Εσύ, τι τύπος γονέα είσαι; Έχεις επηρεαστεί από τον τρόπο που σε μεγάλωσαν οι δικοί σου γονείς και οπότε έχεις υιοθετήσει το ίδιο πρότυπο και στα δικά σου παιδιά ή έχεις ακολουθήσει έναν τελείως διαφορετικό τρόπο ανατροφής; Η Diana Baumrind, κλινικός ψυχολόγος κάνει λόγο για τέσσερις τύπους γονέων: διαλεκτικούς (authoritative), αυταρχικούς (authoritarian), παραχωρητικούς (permissive) γονείς. Προστέθηκε και ένα τέταρτο είδος αργότερα, οι αδιάφοροι (neglectful) γονείς (Maccoby and Martin,1980). Η Baumrind υποστηρίζει ότι το στυλ που επιλέγει ο γονέας για να συμπεριφερθεί στο παιδί του, επηρεάζει τη μεταγενέστερη συμπεριφορά του τελευταίου τόσο στην ανάπτυξη όσο και στην έκβασή του.
Διαλεκτικός Τύπος Γονέων
•Ζεστός και ανταποκρινόμενος
•Ξεκάθαροι κανόνες
•Υψηλές προσδοκίες
•Υποστηρικτικοί
•Αξία της ανεξαρτησίας
Οι διαλεκτικοί γονείς ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να συζητούν, όπως να εξηγούν και να αναλύουν τα επιχειρήματα που εκφράζουν οι ίδιοι στα παιδιά τους σχετικά με τις πράξεις. Και όλο αυτό, διότι με την εξήγηση επιτρέπεται στο παιδί να αναπτύξει το αίσθημα της επίγνωσης και με αυτόν τον τρόπο να μάθει τις αξίες, την ηθική και τους στόχους που θέτουν. Δεν έχουν θέμα να τους φέρουν αντίρρηση σε κάποια πράγματα και τους ζητούν να έχουν ώριμη συμπεριφορά, εφαρμόζοντας και τα κατάλληλα όρια ανάλογα και με την περίσταση. Εκφράζουν την αγάπη τους, δείχνουν την υποστήριξή τους και τα κάνουν να αισθάνονται πως έχουν ένα στήριγμα στη ζωή τους, ενώ παράλληλα τους δίνουν ένα περιβάλλον με ερεθίσματα, ώστε να τους δημιουργούν νέα ενδιαφέροντα. Επίσης, τα σέβονται και τους καλλιεργούν το αίσθημα της αυτονομίας και της ανεξαρτησίας.
Σύμφωνα λοιπόν με την έρευνα της Baumrind, το σχετικό αποτέλεσμα έδειξε πως παιδιά με διαλεκτικούς γονείς τείνουν να:
•Φαίνονται ικανοποιημένα και χαρούμενα.
•Εκθέτουν λιγότερες επιθετικές συμπεριφορές και εντάσεις.
•Αναπτύσσουν αυτοεκτίμηση.
•Επιτυγχάνουν υψηλές ακαδημαϊκές επιδόσεις.
•Είναι πιο ενεργητικά και ανεξάρτητα.
•Αλληλεπιδρούν με τους συνομηλίκους τους με δυναμικές κοινωνικές τεχνικές και
•Έχουν καλύτερη ψυχική υγεία, δηλαδή, λιγότερο άγχος, κατάθλιψη και μειωμένες πιθανότητες να κάνουν χρήση ουσιών και κατάχρηση αλκοολούχων ποτών.
Με μια φράση: «Τα παιδιά των διαλεκτικών γονέων θεωρούνται λατρεμένα.»
Αυταρχικός Τύπος Γονέων
•Είναι απαθείς
•Προσδοκούν τυφλή υπακοή
•Εφαρμόζουν αυστηρούς κανόνες
•Έχουν υψηλές προσδοκίες
Οι αυταρχικοί γονείς έχουν την τάση να εφαρμόζουν τακτικές μέτρων άσκησης ελέγχου, τιμωρία, ενώ αντιθέτως παρατηρούνται χαμηλά επίπεδα γονικής ευαισθησίας . Δίνουν σημαντική έμφαση στον σεβασμό απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας, καθώς και στην υπακοή. Μια κλασσική φράση που μπορεί να ακουστεί από έναν αυταρχικό γονέα είναι η «Γιατί το λέω εγώ», θεωρώντας ότι τα παιδιά πρέπει να τους ακούνε και να κάνουν ό,τι τους λένε, χωρίς να φέρνουν αντίρρηση. Για τον λόγο αυτόν, δεν ενθαρρύνεται η συζήτηση. Επικρατεί η ‘μονόδρομη’ επικοινωνία και οποιαδήποτε αντίθετη άποψη σε αυτή φαντάζει αδύνατη. Αυτό το είδος γονέα χρησιμοποιεί αυστηρές πειθαρχίες και δε διστάζει να εφαρμόσει και άγριες τιμωρίες, όπως για παράδειγμα σωματική τιμωρία, ώστε να αποκτήσει και πάλι τον έλεγχο της συμπεριφοράς του παιδιού.
