Η ρουτίνα στα παιδιά αποτελεί ένα σταθερό και προβλέψιμο πρόγραμμα καθημερινών δραστηριοτήτων που επαναλαμβάνεται τακτικά. Δημιουργείται και οργανώνεται μέσω του συστήματος προσκόλλησης, όταν οι κύριοι φροντιστές δομούν τη ζωή του βρέφους με τακτικά γεύματα, πρότυπα ύπνου, παιχνίδι και αλληλεπίδραση.
Το βρέφος με τη σειρά του αρχίζει να εσωτερικεύει αυτό το πρόγραμμα καθημερινών δραστηριοτήτων ενόσω μεγαλώνει, προσφέροντας του συναισθηματική ασφάλεια, σταθερότητα, καθώς και μια αίσθηση προβλεψιμότητας. Μαθαίνει να «εμπιστεύεται» και θεωρεί ότι ο κόσμος είναι ασφαλής και αξιόπιστος. Σε περίπτωση αλλαγής μιας ρουτίνας, το παιδί θα είναι σε θέση να την αντιμετωπίσει διότι έχει βιώσει τον κόσμο ως «ασφαλή».
Αντίθετα, η ρουτίνα μπορεί να αποτελέσει απειλή για το παιδί που μεγαλώνει σε ένα χαοτικό, απρόβλεπτο και χαρακτηριζόμενο από φόβο περιβάλλον, προκαλώντας την ενεργοποίηση του συστήματος αντίδρασης «fight – flight – freeze». Το σύστημα αυτό αναφέρεται στις αντιδράσεις επιβίωσης, γνωστές και ως απόκριση «μάχης, φυγής ή παγώματος» και οι οποίες ενδέχεται να γίνουν πιο έντονες κατά τη διάρκεια του ύπνου, των γευμάτων ή των μεταβάσεων, καθώς αυτές οι στιγμές αποτελούν περιόδους αυξημένης ευαλωτότητας.
Η οικοδόμηση ρουτίνας έχει ως αποτέλεσμα την καλλιέργεια καλών συνηθειών στα παιδιά, τη διδασκαλία κατάλληλης συμπεριφοράς, την κατάκτηση πολύτιμων αξιών, όπως είναι η πειθαρχία και η υπευθυνότητα, την ενδυνάμωση του χαρακτήρα τους και τον μετριασμό τυχόν ισχυρών ερεθισμάτων που σχετίζονται με την αλλαγή, τη μετάβαση και την απρόβλεπτη φύση διαφόρων καταστάσεων.
Να σημειωθεί ότι η ρουτίνα είναι δύσκολο να αλλάξει μόλις εδραιωθεί. Οι συνήθειες που επαναλαμβάνονται συχνά, γίνονται αυτόματες συμπεριφορές που αποθηκεύονται σε μια περιοχή του εγκεφάλου υπεύθυνη για τις αυτόματες λειτουργίες.
Πότε ξεκινάει η δημιουργία ρουτινών;
Οι γονείς θα πρέπει να μην περιμένουν πολύ με την οικοδόμηση ρουτίνας στα παιδιά. Μπορούν να ξεκινήσουν από τη στιγμή που αυτά γεννιούνται. Δεν είναι ασυνήθιστο τα παιδιά να αρχίζουν να μαθαίνουν τις πρώτες τους ρουτίνες πριν γίνουν ενός έτους. Αν οι γονείς αφήσουν για πολύ καιρό τα παιδιά χωρίς την ύπαρξη σταθερού προγράμματος, τότε τα παιδιά μπορούν εύκολα να αποκτήσουν κακές συνήθειες που θα είναι δύσκολο να αλλάξουν.
Η δημιουργία σταθερού προγράμματος αναφορικά με τα γεύματα και η τήρηση μιας καθορισμένης ώρας τόσο για το μπάνιο, όσο και για τον ύπνο από μικρή ηλικία βοηθά τα παιδιά να προσαρμοστούν σε νέες ρουτίνες όταν ξεκινήσουν το νηπιαγωγείο και στη συνέχεια το σχολείο, όπου προστίθενται όλο και περισσότερες δραστηριότητες.
