Το παρόν άρθρο αποσκοπεί στη διερεύνηση του ρόλου της εσωτερικής συμφωνίας/αυθεντικότητας (congruence) στη θεωρία θεραπείας, καθώς και των υπόλοιπων εννοιών που χρησιμοποιήθηκαν από τον Carl Rogers (όπως authenticity, genuineness, transparency) στα πλαίσια της προσωποκεντρικής θεραπείας. Επειδή εμπεριέχονται και αλληλοσχετίζονται οι όροι, θα αναφερόμαστε στην έννοια ως «Congruence» και θα εξετάσουμε ξεχωριστά την κάθε έννοια που εμπεριέχεται.
Congruence & Incongruence: Βασικά Στοιχεία
Ο Carl Rogers, ιδρυτής της προσωποκεντρικής προσέγγισης, αναφέρθηκε στις βασικές συνθήκες, οι οποίες διέπουν στη διαμόρφωση και διευκόλυνση της θεραπευτικής σχέσης. Αναλυτικότερα, η βασική ιδέα του Rogers, υποστηρίζει πως αν ο θεραπευτής είναι ενσυναισθητικός, αποδέχεται τον πελάτη άνευ όρων και είναι αυθεντικός, τότε είναι που θα προκύψει η θετική αλλαγή (Greene, 2017). O Rogers θεωρούσε πως η αυθεντικότητα αποτελεί τη βασικότερη συνθήκη και χρησιμοποίησε πολλές διαφορετικές λέξεις για να την περιγράψει όπως «congruence», «genuineness/authenticity», «transparency»,, φανερώνοντας το βάθος και την πολυπλοκότητα του ορισμού (Kaimaxi & Lakioti, 2021).
Μέσα από το έργο του, ο Rogers (1959) περιγράφει και αναλύει τις προαναφερθείσες συνθήκες ως τρόπους να «υπάρχει» κανείς, ενώ παράλληλα υποστηρίζει πως η αυθεντικότητα πρέπει να περιλαμβάνει τις συνθήκες της άνευ όρου αποδοχής και ενσυναίσθησης. Για αυτόν το λόγο, αναφέρει πως δεν υπάρχουν συγκεκριμένες «τεχνικές» που να μπορεί κανείς να «χρησιμοποιήσει» την αυθεντικότητα, αναφέροντας πως κάποιος μπορεί μονάχα να είναι ή να μην είναι αυθεντικός σε μια δεδομένη χρονική στιγμή. Προσεγγίζοντας την έννοια της αυθεντικότητας, παρατηρείται ότι ο Rogers χρησιμοποιεί την έννοια με τρόπο διαφορετικό από ότι τα αγγλικά λεξικά. Αναλυτικότερα, στη μικρή έκδοση του αγγλικού λεξικού της Οξφόρδης ως «congruence», ορίζεται ως «η συνθήκη ή η κατάσταση του «συμφωνείν» στα πλαίσια της αξιοπιστίας», ενώ ο Rogers συνδέει αυτήν την έννοια με την εμπιστοσύνη σε μια βοηθητική σχέση, υποστηρίζοντας πως δεν αρκεί μονάχα η αξιοπιστία, αλλά το να είναι κανείς «αξιόπιστα» αληθινός.
O Rogers περιγράφει την υγιή λειτουργικότητα ως τη δυνατότητα της αντίληψης της εσωτερικής εμπειρίας από στιγμή σε στιγμή και την χρήση αυτής της αντίληψης στην κατεύθυνση των πράξεων σε μία συνθήκη που αναπτύσσει και ικανοποιεί τον οργανισμό. Ως άτομα που δε βρίσκονται σε εσωτερική συμφωνία (incongruence), περιγράφει τους πελάτες που αντιμετωπίζουν δυσκολία στο να αντιληφθούν και να ενσωματώσουν στον εαυτό μια εμπειρία, ενώ για τον Rogers η έννοια της αυθεντικότητας αφορά τη δυνατότητα της αποτελεσματικής συναισθηματικής διεργασίας. Τόσο για τον πελάτη όσο και για τον θεραπευτή, θεωρεί πως είναι απαραίτητο για τους ανθρώπους να έχουν αντίληψη των συναισθηματικών τους αντιδράσεων καθώς και να μπορούν να τις συμβολοποιούν, ώστε να καταλαβαίνουν τί πραγματικά αισθάνονται. Μόλις τα συναισθήματα έχουν αναγνωριστεί, η κατάσταση της εσωτερικής συμφωνίας καλεί τους ανθρώπους να μπορούν να διερευνήσουν αυτό που αισθάνονται και να καταλάβουν την συσχέτιση τόσο στο εδώ και τώρα, όσο και στην παρελθοντική εμπειρία (Watson, 2007).
