεων.
  • Κοινωνικοί: χηρεία, απομάκρυνση και διακοπή επικοινωνίας με τα παιδιά και τα εγγόνια, διαπληκτισμοί στην οικογένεια, μη συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες.

Οι παραπάνω παράγοντες επηρεάζουν την ποιότητα της επικοινωνίας του ατόμου με τους άλλους και προκαλούν συναισθήματα λύπης και ντροπής, λόγω της αυτοαντιλαμβανόμενης δυσκολίας ανταπόκρισης σε καθημερινές δραστηριότητες.

Ειδικότερα σε ό,τι αφορά την κοινωνική διάσταση του φαινομένου, η αποφυγή της αναζήτησης κοινωνικών σχέσεων μπορεί να οφείλεται στο άγχος του ατόμου να συναναστραφεί με άτομα τα οποία μπορεί να το αγνοήσουν ή να το κακομεταχειριστούν. Συχνά οι ηλικιωμένοι νιώθουν την παραμέληση και αδιαφορία του κοινωνικού περίγυρου και ειδικά των νεότερων γενιών. Μπορεί να γίνουν θύματα της άνισης μεταχείρισης, του θυμού και της υποτίμησης των άλλων και, έτσι, προτιμούν να αποφύγουν τα αρνητικά συναισθήματα που απορρέουν από τις αλληλεπιδράσεις αυτές, επιλέγοντας αντ’ αυτού να περάσουν τον χρόνο τους μοναχικά στο σπίτι.

Οι συνθήκες αυτές της κοινωνικής απομάκρυνσης και του αισθήματος μοναξιάς είναι πιο συχνές στις γυναίκες. Η βιβλιογραφία έχει δείξει ότι οι ηλικιωμένοι άντρες είναι πιο κοινωνικοί από τις γυναίκες. Επιπλέον, κατά μέσο όρο οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής από τους άντρες και είναι πιθανότερο να ζήσουν περισσότερο από συγγενείς, φίλους και τους συζύγους τους. Η απώλεια του συζύγου και το να μένει κανείς μόνος στο σπίτι είναι από τους βασικότερους παράγοντες που συντελούν στο αίσθημα της μοναξιάς στις ηλικιωμένες.

Από την άλλη πλευρά μια από τις πιο σημαντικές προκλήσεις στην τρίτη ηλικία είναι η συνταξιοδότηση. Έχοντας αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής του σε ένα εργασιακό περιβάλλον, το ηλικιωμένο άτομο καλείται τώρα να προσδιορίσει εκ νέου την ταυτότητά του και τον ρόλο του στην κοινωνία. Η ανάγκη αυτή συνιστά ιδιαίτερη δοκιμασία, ειδικά για τους άντρες, και έχει φανεί ότι άτομα που δυσκολεύονται κατά τη μετάβαση αυτή είναι πιο επιρρεπή στην υιοθέτηση ανθυγιεινών συνηθειών, όπως η κατάχρηση αλκοόλ και το κάπνισμα.

Οι επιπτώσεις της κοινωνικής απομόνωσης των ηλικιωμένων είναι σοβαρές. Αισθήματα λύπης και άγχους σχετίζονται σημαντικά με την απομόνωση οδηγώντας το ένα στο άλλο σε ένα φαύλο κύκλο.

Επιπλέον, η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά λειτουργούν επιβαρυντικά στην εμφάνιση άνοιας. Άτομα με άνοια είναι πιο πιθανόν να βιώνουν αισθήματα μοναξιάς και δεν επιδιώκουν εύκολα την επαφή με άλλους. Αυτό έχει φανεί ειδικά κατά τα πρώτα στάδια της άνοιας, που το άτομο, έχοντας αρχίσει να αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά με τη μνήμη του, περιορίζει τις κοινωνικές του επαφές λόγω φόβου ή ντροπής για το πρόβλημά του, αλλά και σε ασθενείς που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο.

Ακόμη, εάν οι κοινωνικές-συναισθηματικές ανάγκες του ατόμου δεν καλυφθούν επαρκώς σε βάθος χρόνου, τότε ελλοχεύει ο κίνδυνος κατάθλιψης.

Η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία είναι συχνό φαινόμενο. Συνοδεύεται από συμπτώματα, όπως αίσθημα λύπης, μειωμένη όρεξη και απώλεια βάρους, αϋπνία και αίσθημα κόπωσης και ανηδονία. Συνδέεται με προβλήματα υγείας, όπως σωματικά συμπτώματα, διαταραχές στον ύπνο, αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης διαβήτη τύπου ΙΙ και υπέρτασης, αλλά και δυσκολίες στον γνωστικό τομέα, όπως αδυναμία συγκέντρωσης, προβλήματα μνήμης και χαμηλότερη ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών.

