in

Φροϋδικό ολίσθημα: Η νέα αγαπημένη σας έννοια!


Ο Σίγκμουντ Φρόυντ, γνωστός και ως πατέρας της ψυχανάλυσης, σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ασχολήθηκε με το ασυνείδητο (το κομμάτι του ψυχισμού που δεν μπορούμε να ελέγξουμε και στο οποίο βρίσκονται τα απωθημένα, οι αναμνήσεις και στοιχεία που έχουν συνειδητά ή μη καταπιεστεί κλπ.) , καθώς και το πώς αυτό αποτελεί το κομμάτι ελέγχου της ανθρώπινης σκέψης και συμπεριφοράς. Συγκεκριμένα θεωρούσε ότι τα όνειρα αποτελούν τη βασική δίοδο προς αυτό, αναφέροντας χαρακτηριστικά στα έργα του τα όνειρα και την ερμηνεία τους ως τη “βασιλική οδό” προς το ασυνείδητο.

Φυσικά όμως ψήγματα ασυνειδήτου δεν θα εντοπίσουμε μόνο στα όνειρα και στα ψυχοπαθολογικά συμπτώματα αλλά και σε κάτι πιο καθημερινό και άμεσο, που δεν είναι άλλο από τα χωρίς (προφανή) νόημα λάθη που κάνουμε στην ομιλία και στις καθημερινές πράξεις μας.

Ο ορισμός που δόθηκε για αυτά τα φαινόμενα, είναι το λεγόμενο “lapsus” ( ή στα ελληνικά: παραπραξίες), οι οποίες φανερώνουν κρυμμένες επιθυμίες/μηνύματα που “γλιστρούν”  από τον έλεγχο του συνειδητού, δίνοντας έτσι χώρο στο ασυνείδητο να πάρει στιγμιαία τα ινία και να εκφράσει τις όποιες επιθυμίες , είτε με κάποιο “τυχαίο” γλωσσικό λάθος ή με κάποια “τυχαία” κίνηση/συμπεριφορά.

Στην καθημερινότητα ερχόμενοι σε επαφή και επικοινωνία με πολλούς ανθρώπους υπό ποικίλες εσωτερικές και εξωτερικές συνθήκες, θα ήταν πάρα πολύ δύσκολο να είμαστε 100% ειλικρινείς σχετικά με αυτά που αισθανόμαστε και θέλουμε να εκφράσουμε, καθώς πιθανώς να δημιουργούσαν αρνητικά συναισθήματα στους γύρω μας ή να συμβάλλουν ενεργά-παθητικά στη δημιουργία περαιτέρω προβλημάτων. Το σύνολο λοιπόν των αισθημάτων που συνοδεύουν ο,τι θέλαμε να εκφράσουμε  ή να κάνουμε, καταπιέζεται και απωθείται στον χώρο του ασυνείδητο, με αποτέλεσμα να αποκαλύπτεται μετέπειτα μέσω φροϋδικών ολισθημάτων χωρίς να το θέλουμε. (Φυσικά υπάρχουν και οι προαναφερθείσες δίοδοι: όνειρα και ψυχοπαθολογία, απλά το ολίσθημα είναι περισσότερο κοινωνικό ορατό σαν φαινόμενο.)

O Φρόυντ είχε την πεποίθηση ότι στην έλλειψη του συνειδητού ελέγχου, γίνεται η εμφάνιση των πραγματικών, βαθιών και ενδόμυχων επιθυμιών είτε αυτό εντοπίζεται λεκτικά είτε συμπεριφορικά, με αποτέλεσμα να “καταρρίπτει” τον παράγοντα της τύχης ή του σφάλματος. Αυτό συμβαίνει είτε από την υπέρμετρη προσπάθεια να προσέξουμε μην μας ξεφύγει κάτι, οδηγώντας εν τέλει στο αντίθετο αποτέλεσμα, είτε γιατί το ασυνείδητο επιζητεί  την εκτόνωση “καμουφλαρισμένο” από την επίβλεψη του συνειδητού και παρεισφρέει όπως θα έλεγε  μέσω της μετουσίωσης (άμυνα του ψυχισμού) στο χιούμορ ώστε να είναι κοινωνικά αποδεκτό και να μην δημιουργήσει εντάσεις.

Μια συνήθης περίπτωση παραπραξίας είναι να ξεχνάμε αντικείμενα σε χώρους που θέλουμε να επιστρέψουμε σύντομα. Ο Έρνεστ Τζόουνς, μαθητής και βιογράφος του Φρόυντ, από όλη αυτήν την τοποθέτηση του δασκάλου του, είχε εξάγει το συμπέρασμα πως ένας ψυχοθεραπευτής μπορεί να μετρήσει την επιτυχία του από τον αριθμό των ομπρελών, μαντηλιών, πορτοφολιών και λοιπών μικροαντικειμένων που θα έβρισκε στο γραφείο του “ξεχασμένα” μετά τις συνεδρίες.

Την επόμενη φορά λοιπόν που ο/η σύντροφός σας μπερδέψει το όνομά σας με κάποιας/κάποιου πρώην ή ξεχάσει κάποιο αντικείμενο του σε έναν χώρο που θεωρείτε ύποπτο, μπορείτε δικαιολογημένα να αρχίσετε να προβληματίζεστε με το τί γίνεται στο ασυνείδητο του! (Με συζήτηση πάντα και πολιτισμένο τρόπο, χωρίς να χρειάζεται να προβούμε σε ακρότητες το λύνουμε αυτό βέβαια… ΑΛΛΑ σε περίπτωση που καταλήξει σε ακρότητες ή σε ένταση, δεν το μάθατε από μένα… Σύμφωνοι;)

Κλείνοντας θα σας αναφέρω μια προσωπική σημερινή βιωματική εμπειρία του ολισθήματος που αποτέλεσε και έναυσμα να γραφτεί το συγκεκριμένο άρθρο. Ενώ λοιπόν το πρωί διάβαζα όλος τυχαίως την έννοια του στο εξαιρετικό ψυχοδυναμικής κατεύθυνσης εισαγωγικό βιβλίο του Γεώργιου Βαμβάλη, Ξανα-διαβάζοντας τον Φρόυντ, μια επανάληψη σε τριάντα απλά μαθήματα, αποφάσισα να ετοιμάσω το μεσημεριανό γεύμα το οποίο περιλάμβανε άνοιγμα κονσέρβας. Καθώς λοιπόν άνοιγα την κονσέρβα έσπασε ο μηχανισμός ανοίγματος με την κονσέρβα να μένει μισόκλειστη, με αποτέλεσμα να χρειαστεί να το συνεχίσω με το χέρι. Αυτό φυσικά οδήγησε στο να κόψω βαθιά τον αντίχειρα του αριστερού μου χεριού…

Όλα φυσιολογικά και τυχαία σωστά;

Αν σας έλεγα όμως κατά τη διάρκεια της περιποίησης της πληγής, συνειδητοποίησα πως το πρωί ενώ σκεφτόμουν οτι είχα μάθημα ηλεκτρικής κιθάρας εξ αποστάσεως, δεν ένιωθα προετοιμασμένος και θα προτιμούσα να μεταφερθεί, αλλά παρόλα αυτά θα μελετούσα μετά το γεύμα, τί θα λέγατε; Φροϋδικό ολίσθημα ή απροσεξία; Το αφήνω σε σας…

What do you think?

31 points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Γράφει η Ειρήνη Παναγοπούλου, Κλινική Ψυχολόγος MSc. – Ψυχοθεραπεύτρια

Κάθε 50λεπτο είναι ένα ταξίδι