Πολλοί είναι εκείνοι που τη διαταραχή άγχους του αποχωρισμού, τη συνδέουν αποκλειστικά με την παιδική ηλικία. Παρόλα αυτά, η διαταραχή αυτή εμφανίζεται και σε ενήλικες, επηρεάζοντας πολλές φορές τις διαπροσωπικές τους σχέσεις.
Πράγματι, η διαταραχή άγχους αποχωρισμού εμφανίζεται κατά τη νηπιακή και προσχολική ηλικία, μάλιστα, θεωρείται φυσιολογικό αναπτυξιακό στάδιο στα παιδιά ηλικίας 7 μηνών έως περίπου 6 ετών, να εμφανίζουν κάποιο βαθμό άγχους όταν απομακρύνονται από το σπίτι ή για κάποιον ενδεχόμενο αποχωρισμό από τα πρόσωπα που τα φροντίζουν και έχουν αναπτύξει δεσμούς προσκόλληση μαζί τους, τα άτομα αυτά είναι συνήθως οι γονείς. Όταν, όμως, το άγχος αυτό βιώνεται σε υπερβολικό βαθμό ή σε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας, ίσως αποτελεί σημάδι της διαταραχής άγχους του αποχωρισμού.
Τα παιδιά με αυτή τη διαταραχή ανησυχούν πως αν απομακρυνθούν από τα κύρια πρόσωπα φροντίδας του θα συμβεί κάτι κακό, είτε στα ίδια είτε στα πρόσωπα αυτά, και δεν θα τους ξαναδούν. Έτσι, όταν έρχεται η ώρα του αποχωρισμού κλαίνε ή ουρλιάζουν και αρνούνται επίμονα να πάνε χωρίς τους φροντιστές τους οπουδήποτε, ακόμα και στο σχολείο. Επίσης, μπορεί να βλέπουν συχνά εφιάλτες που έχουν να κάνουν με τους φόβους τους, για παράδειγμα πως οι γονείς τους έπαθαν κάποιο ατύχημα ή πως τα ίδια χάθηκαν κάπου. Ακόμη, συχνά, αρνούνται να κοιμηθούν χωρίς κάποιον δίπλα τους ή να μείνουν μόνα στο σπίτι ή να κοιμηθούν μακριά από το σπίτι τους. Το άγχος του αποχωρισμού μπορεί να εκδηλώνεται και με σωματικά συμπτώματα όπως κεφαλαλγίες, εμετούς, ναυτία, στομαχικούς πόνους και γενικότερα να προκαλείται κλινικά σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας του παιδιού.
Κατά την παιδική ηλικία, λοιπόν, η εμφάνιση αυτής της διαταραχής εξηγείται από το γεγονός πως τα παιδιά δεν μπορούν να αντιληφθούν πως αν αποχωριστούν από τα σημαντικά για αυτά πρόσωπα, δεν θα χαθούν και θα τους ξαναδούν. Πώς εξηγείται, όμως, η ύπαρξη αυτής της διαταραχής σε ενήλικες;
Στους ενήλικες, εκδηλώνεται ως υπερβολική ανησυχία να μην μείνουν μόνοι. Πυρήνας των σκέψεων τους είναι η αβεβαιότητα του πότε θα ξαναδούν ένα αγαπημένο τους πρόσωπο, ζώο ή αντικείμενο.
Στις ερωτικές σχέσεις, αυτή η ανησυχία οδηγεί στο να φοβούνται να αποχωριστούν από τον σύντροφό τους, εμφανίζουν άγχος και κρίσεις πανικού διότι νιώθουν πως δεν μπορούν να πάνε πουθενά χωρίς τον σύντροφό τους και φοβούνται μην πάθουν κάτι οι ίδιοι ή ο αγαπημένος τους. Μπορεί να εκδηλώνουν ζήλια, θυμό και δυσκολία στη διαχείριση των διαπροσωπικών σχέσεων ή ακόμα να βλέπουν συχνά εφιάλτες. Επιπλέον, είναι πιθανό να εμφανίζουν και σωματικά συμπτώματα, όπως ναυτία και πονοκέφαλο μπροστά σε κάποιον ενδεχόμενο αποχωρισμό από το αγαπημένο τους πρόσωπο.
Ακόμη, οι ενήλικες με άγχος αποχωρισμού περιγράφονται από τους γύρω τους ως υπερπροστατευτικοί και ελεγκτικοί, αυτές οι συμπεριφορές είναι ο τρόπος για να εκφράσουν τον φόβο που νιώθουν μπροστά στον αποχωρισμό.
