ΣυγΚΡΙΝΩ τον εαυτό μου
Η εικόνα ανακτήθηκε από Milada Vigerova στο unsplash.com
Η εικόνα ανακτήθηκε από milada vigerova στον ιστότοπο unsplash.com

ΣυγΚΡΙΝΩ τον εαυτό μου

Ένα από τα συνηθέστερα παιχνίδια του μυαλού μας είναι η διαδικασία της σύγκρισης. Συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τον απομακρυσμένο άλλο. Σε μια ανισόρροπη για εμάς σύγκριση, εφόσον γνωρίζουμε τα πάντα για μας και σχεδόν τίποτα για τους άλλους, καταλήγουμε στα συναισθηματικά αδιέξοδα της ανεπάρκειας, της ματαίωσης και της ευθραυστότητας του Εγώ μας.

Η εικόνα ανακτήθηκε από Milada Vigerova στο unsplash.com
Η εικόνα ανακτήθηκε από milada vigerova στον ιστότοπο unsplash.com.

Μπροστά στα μάτια μας και με συνοδό την καλπάζουσα φαντασία μας, ξεδιπλώνεται μια φαντασμαγορική παράσταση της ζωής του διαδικτυακού ή πραγματικού άλλου. Ο άγνωστος που κοιτάζουμε τώρα στα μάτια, κατέχει τις σχέσεις που εμείς ονειρευόμαστε, την καριέρα που ίσως παλεύουμε να αποκτήσουμε. Μπροστά στις δυσκολίες της ζωής παρουσιάζεται ως αδιάκοπος και χαμογελαστός μαχητής. Ο Άλλος. Το αντικείμενο του θαυμασμού αλλά και του φθόνου παράλληλα, καταλαμβάνει πολυσύνθετους ρόλους σε αυτό το πρωτοφανές σόου σύγκρισης, που λέγεται ζωή. Στην παράσταση αυτή, ο Άλλος ξεδιπλώνει τα επιτεύγματα του στα φώτα της κοινωνικής προβολής και ο περίγυρος, ή αλλιώς οι ξεγελασμένοι θεατές, τον επικροτούν για την μοναδική ερμηνεία του. Και εκείνος, υποκλίνεται δραματικά μπροστά στις καρδιές των άλλων, γνωρίζοντας πως όταν πέσει η αυλαία, θα είναι και πάλι κομπάρσος στη ζωή κάποιου άλλου…

Γιατί οι άνθρωποι παρουσιάζουν μια ψεύτικη εικόνα εαυτού;
Το σημείο που πολλές φορές διαφεύγει της σκέψης μας είναι πως ο Άλλος κατέχει και τον ρόλο του σκηνοθέτη. Κόβει τις πιο επώδυνες σκηνές από το σενάριο της ζωής του και ξαναράβει όλες τις όμορφες αναμνήσεις μεταξύ τους. Με μεγάλη δέηση ώστε να μην φανούν στον κοινωνικό περίγυρο, την κριτική επιτροπή της πορείας μας, τα ράμματα και οι πληγές που άφησαν στο δέρμα μας οι αποτυχίες. Κατά τον Beck και συνεργάτες (1990), οι άνθρωποι τείνουν να αποκρύπτουν τα ελαττώματα τους παρακινούμενοι από τον φόβο και την αδυναμία διαχείρισης της επίκρισης και απορριπτικής τάσης των άλλων. Αντιθέτως, η διόγκωση των προσωπικών επιτευγμάτων είναι μια στρατηγική Αυτο-προώθησης και προστασίας του εύθραυστου Εγώ ως αντιστάθμισμα στα αισθήματα ανεπάρκειας, κατωτερότητας και ελαττωματικότητας (Beck, 1990).

