in

Γιατί λειτουργούμε ενοχικά;


Θα ξεκινήσουμε με μια απλή και ουσιαστική διευκρίνηση. Υπάρχει η υγιής και η νοσηρή ενοχή. Όπου υγιή ενοχή εννοούμε αυτή που νιώθουμε όταν ή από πρόθεση ή από αμέλεια έχουμε προξενήσει κάποια σοβαρή ζημιά σε κάποιον. Δεν θα ασχοληθούμε με αυτό το κομμάτι αλλά με την νοσηρή ενοχή που είναι αυτή που νιώθουμε για οτιδήποτε: επειδή δεν ευχαριστήσαμε κάποιον, επειδή δεν μπορέσαμε να βοηθήσουμε κτλ.

Αυτό το κομμάτι έχει απασχολήσει αρκετούς ερευνητές με αποτέλεσμα πλέον να έχουμε αρκετά συμπεράσματα ερευνών για να μπορέσουμε να καταλάβουμε γιατί εμείς ή κάποιος άλλος ενεργούμε με αυτό τον τρόπο.

Πολλοί από αυτούς (αν όχι όλοι) έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι όλη αυτή η ενοχή που νιώθουμε, χωρίς κάποιον ιδιαίτερο και σοβαρό λόγο, σαν ενήλικες έχει τις ρίζες της στην παιδική μας ηλικία.

Την ενοχή αυτή είναι πολύ πιθανό να την δημιουργήσει το πολύ στενό περιβάλλον στο οποίο ανήκει και αλληλεπιδρά το παιδί είτε αυτοί είναι οι γονείς, στενά συγγενικά πρόσωπα ακόμα και στο σχολείο. Δηλαδή αυτοί οι σημαντικοί «άλλοι» τους οποίους το παιδί έχει «πολύ ψηλά στο μάτια του». Η ενοχή αυτή μπορεί να δημιουργηθεί από:

  • την ύπαρξη συνεχής επίπληξης και τιμωρίας για τις πράξεις που κάνει (π.χ. εσύ φταις για όλα, πάλι ζημιά έκανες κτλ)
  • κατηγορίες των γονιών ότι αυτά ευθύνονται για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν (π.χ. υπερκόπωση γονέων, οικονομικές δυσκολίες κτλ)
  • συνεχείς καβγάδες των γονιών μπροστά στα παιδιά τους δημιουργούν το αίσθημα της ανασφάλειας και του φόβου και κατά συνέπεια τη καλλιέργεια της ενοχής (π.χ. το παιδί θεωρεί ότι ευθύνεται για τη κακή σχέση των γονιών του)
  • τη συνεχή επισήμανση των αρνητικών πράξεων του παιδιού και η μη αναγνώριση/επιβράβευση των θετικών συμπεριφορών
  • τον εξαναγκασμός του παιδιού να ζητάει συνεχώς συγνώμη για τις πράξεις του λανθασμένες ή μη.

Επίσης σύμφωνα με πολλούς επιστήμονες, το να νιώθει ένα παιδί διαρκώς ενοχές μπορεί να το οδηγήσει μεγαλώνοντας σε σοβαρές ψυχικές διαταραχές (π.χ. κατάθλιψη, χρόνιο άγχος και ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή). Εκτός από αυτό επίσης τα παιδιά που μεγαλώνουν νιώθοντας ενοχές αρχίζουν και νιώθουν ότι όλοι τους κοιτάνε επικριτικά και ότι τα βλέμματα των άλλων είναι μονίμως καχύποπτα και αυτό έχει ως αποτέλεσμα στην ενήλικη ζωή τους να δυσκολεύονται να κάνουν ουσιαστικές σχέσεις.

Είναι λοιπόν σχεδόν αναμενόμενο όταν σαν «σημαντικός άλλος» φέρεσαι έτσι στο παιδί, μετά μια ζωή το μόνο που θα κάνει είναι να μάχεται και να αγωνίζεται να μην βιώσει την απόρριψη που βιώνει από εσένα. Έτσι τα ίδια τα παιδιά βιώνουν ματαιότητα και φόβο, ότι τίποτα δεν κάνουν σωστό, και αφού για αυτά όλος τους ο κόσμος είναι αυτοί οι «σημαντικοί άλλοι» μεγαλώνοντας για να μην βιώσουν κάτι παρόμοιο θα μάχονται για τους άλλους, αφού μόνο έτσι πιστεύουν ότι θα αξίζουν.

Αυτά έχουν σαν αποτέλεσμα τα ενοχικά άτομα να παρουσιάζουν κάποια χαρακτηριστικά σχεδόν κοινά σε όλους τους όπως είναι τα παρακάτω:

  • για να τον αποδέχονται και να τον αγαπούν τρέχει να ικανοποιήσει τους άλλους
  • δεν λέει ποτέ όχι σε κανέναν
  • δεν έχει χρόνο να διαθέσει στον εαυτό του
  • αγχώνεται για να είναι οι άλλοι καλά
  • έχει το σύνδρομο του σωτήρα
  • απολογείται όταν δεν μπορεί να ικανοποιήσει κάποιον και νιώθει απαίσια
  • είναι σε μια μόνιμη ανησυχία
  • όταν θυμώσει τους άλλους δεν μπορεί να το αντέξει ψυχολογικά
  • αγωνιά μονίμως για το ποια είναι η εικόνα του στους άλλους
  • υπόσχεται να βοηθήσει τους πάντες

Για να μπορέσουν τα ενοχικά άτομα να απαλλαγούν από τις ερινύες και την τάση αυτοϋπονόμευσης χρειάζεται να γνωρίσουν βαθύτερα τον εαυτό τους και να τον εκτιμήσουν.

Έτσι λοιπόν εάν θεωρείς ότι έχεις στοιχεία ενοχής και δε θες να αναπαράγεις το ίδιο μοτίβο και στα παιδιά σου, ζητά βοήθεια από έναν ειδικό ώστε να κατανοήσεις καλύτερα τον εαυτό σου και να μάθεις τα αίτια.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

What do you think?

9 points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Γράφει η Ιωάννα Πετράκου, Φοιτήτρια Ψυχολογίας

Γράφει η Ειρήνη Παναγοπούλου, Κλινική Ψυχολόγος MSc. – Ψυχοθεραπεύτρια