Πώς διακρίνεται, όμως, η διαταραχή άγχους του αποχωρισμού από τον φυσιολογικό φόβο της μοναξιάς;
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση (Αγάτσα,2021), ένα άτομο διαγιγνώσκεται με άγχος αποχωρισμού όταν εμφανίζει τα ακόλουθα συμπτώματα:
- Υπερβολικό άγχος για τον αποχωρισμό από ένα άτομο, ζώο ή αντικείμενο
- Φόβος μοναξιάς
- Η πολύ έντονη ανάγκη να γνωρίζει πού βρίσκεται ένα άτομο, ανά πάσα στιγμή.
Στους ενήλικες, τα συμπτώματα αυτά μπορεί να διαρκέσουν 6 μήνες ή περισσότερο και να προκαλέσουν πολύ έντονη αγωνία και άγχος, που ενδεχομένως να επηρεάσουν την επαγγελματική και κοινωνική τους ζωή.
Διάβασε επίσης:
ΑΓΧΟΣ ΑΠΟΧΩΡΙΣΜΟΥ: Ορισμός, Αιτίες, Κριτήρια Διάγνωσης και Αντιμετώπιση
Ποια είναι, όμως, τα αίτια και οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση του άγχους του αποχωρισμού σε ενήλικες;
Αρχικά, είναι πιθανόν οι ενήλικες με διαταραχή άγχους του αποχωρισμού κατά την παιδική ηλικία να εμφανίσουν τη διαταραχή αυτήν και στην ενήλικη ζωή. Αυτό συμβαίνει καθώς το άγχος του αποχωρισμού και ο τύπος δεσμού που είχε αναπτύξει το άτομο με τους “σημαντικούς άλλους” εδραιώνεται και επαναλαμβάνεται σαν μοτίβο στην ενήλικη ζωή, επηρεάζοντας τον τρόπο που το άτομο σχετίζεται με τους γύρω του. Συχνά, οι ενήλικες με τη διαταραχή αυτή χαρακτηρίζονται από ευαισθησία στην απόρριψη ή “διαπροσωπική ευαισθησία”.
Ένα σημαντικό στοιχείο, είναι η μεγάλη σημασία που έχει ο ρόλος της πατρικής φιγούρας, τόσο στην εμφάνιση της διαταραχής άγχους του αποχωρισμού στην ενήλικη ζωή, όσο και γενικότερα στον τρόπο που τα άτομα διαχειρίζονται τις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Συχνά, γίνεται λόγος περισσότερο για τη μητρική φιγούρα, αφήνοντας στην αφάνεια την σπουδαιότητα της σχέσης πατέρα-παιδιού για τη μετέπειτα ζωή του ενήλικα.
Για παράδειγμα, ένας πατέρας, ο οποίος εμφανίζει άγχος, μπροστά στις πρακτικές και συναισθηματικές ανάγκες του νηπίου, μπορεί να μοιάζει απορριπτικός απέναντι του. Αυτό οδηγεί στη διαμόρφωση μιας προσωπικότητας ενός ενήλικα με χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος και αδυναμία έκφρασης συναισθημάτων, με αποτέλεσμα η καταπίεση αυτών να αποβαίνει πολλές φορές καταστροφική.
Επίσης, ένας πατέρας, ο οποίος είναι απών από τη φροντίδα των παιδιών λόγω της δουλειάς του ή λόγω χωρισμού, δημιουργεί στο παιδί άγχος, ανασφάλεια, καχυποψία και γενικότερα την ιδέα πως δεν είναι ικανό να επιτύχει τους στόχους του.
Ένας ακόμα παράγοντας που αυξάνει την πιθανότητα άγχους του αποχωρισμού κατά την ενήλικη ζωή, είναι τα άτομα που μεγάλωσαν με αυταρχικό πατέρα. Τα άτομα αυτά στερήθηκαν τρυφερότητα και αγάπη στην παιδική τους ηλικία, καθώς, επίσης, και την παιδικότητα τους, διότι αντιμετωπίζονταν ως ενήλικες. Ως παιδιά, βίωναν φόβο και αγωνία. Τα άτομα αυτά ως ενήλικες, τείνουν να μοιάζουν δειλά, αγχώδη, απομονωμένα και ανασφαλή στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Ακόμη, είναι πιθανόν να εκφράζουν συχνά θυμό, επιθετικότητα και αδιαφορία για τα συναισθήματα των άλλων.