Τι είναι αυτό που μας κάνει να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με άλλους;

Σύμφωνα με τον Festinger (1954) και την Θεωρία της Κοινωνικής Σύγκρισης, οι άνθρωποι διακατέχονται από την ενδόμυχη ορμή να αξιολογούν τον εαυτό και τις ικανότητες τους. Όταν δεν υπάρχουν αντικειμενικές ενδείξεις για την αξία ενός ανθρώπου ή για την συμβολή των επιτευγμάτων του, τότε ψάχνουμε σημεία αναφοράς στο περιβάλλον γύρω μας, όπως οι απόψεις, η στάση ζωής ή/και η κριτική των άλλων. Αυτό που ουσιαστικά επιζητάμε από μια σύγκριση, είναι η διαμόρφωση μιας σταθερής εικόνας για τον εαυτό μας. Σύμφωνα με την θεωρία του Αυτοκαθορισμού (Ryan & Deci, 2000), η σταθερή αίσθηση του Εγώ απαρτίζεται από την εκπλήρωση τριών βασικών αναγκών: την Ικανότητα, υπό το πρίσμα της αποτελεσματικότητας και της προσφοράς του ατόμου, την Σχεσιακότητα, υπό την έννοια της ασφαλούς ενότητας και υποστήριξης από τους άλλους και τέλος, την Αυτονομία, περιέχοντας την έννοια της καλής ενσωμάτωσης αξιών και πρώιμων εμπειριών στον ψυχισμό του ατόμου οδηγώντας το άτομο στην ευημερία. Πολλές φορές, η διαπροσωπική σύγκριση δεν φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα σε κάποιους από αυτούς τους τομείς και αναδύονται αρνητικά συναισθήματα.

Πώς όμως μπορούμε να ανακάμψουμε από μια επίπονη σύγκριση;

  1. Καθοδική σύγκριση: Σύμφωνα με τον Wills (1981), οι άνθρωποι συχνά συγκρίνονται με άτομα ή καταστάσεις που κατέχουν λιγότερα από εκείνους, ενισχύοντας μέσω της ευγνωμοσύνης τις όψεις του εαυτού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα δεδομένα αγαθά των ανθρώπων όπως η υγεία, η οικογένεια, η επιβίωση, τα οποία αναγνωρίζονται μόνο στην θέαση της έλλειψης τους.
  2. Αναζήτηση Ομοιοτήτων με τους Άλλους. Σύμφωνα με τον Beck και συνεργάτες (1990; 2004), ένα μέσο απαλλαγής από τα δυσφορικά συναισθήματα μιας αξιακής εξίσωσης είναι η αναζήτηση των κοινών σημείων με τους άλλους. Με αυτόν τον τρόπο, καταρρίπτονται απόλυτα αρνητικοί αλλά και καθολικά εξιδανικευμένοι χαρακτηρισμοί του εαυτού και των άλλων. Όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι απέναντι στον πόνο, την απώλεια και την αποτυχία. Κάνεις δεν καρπώνεται την επιτυχία χωρίς να έχει αποτύχει πριν. Κανείς δεν αξιώνει την χαρά αν δεν έχει βιώσει ποτε τον πόνο. Κανείς δεν εκτιμά την παρουσία, αν δεν έχει εξοικειωθεί πρώτα με την απώλεια. Συνεπώς, καθιστώντας αυτά τα συναισθήματα κοινά, εξυψώνεται η αξία της συμπόνιας και της συγχώρεσης τόσο του εαυτού όσο και των άλλων.
  3. Αυτοσυμπόνια. Κατά τον Zhang και συνεργάτες (2019), η έννοια αυτή αντικατοπτρίζει την ζεστασιά και την αποδοχή του εαυτού σε συνθήκες έντονων αρνητικών βιωμάτων. Οι δυσχέρειες και η αποτυχία αποτελούν κοινό και αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η αποδοχή των δυσάρεστων συναισθημάτων ως έχει, έναντι της συχνής και σκληρής αυτοκριτικής. Μια άσκηση αυτοσυμπόνιας είναι να μιλήσουμε στον εαυτό σαν να απευθυνόμαστε σε κάποιον αγαπημένο μας, όταν αυτός αντιμετωπίζει κάποια δυσκολία. Πολλές φορές καταδεικνύεται πως εξαντλούμε την σκληρότητα μας προς τον εαυτό μας, κάτι που ποτέ δεν θα κάναμε για κάποιον άλλον. Συνεπώς, είναι χρήσιμο να μιλάμε στον εαυτό μας σας να είναι… ο καλύτερος μας φίλος! Μια ακόμη άσκηση αυτοσυμπόνιας είναι να σκεφτούμε αν ένας άλλος άνθρωπος μιλούσε σε εμάς, όσο σκληρά συνομιλούμε εμείς με τον εαυτό μας, άραγε θα τον συμπαθούσαμε; Θα τον θέλαμε στην ζωή μας; Σκέψη που μπορεί να μας οδηγήσει σε σημαντικές συνειδητοποιήσεις!
  4. Χρονική Διάσταση (Festinger, 1984). Αντί να αξιολογούμε τον εαυτό μας με βάσει άλλους ανθρώπους για να επιτύχουμε την επικύρωση, είναι λειτουργικό να συγκρίνουμε τον παροντικό εαυτό μας με εκείνον στο μακρινό παρελθόν. Με αυτήν την τεχνική, αποφεύγουμε την ασύμμετρη σύγκριση με τους άλλους, εφόσον δεν γνωρίζουμε όλα όσα συμβαίνουν στην ζωή τους, και επιλέγουμε την αναγνώριση της προόδου και της εξέλιξης που έχει επιφέρει ο χρόνος στην προσωπική μας πορεία.