Congruence: Εσωτερική Συμφωνία
Για τον Rogers η έννοια της εσωτερικής συμφωνίας, ορίζεται ως η ικανότητα που έχει ο θεραπευτής να βιώνει τα συναισθήματα τα οποία είναι διαθέσιμα στην αντίληψή του, να «είναι ένα με αυτά», καθώς και να μπορεί να τα επικοινωνήσει με τον πελάτη, εάν αυτό κριθεί απαραίτητο (Tudor & Worrall, 1994). Με άλλα λόγια, αυτού του είδους η εσωτερική συμφωνία, περιλαμβάνει την ικανότητα του θεραπευτή να είναι αυθεντικός, ανοιχτός, αντιληπτικός και ενοποιημένος με τη θεραπευτική σχέση, ενώ παράλληλα εμπεριέχει τη συνοχή ανάμεσα στην εσωτερική αντίληψη του θεραπευτή και την εξωτερική της έκφραση, διευκολύνοντας με αυτόν τον τρόπο την ενσυναίσθηση και την αποδοχή προς τον πελάτη (Jayne, 2013).
Στα πλαίσια της θεραπείας, παρότι ο Rogers (1957) υποστηρίζει πως η εσωτερική συμφωνία είναι μία συνεχής μεταβλητή η οποία δεν είναι απόλυτη, οφείλει να υπάρχει σε κάποιο ελάχιστο βαθμό από το μέρος του θεραπευτή ώστε να εξελιχθεί και να αναπτυχθεί μια θεραπευτική σχέση, ενώ παράλληλα αυτή πρέπει να γίνεται αντιληπτή από τον πελάτη. Για τον ίδιο, παρότι οι θεραπευτές δεν αναμένεται να είναι σε εσωτερική συμφωνία σε κάθε στιγμή της ζωής τους, οφείλουν να είναι εντός των θεραπευτικών τους συνεδριών. Ένας λόγος που ο Rogers δίνει τόση έμφαση στην εσωτερική συμφωνία του θεραπευτή εντός της θεραπευτικής διαδικασίας, είναι διότι τη θεωρεί ανάλογη με την ειλικρινή σχέση εμπιστοσύνης που θα δημιουργήσει με τον πελάτη. Ο Rogers θεωρεί πως η εσωτερική συμφωνία αποτελεί θεμέλιο λίθο της εμπιστοσύνης, υποστηρίζοντας πως οι πελάτες είναι υπερευαίσθητοι μέχρι και στην πιο μικρή συνθήκη που μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για εκείνους εντός της συνεδρίας. Ακόμα και μια μικρή έλλειψη εσωτερικής συμφωνίας στον θεραπευτή, μπορεί να αποτρέψει τον πελάτη από το χαλαρώσει τις άμυνές του, καθώς όταν ο θεραπευτής δεν βρίσκεται σε εσωτερική συμφωνία, ο πελάτης λαμβάνει επικοινωνιακά αντιφατικά μηνύματα (Arnold, 2014).
Τέλος, το να μπορεί ο θεραπευτής να αντιληφθεί την ροή των εσωτερικών του εμπειριών και να συνδεθεί με τον πυρήνα του πελάτη είναι ένα από τα βασικότερα στοιχεία της εσωτερικής συμφωνίας. Και αυτό, διότι αυτού του είδους η εσωτερική αντίληψη και επαφή δίνει τη δυνατότητα στη θεραπευτική παρουσία, όπου από στιγμή σε στιγμή ο θεραπευτής αντιλαμβάνεται, αισθάνεται και ακολουθεί τον πελάτη στην εμπειρία του. Αυτού του είδους η παρουσία βοηθάει τον πελάτη να μειώσει την προσωπική του ανησυχία, να αποκτήσει μεγαλύτερη ανοχή σε αυτήν και να μπορέσει να εξερευνήσει τον εαυτό του όλο και περισσότερο (Greenberg & Geller, S. , 2001).
