Είναι δυνατόν ένα φυσικό φαινόμενο που αναπόφευκτα συμβαίνει να επηρεάζει την διάθεση μας; Δεν θα έπρεπε να είχαμε αποδεχτεί τις αλλαγές του καιρού, την εμφάνιση του χειμώνα και τις βροχερές μέρες και να τις διαβαίναμε όπως τις ηλιόλουστες; Όταν έρχεται το φθινόπωρο, η διάθεση πολλών ανθρώπων μεταβάλλεται. Ευθύνεται το τέλος του καλοκαιριού ή οι βροχερές μέρες γι’ αυτή την αλλαγή της διάθεσης;
Η εποχιακή κατάθλιψη (Seasonal Depression-SD ή Seasonal Affective Disorder-SAD) είναι μια μορφή κατάθλιψης, η οποία σχετίζεται με τις αλλαγές του καιρού. Τα συμπτώματά της ξεκινούν και σταματούν την ίδια περίπου περίοδο κάθε χρόνο και εμφανίζονται συνεχόμενα για δύο έτη. Ειδικότερα, ξεκινούν το φθινόπωρο, συνεχίζονται τους χειμερινούς μήνες και εξασθενούν την άνοιξη. Η μειωμένη δραστηριότητα και η μελαγχολική διάθεση για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι τα κύρια συμπτώματα της εποχιακής κατάθλιψης και τη διακρίνουν από την αίσθηση δυσφορίας που είναι φυσιολογικό να βιώνει κανείς μια βροχερή μέρα. Η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή είναι μια μορφή κλινική κατάθλιψης (με εκφάνσεις μανίας και υπομανίας όπου τα περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα επαναλαμβάνονται, σταθερά και αναμενόμενα, σε συγκεκριμένες εποχές).
Τα κύρια συμπτώματα της διαταραχής είναι:
- Καταθλιπτική διάθεση το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά
- Απώλεια ενδιαφέροντος και ανηδονία
- Κόπωση ή απώλεια ενεργητικότητας
- Υπερυπνία
- Αύξηση της όρεξης για φαγητό
- Μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης
- Αισθήματα ανικανότητας, αναξιότητας, έλλειψης ελπίδας
- Αυτοκτονικός ιδεασμός
Αξίζει να σημειωθεί ότι έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις θερινής εποχιακής κατάθλιψης, όπου τα παραπάνω συμπτώματα εμφανίζονται την άνοιξη και το καλοκαίρι και σταματούν το φθινόπωρο.
Ο κύριος αιτιολογικός παράγοντας που προκαλεί την εποχιακή συναισθηματική διαταραχή παραμένει άγνωστος. Παρόλ’ αυτά, πιθανοί αιτιολογικοί παράγοντες είναι:
- Το βιολογικό ρολόι ή αλλιώς ο κιρκάδιος ρυθμός: Τα μειωμένα επίπεδα φωτός και οι μικρές μέρες πυροδοτούν τα καταθλιπτικά συμπτώματα.
- Τα επίπεδα σεροτονίνης: Η μείωση της σεροτονίνης, μια χημική ένωση που παράγεται στον εγκέφαλο και είναι υπεύθυνη για τη διάθεση, ενδέχεται να προκαλεί καταθλιπτική διάθεση
- Τα επίπεδα μελατονίνης: Η αλλαγή του καιρού διαταράσσει την ποσότητα μελατονίνης στο σώμα και επομένως επηρεάζει τα επίπεδα ύπνου και τη διάθεση.
Οι γυναίκες νεαρής ηλικίας είναι πιο επιρρεπείς από τους άντρες. Ακόμα, εμφανίζεται συχνότερα σε πληθυσμούς που μένουν βορειότερα ή νοτιότερα της ισημερίας, λόγω μειωμένης έκθεσης στον ήλιο. Η ύπαρξη ιστορικού κατάθλιψης στην οικογένεια, η συννοσηρότητα με διπολικές διαταραχές και με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή, καθώς και η έλλειψη βιταμίνης D, συγκαταλέγονται στους παράγοντες κινδύνου εμφάνισης συμπτωμάτων εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής.
Η έγκαιρη παρέμβαση δύναται να προλάβει την εμφάνιση της διαταραχής. Η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπευτική προσέγγιση, η οποία βασίζεται στην αλλαγή του αρνητικού τρόπου σκέψης, φαίνεται ένας αποτελεσματικός τρόπος διαχείρισης της εποχιακής κατάθλιψης. Η φωτοθεραπεία, επιπλέον, εμφανίζει θετικά αποτελέσματα. Σύμφωνα με αυτή, στόχος είναι η προσομοίωση του πρωινού ξημερώματος και η επαναφορά του κιρκάδιου ρυθμού σε μια κανονική κατάσταση.
Η εποχιακή κατάθλιψη εμφανίζεται σε μεγαλύτερα ποσοστά τους πρώτους μήνες του χρόνου, δηλαδή τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο. Σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο Kelly Rohan, η υπερδραστηριότητα κατά την περίοδο των Χριστουγέννων, κρατά τους ανθρώπους απασχολημένους και αφοσιωμένους. Με το πέρας αυτών, όμως, η σωματική και συναισθηματική πίεση σε συνδυασμό με το αίσθημα ότι δεν έχουν κάτι άλλο να περιμένουν, οδηγεί σε ανησυχία και ματαιοδοξία.
Αυτό το άρθρο αποσκοπεί στην ενημέρωση του κοινού, δεν αντικαθιστά την επίσκεψη σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Βιβλιογραφία:
- American Psychological Association. (2020, February 19). How to know if you have seasonal affective disorder, with Kelly Rohan, PhD (No. 104) [Audio podcast episode]. In Speaking of Psychology. https://www.apa.org/news/podcasts/speaking-of-psychology/seasonal-affective-disorder
- Mayo Clinic. (2021, June 19). Seasonal affective disorder (SAD): Symptoms & causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/seasonal-affective-disorder/symptoms-causes/syc-20364651
Αρχισυνταξία: Δράνη Φωτεινή – Δέσποινα, Ψυχολόγος BSc, MScc
Επιμέλεια άρθρου: Τυρλή Αικατερίνη