Από μικρή ηλικία, τα παιδιά αντιγράφουν αυτό που βλέπουν στους άλλους, είτε πρόκειται για καλή είτε για κακή συμπεριφορά. Αυτό συμβαίνει επειδή αρχικά στερούνται της ικανότητας να διακρίνουν το σωστό από το λάθος. Γι’ αυτό οι γονείς πρέπει να διδάξουν συνήθειες και ρουτίνες δίνοντας το καλό παράδειγμα στα παιδιά με τις δικές τους καθημερινές δραστηριότητες.
Η σημασία και τα οφέλη των ρουτινών στα παιδιά
Η οικοδόμηση και κατ’ επέκταση ο σεβασμός της τήρησης της ρουτίνας προσφέρει ποικίλα οφέλη στα παιδιά, μεταξύ των οποίων:
- Ενίσχυση της ανάπτυξης της αυτονομίας
- Δημιουργία ασφάλειας και σταθερότητας
- Παροχή ήρεμου περιβάλλοντος
- Προσαρμογή σε διαφορετικές καταστάσεις
- Προβλεψιμότητα αναφορικά με το τι θα συμβεί και διαχείριση άγχους
- Αξιολόγηση σχετικά με την ύπαρξη κανόνων και ορίων και σεβασμός αυτών
Θα αποτελούσε παράλειψη να μην αναφερθεί ότι η οικοδόμηση ρουτίνας προϋποθέτει οι γονείς να αποτελέσουν ένα «υπομονετικό» πρότυπο για τα παιδιά. Αυτό σημαίνει ότι ολόκληρη η οικογένεια πρέπει να εργάζεται ως ομάδα, διαφορετικά πιθανή καθίσταται η απόκτηση κακών συνηθειών από τα παιδιά.
Ρουτίνες και η σχέση τους με τη μάθηση
Η ρουτίνα αποτελεί μια μορφή μάθησης μέσω της οποίας καθίσταται εφικτή η αυτορρύθμιση και η πειθαρχία. Για παράδειγμα, η ρουτίνα βοηθά τα παιδιά να προσαρμοστούν στο σχολικό περιβάλλον, καθώς ένας από τους σημαντικότερους μαθησιακούς στόχους είναι η τήρηση και ακολουθία κανόνων.
Επιπροσθέτως, η οικοδόμηση ρουτίνας βοηθά τα παιδιά να επικεντρώνονται σε συγκεκριμένες εργασίες, μαθαίνοντας να σχεδιάζουν και να καταβάλλουν προσπάθεια για την επίτευξη στόχων σε καθημερινή βάση. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά θα είναι σε θέση να ξεκινούν και να ολοκληρώνουν μια εργασία αποτελεσματικά, χωρίς αναβολή ή ολοκλήρωση αυτής μέχρι τη μέση.
Συνοψίζοντας, η ρουτίνα που αναφέρεται στη δημιουργία σταθερού και προβλέψιμου προγράμματος καθημερινών δραστηριοτήτων που ακολουθείται από επανάληψη ενέχει σημαντικά οφέλη στα παιδιά. Ειδικότερα, μέσω της ρουτίνας καθίσταται εφικτή η καλλιέργεια καλών συνηθειών, η διδασκαλία κατάλληλης συμπεριφοράς, η κατάκτηση πολύτιμων αξιών και η ενδυνάμωση του χαρακτήρα του παιδιού. Σημαντικός παράγοντας καταδεικνύεται οι γονείς να αποτελέσουν ένα «υπομονετικό» πρότυπο, ενώ η οικοδόμηση αυτής πρέπει να ξεκινάει από τη στιγμή γέννησης του παιδιού.
Τα παιδιά αντιγράφουν αυτό που βλέπουν στους άλλους. Επομένως, μια συνήθεια είναι δύσκολο να αλλάξει, διότι η τακτική επανάληψη αυτής οδηγεί στο να γίνει μια αυτόματη συμπεριφορά που αποθηκεύεται σε μια περιοχή του εγκεφάλου υπεύθυνη για τις αυτόματες λειτουργίες.
Βιβλιογραφία
1. Aston, M. (2020). The importance of routines. Promoting the wellbeing of looked-after children & young people and previously looked-after children & young people. Imagineinclusion.
2. Tello, M. (2016). Beneficios de los hábitos y rutinas en niños. Available at: https://attvaramamma.se/barn/vad-bor-du-kanna-till/tips-for-att-uppfostra-ditt-barn/vilka-ar-fordelarna-med-rutiner-for-barn/