Παράγοντες που σχετίζονται με την εμφάνιση καταθλιπτικής συμπτωματολογίας στην τρίτη ηλικία είναι η οικονομική δυσχέρεια, τα χρόνια προβλήματα υγείας, η αναπηρία, η απώλεια συζύγου καθώς και η κοινωνική απομόνωση. Ειδικά η κοινωνική απομόνωση εντείνει τα συναισθήματα λύπης, της μη-ικανοποίησης από τη ζωή και της απαισιοδοξίας. Το αίσθημα της κατάθλιψης προέρχεται συχνά από την αναπόληση και νοσταλγία προηγούμενων εποχών, όταν το άτομο εργαζόταν, αλληλεπιδρούσε καθημερινά με κόσμο, ήταν πιο ικανό και ενεργητικό και συναναστρεφόταν περισσότερο την οικογένειά του. Η κατάθλιψη ως απόρροια της κοινωνικής απομόνωσης δύναται να οδηγήσει σε αυτοκτονικό ιδεασμό και απόπειρες αυτοκτονίας σε ένα σημαντικό ποσοστό των πασχόντων. Μάλιστα, οι ηλικιωμένοι με αυτοκτονικές σκέψεις είναι πιο πιθανό να προβούν σε αυτοχειρία σε σύγκριση με πιο νεαρά άτομα.

Γίνεται, συνεπώς, φανερό ότι η διαχείριση των κοινωνικών σχέσεων των ηλικιωμένων αποτελεί βασική παράμετρο της ικανοποίησης από τη ζωή, με τις επιπτώσεις της κοινωνικής απομόνωσης στην ψυχική τους ευημερία να καθιστούν αναγκαία την προσοχή και το ενδιαφέρον μας ως κοινωνία για την κάλυψη της βασικής αυτής ανάγκης. Προς την κατεύθυνση αυτή ευεργετικά μπορούν να λειτουργήσουν οι επισκέψεις από συγγενείς και φίλους και η τακτική αλληλεπίδραση με σημαντικούς άλλους. Στη βάση αυτή χρήσιμη δύναται να αποβεί και η χρήση της τεχνολογίας. Πολλοί ηλικιωμένοι στρέφονται στις νέες τεχνολογίες σε μια προσπάθεια να καλύψουν το συναισθηματικό κενό και να συμβαδίσουν με τους ρυθμούς της σύγχρονης εποχής. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες για επικοινωνία και συμβάλλουν σημαντικά στη μείωση του αισθήματος της μοναξιάς. Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή, καθώς, όταν η χρήση αυτή γίνεται με τρόπο μη συνειδητό σε μια γρήγορη προσπάθεια να βρει το άτομο μια πρόσκαιρη απασχόληση, έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.

Σημαντική κρίνεται, ακόμα, η δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου των ηλικιωμένων με εθελοντισμό, θρησκευτικές δραστηριότητες, διάβασμα, μουσική, χορό, άθληση, θέατρο, τέχνη και ταξίδια.

Τέλος, όταν τα αρνητικά συναισθήματα της μοναξιάς επιμένουν, λύσεις μπορεί να προσφέρει και η συμβουλευτική ομοτίμων, όπου συνομήλικοι θα βοηθήσουν το άτομο να αντιμετωπίσει το άγχος, τη λύπη και την ντροπή και να βρει νέους τρόπους να νοηματοδοτήσει την καθημερινότητά του.

Βιβλιογραφία:

Abraham, A., & Neelima, T. M. (2021). Factors Contributing to the Social Withdrawal among Elderly Women: A Study with Psychosocial Rehabilitation Centers in Kottayam District. International Journal of Scientific Engineering and Science, 5(1), 11-14.

Alexopoulos, G. S. (2005). Depression in the elderly. The Lancet, 365(9475), 1961–1970. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(05)66665-2

Choi, H. (2015). Impact of social isolation on behavioral health in elderly: Systematic review. World Journal of Psychiatry, 5(4), 432-438. https://doi.org/10.5498/wjp.v5.i4.432

Cornwell, E. Y., & Waite, L. J. (2009). Social disconnectedness, perceived isolation, and health among older adults. Journal of Health and Social Behavior, 50(1), 31–48. https://doi.org/10.1177/002214650905000103

Holmén, K., Ericsson, K., & Winblad, B. (2000). Social and emotional loneliness among non-demented and demented elderly people. Archives of Gerontology and Geriatrics, 31(3), 177–192. https://doi.org/10.1016/s0167-4943(00)00070-4

Müller, T., & Shaikh, M. (2018). Your retirement and my health behavior: Evidence on retirement externalities from a fuzzy regression discontinuity design. Journal of Health Economics, 57, 45–59. https://doi.org/10.1016/j.jhealeco.2017.10.005

Singh, Β., & Kiran, U. V. (2013). Loneliness among elderly women. International Journal of Scientific Engineering and Science, 2(1), 1-6.

Woods, R. T. (2001). Discovering the person with alzheimer’s disease: Cognitive, emotional and behavioural aspects. Aging & Mental Health, 5(sup1), 7–16. https://doi.org/10.1080/713650008

Οι εικόνες ανακτήθηκαν από www.pixabay.com

What do you think?

20 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Bρίσκομαι σε σύγχυση σχετικά με τον σεξουαλικό μου προσανατολισμό”

Ψtalk: “Τα γεγονότα γυναικοκτονιών με έχουν επηρεάσει πολύ αρνητικά”