Παιδιά με αυταρχικούς γονείς τείνουν να:
•Είναι δυστυχισμένα.
•Είναι ανασφαλή.
•Είναι λιγότερο ανεξάρτητα.
•Έχουν χαμηλότερη αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση.
•Παρουσιάζουν προβλήματα συμπεριφοράς και θέματα επικοινωνίας.
•Είναι πιο επιρρεπή σε χρήση ναρκωτικών ουσιών.
•Μην έχουν καλή ακαδημαϊκή πορεία.
•Έχουν ξεσπάσματα θυμού και εντάσεις.
•Κλείνονται στον εαυτό τους και να έχουν θέματα με την ψυχική τους υγεία.
Παραχωρητικός Τύπος Γονέων.
•Έχουν χαμηλές απαιτήσεις.
•Θέτουν πολύ λίγους κανόνες και όρια και αποφεύγουν την άσκηση ελέγχου.
•Είναι απρόθυμοι να επιβάλλουν ποινές.
Οι παραχωρητικοί γονείς είναι ζεστοί και επιεικείς και δεν τους αρέσει να λένε ‘όχι’ και να απογοητεύουν τα παιδιά τους. Τα αφήνουν ελεύθερα να εκδηλώσουν τη συμπεριφορά τους. Ακόμα και αν αυτό φαίνεται σωστό, δείχνοντας έτσι ότι είναι και υποστηρικτικοί γονείς, στην πραγματικότητα δε βοηθάνε στη διαμόρφωση της σωστής συμπεριφοράς των παιδιών. Εκείνα, μόνα τους, οργανώνουν και ρυθμίζουν το πρόγραμμα και τις δραστηριότητές τους και δυστυχώς, δεν έρχονται σχεδόν καθόλου αντιμέτωπα ούτε με τον θυμό των γονιών τους, αλλά και ούτε με τα συναισθήματά τους.
Γι’αυτό, τα παιδιά με παραχωρητικούς γονείς τείνουν να έχουν και τη χειρότερη έκβαση. Ειδικότερα:
•Δεν μπορούν να ακολουθήσουν κανόνες.
•Δεν έχουν την ικανότητα να συγκρατήσουν τον ίδιο τους τον εαυτό.
•Έχουν εγωκεντρικές τάσεις και
•Παρουσιάζουν προβλήματα στις σχέσεις τους και τις κοινωνικές τους συναναστροφές.
Αμελής-Αμέτοχος-Αδιάφορος Τύπος Γονέων.
•Χαμηλές απαιτήσεις.
•Δε θέτουν σταθερά όρια, όπως και υψηλά πρότυπα.
Οι αμέτοχοι γονείς διαφέρουν από τις ανάγκες των παιδιών τους και δε συμμετέχουν στις ζωές τους. Αυτό ενδέχεται να συμβαίνει γιατί και οι ίδιοι έχουν προβλήματα στη συμπεριφορά τους και αντιμετωπίζουν κατάθλιψη ή σωματική βία ή ακόμη και εκείνοι είχαν υπάρξει παιδιά αμέτοχων γονέων.
Παιδιά με αμέτοχους γονείς καταλήγουν να:
•Εμπλέκονται σε εγκληματικές συμπεριφορές και καταχρήσεις ουσιών.
•Είναι πιο παρορμητικά.
•Μην μπορούν να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους και
•Έχουν ψυχικά θέματα με το βασικότερο να είναι οι αυτοκτονικές τάσεις στην ενήλικη ζωή.
Σύμφωνα, λοιπό, με την Baumrind, αλλά και με διαχρονικές μελέτες, το πιο αποτελεσματικό στυλ γονέων στην καλύτερη ανατροφή των παιδιών, αποτελεί το ‘διαλεκτικό’. Ο λόγος είναι γιατί τα παιδιά με διαλεκτικούς γονείς αναπτύσσουν περισσότερο το γνωστικό και το συναισθηματικό επίπεδο. Στην Αμερική, το 46% των γονέων χρησιμοποιούν τον διαλεκτικό τύπο, το 26% τον αυταρχικό, το 18% τον παραχωρητικό και το 10% τον αδιάφορο. Η κατανομή στα πλαίσια του πληθυσμού είναι ιδιαίτερα σταθερή, ωστόσο υπάρχει μια πιθανότητα 2% οι Ευρωαμερικάνοι να χρησιμοποιούν τον διαλεκτικό τύπο γονέα, την ίδια στιγμή που οι Ασιάτες-Αμερικανοί γονείς σε ποσοστό πάλι 2% χρησιμοποιούν τον αυταρχικό τύπο.
Βιβλιογραφία: «Ανθρώπινη ανάπτυξη και οικογένεια», Σπύρος Τάνταρος, Εκδόσεις Πεδίο
Baumrind D. Child practices antecending three patterns of preschool behavior. Genet Psyhol Monogr.