Εκτός, όμως, από την επίδραση των πρώτων δεσμών προσκόλλησης στην εμφάνιση του άγχους του αποχωρισμού, υπάρχουν και περιπτώσεις ενηλίκων, οι οποίοι εμφάνισαν την διαταραχή αυτή έπειτα από κάποια ξαφνική απώλεια που βίωσαν. Για παράδειγμα, ένα διαζύγιο, ο θάνατος κάποιου αγαπημένου προσώπου, το τραύμα, η κακοποίηση ή η παραμέληση.
Επιπλέον, το άγχος του αποχωρισμού, μπορεί να σχετίζεται με άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως παραληρητικές ιδέες (ψυχώσεις) ή με τον φόβο της αλλαγής που εμφανίζεται στο φάσμα του αυτισμού. Ενώ, άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι περισσότερο επιρρεπή στην εμφάνιση άγχους αποχωρισμού.
Τέλος, πολλές φορές υπάρχει συννοσηρότητα της διαταραχής του άγχους του αποχωρισμού με άλλες αγχώδεις διαταραχές, όπως Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες, Διαταραχή Πανικού, Διαταραχή Κοινωνικού Άγχους, αλλά και με Διαταραχές Προσωπικότητας.
Ποιοι είναι, όμως, οι τρόποι αντιμετώπισης της διαταραχής αυτής, τόσο σε παιδιά, όσο και σε ενήλικες;
Η ψυχοθεραπεία είναι ο καλύτερος τρόπος παρέμβασης, μάλιστα, στα παιδιά όσο νωρίτερα γίνει η παρέμβαση, τόσο πιο θετικά θα είναι τα αποτελέσματα.
Υπάρχουν διάφορα ψυχοθεραπευτικά μοντέλα παρέμβασης, όπως η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία, μέσω της οποίας το άτομο μαθαίνει να αναγνωρίζει τα συναισθήματα και τις σωματικές αποκρίσεις στο άγχος του αποχωρισμού.
Ένα ακόμη βοηθητικό μοντέλο παρέμβασης, κυρίως για παιδιά και εφήβους, είναι η Οικογενειακή Θεραπεία μέσω της οποίας όλα τα μέλη της οικογένειας θα μάθουν να αλληλεπιδρούν με διαφορετικούς τρόπους, τερματίζοντας μοτίβα συμπεριφοράς καθώς και πώς να βοηθούν το παιδί όταν εμφανίζει άγχος.
Ακόμη, κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση αποτελεί η Ομαδική Ψυχοθεραπεία και η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να συνταγογραφείται φαρμακευτική αγωγή, όπως αντικαταθλιπτικά, αγχολυτικά ή ψυχοτρόπα.
Συμπερασματικά, οι ειδικοί ψυχικής υγείας είναι οι μόνοι που μπορούν να διαγνώσουν τη διαταραχή άγχους του αποχωρισμού και να σχεδιάσουν ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό μοντέλο ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε ατόμου, ώστε να καταφέρει να αυξήσει την αυτοεκτίμηση, τον αυτοσεβασμό και την ανεξαρτητοποίηση του.
Βιβλιογραφία:
- Αγάτσα, Ε., 2021. Το άγχος αποχωρισμού στους ενήλικες. Flowmagazine.gr. Διαθέσιμο στη:https://www.flowmagazine.gr/to_agxos_apoxwrismou_stous_enhlikes / [Ανακτήθηκε 11 Μαρτίου 2023].
- Κάκουρος, Ε. & Μανιαδάκη, Κ. (2006). Αγχώδεις Διαταραχές. Ψυχοπαθολογία Παιδιών και Εφήβων Αναπτυξιακή Προσέγγιση (σσ.170-173). Αθήνα: Τυπωθήτω.
- Κισούδη, Χ., 2017. Η σημασία των πρωταρχικών σχέσεων στον ψυχισμό του παιδιού και στην εμφάνιση ψυχοπαθολογίας στην ενήλικη ζωή. Διπλωματική Εργασία. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.
- Στεργίου, Δ., 2022. Άγχος αποχωρισμού: Πώς το βιώνεις μέσα στην σχέση σου;. Couplegoals.gr. Διαθέσιμο στη: https://couplegoals.gr/sxesi/agxos-apoxwrismou/ [Ανακτήθηκε 11 Μαρτίου 2023].
- enallaktikidrasi.com. Άγχος αποχωρισμού: Τι είναι και πως επηρεάζει τα παιδιά και τους ενήλικες. Διαθέσιμο στη:https://enallaktikidrasi.com/2022/12/agxos-apoxwrismou-ti-einai-pws-epireazei-paidia-enilikes/ [Ανακτήθηκε 11 Μαρτίου 2023].
Επιμέλεια άρθρου: Τυρλή Αικατερίνη