Congruence: Διαφάνεια
Μια άλλη λέξη που χρησιμοποιήθηκε για το «congruence» του θεραπευτή και πώς αυτό αποτυπώνεται στη σχέση με τον πελάτη, είναι αυτή της διαφάνειας (transparency). Αναλυτικότερα, εντός της θεραπευτικής σχέσης, ο θεραπευτής καλείται να είναι ένα διαφανές και πραγματικό πρόσωπο κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας, αποφεύγοντας την τυπικότητα και τη στάση αυθεντίας. Αυτό, φυσικά, προϋποθέτει πως θα έχει ήδη λάβει χώρα μια εις βάθος εσωτερική αναζήτηση εντός του θεραπευτή (Truax, & Carkhuff, 1965).
Η έννοια της διαφάνειας φαίνεται πως έχει πολλαπλές λειτουργίες εντός των θεραπευτικών πλαισίων. Αναλυτικότερα, παρέχει ένα μοντέλο που θα μπορέσει ο πελάτης να μιμηθεί, ενώ παράλληλα θα μειώσει την αμφισημία εντός της θεραπείας, περιορίζοντας τις ανησυχίες και τον φόβο του πελάτη κατά την θεραπευτική συνδιαλλαγή. Όπως είναι φυσικό, ο Rogers θεωρεί βασικό παράγοντα το να είναι ο θεραπευτής σε εσωτερική συμφωνία και να είναι διαφανής, απαλλάσσοντάς τον όμως από την απαίτηση να μοιραστεί όλη την προσωπική του ζωή/εμπειρία (Truax, & Carkhuff, 1965 ; Arnold, 2014).
Συμπληρωματικά, η έννοια της διαφάνειας μπορεί να θεωρηθεί ένα πιο διαδραστικό στοιχείο της εσωτερικής συμφωνίας, καθώς ο θεραπευτής δεν κρύβεται πίσω από ένα προσωπείο, αλλά συναναστρέφεται με τον πελάτη εντός της θεραπείας, ως το πρόσωπο που είναι στην πραγματικότητα. Όπως άλλωστε υποστηρίζει ο Rogers, «όσο περισσότερο ο θεραπευτής μπορεί να είναι ο εαυτός του σε μία σχέση, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα ο πελάτης να αλλάξει και να αναπτυχθεί με έναν εποικοδομητικό τρόπο». Τέλος, ο Rogers δεν ταυτίζει την διαφάνεια με έννοιες όπως «παρορμητικότητα» ή «εγωισμός», αλλά θεωρεί πως είναι μια αυθεντική μορφή έκφρασης της εμπειρίας (Lux et al.,2013).
Congruence: Αυθεντικότητα
Παρόμοιες λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν για την προσέγγιση του όρου ήταν αυτές της αυθεντικότητας, για την οποία χρησιμοποιήθηκαν οι αγγλικές φράσεις «authenticity/genuineness». Στα πλαίσια της προσωποκεντρικής θεωρίας, η θεματική της αυθεντικότητας δεν αποτελεί μονάχα μια θεραπευτική πράξη, αλλά περιγράφεται περισσότερο ως μια κατάσταση στην οποία εντάσσεται ο θεραπευτής, ώστε να προκαλέσει την αυθεντικότητα και την ανοιχτή στάση στον πελάτη. Για αυτό, ο Rogers θεωρεί πως η αυθεντικότητα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία στα πλαίσια της θεραπείας, και η θεωρία του εστιάζει στην θεραπευτική σχέση και τις συνθήκες, ως τον βασικό παράγοντα παρέμβασης στην ψυχολογική ανάπτυξη του πελάτη.