Αντί Επιλόγου…

Η παρουσία μας στις παραστάσεις ζωής των άλλων πολλές φορές μπορεί να μας αφήσει αναπάντητα ερωτήματα για τον εαυτό μας. Ποιοι είμαστε; Τι αξίζουμε; Ακόμα και αν δυσκολευόμαστε να βρούμε απάντηση, σημασία έχει να βρούμε έναν τρόπο νοηματοδότησης που να λειτουργεί για εμάς. Αντί να εκλάβουμε την υπέροχη κάποιου ως προσωπικό μας έλλειμμα, μπορούμε να διαλέξουμε τα πιο όμορφα στοιχεία του, να τα συνδυάσουμε με τα μοναδικά μας ταλέντα, και με κίνητρο την προσωπική μας άνθηση, να λάβουμε έμπνευση από έναν “υπέροχο” άνθρωπο. Είναι εφικτό να συνυπάρχουν υπέροχα μοναδικοί άνθρωποι σε αυτόν τον κόσμο, που διαφέρουν ως προς τα ταλέντα, τις κλίσεις και τα χαρακτηριστικά τους. Όπως άλλωστε είπε και ο Κόνραντ Αντενάουερ “Όλοι ζούμε κάτω από τον ίδιο ουρανό, αλλά δεν έχουμε όλοι τον ίδιο ορίζοντα”.

Βιβλιογραφία:

  • Beck, A., Freeman, A. & Associates (1990). Cognitive therapy of personality disorders. New York: Guilford Press.
    Beck, A., Davis, D. D. & Freeman, A. (2004) Cognitive therapy of personality disorders (2nd eds.). New York: Guilford Press.
  • Festinger, L. (1954) A theory of social comparison processes. Human Relations, 7, 117-140.
  • Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2000) Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67.
  • Wills, T. A. (1981). Downward comparison principals in social psychology. Psychological Bulletin, 106(2), 231.
  • Zhang, H. et al. (2019) Self-critisism and depressive symptoms: Mediating role of self-compassion. OMEGA Journal of Death and Dying, 80(2), pp. 202-223.
ΚοινοποίησηFacebookLinkedIn
Γραμμένο από
Δήμητρα Βεργίτση
Συμμετοχή στη συζήτηση

Archives

Categories