Φυσικά, ο Rogers όπως προαναφέρθηκε και στον όρο της διαφάνειας, υποστήριξε πως ο θεραπευτής δεν συνίσταται να εισέλθει στην θεραπευτική διαδικασία, να μιλάει μονάχα για τον εαυτό του ή να επικεντρώνεται εξολοκλήρου στα δικά του συναισθήματα. Απεναντίας, αυτό που προτείνει είναι ο θεραπευτής να μην αρνείται την προσωπική του εμπειρία, προσφέροντας μια αίσθηση ανοιχτής στάσης που είναι απαραίτητη ώστε να παρέχει τα αισθήματα αποδοχής ως προς τις σκέψεις και τα συναισθήματα του πελάτη. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται και η αποτελεσματικότητα τόσο της ενσυναισθητικής κατανόησης όσο και της άνευ όρου αποδοχής εντός του θεραπευτικού πλαισίου (Shotts, 2019).
Congruence: Η εσωτερική διεργασία εντός του προσώπου/πελάτη
Στην προσωποκεντρική θεωρία, το να είναι κανείς «πρόσωπο» σημαίνει να μπορεί να βιώσει την διαδικασία της αυθεντικότητας και να αναπτύξει τις δυνατότητές του προς το βέλτιστο. Το να ζει αυθεντικά, σημαίνει να είναι ικανό να ισορροπήσει ή αλλιώς να συνθέσει τον υποκειμενικό και τον σχεσιακό τρόπο της ζωής. Ένας πελάτης – αλλά και θεραπευτής – ως πρόσωπο μπορεί να είναι αυθεντικός, εάν καταφέρει να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στην διαδικασία της αντίληψης των προσωπικών αξιών και αναγκών, τη μοναδικότητα και την αυτονομία, ενώ παράλληλα μπορεί να ζει ταυτόχρονα με τους άλλους στον κόσμο, συναντώντας τις ανάγκες και τις προκλήσεις αυτών των σχέσεων στα πλαίσια της αλληλεξάρτησης και αλληλοϋποστήριξης. «Εκείνος που είναι πλήρως ο εαυτός του είναι πλήρως κοινωνικός, και το ανάποδο.» Έτσι έβλεπε ο Rogers αυτό που αποκάλεσε «πλήρως λειτουργικό άτομο» (Schmid, 2005).
Αντί Επιλόγου
Φαίνεται λοιπόν το πόσο πολύπλοκος αλλά και ταυτόχρονα περιεκτικός είναι ο όρος «congruence», καθώς και την πολυεπίπεδη σημασία που έχει τόσο στη θεραπευτική πρακτική, όσο και στην εξέλιξη ενός ατόμου ως πρόσωπο.
“Το παράδοξο είναι ότι όταν αποδεχτώ τον εαυτό μου όπως είμαι, τότε μπορώ να αλλάξω”
Carl Rogers
Βιβλιογραφία
- Arnold, K. (2014). Behind the mirror: Reflective listening and its tain in the work of Carl Rogers.The Humanistic Psychologist, 42(4), 354-369.
- Greenberg, L. S., & Geller, S. (2001). Congruence and therapeutic presence. Rogers’ therapeutic conditions: Evolution, theory and practice, 1, 131-149.
- Greene, R. (2017). Human behavior theory and social work practice. Routledge.
- Jayne, K. M. (2013). Congruence, unconditional positive regard, and empathic understanding in child-centered play therapy. University of North Texas.
- Kaimaxi, D., & Lakioti, A. (2021). The development of congruence: a thematic analysis of person-centered counselors’ perspectives. Person-Centered & Experiential Psychotherapies, 20(3), 232-249.
- Lux, M., Motschnig-Pitrik, R., & Cornelius-White, J. (2013). The essence of the person-centered approach. Interdisciplinary Handbook of the Person-Centered Approach: Research and Theory, 9-21.
- Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of consulting psychology, 21(2), 95.
- Rogers, C. R. (1959). A theory of therapy, personality, and interpersonal relationships: As developed in the client-centered framework. In S. Koch (Ed.), Psychology: A study of a science. Formulations of the person and the social context (vol. 3, pp. 184–256). New York: McGraw Hill.
- Rogers, C. R. (1992). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of consulting and clinical psychology, 60(6), 827.
- Rogers, C. R., & Dymond, R. F. (1954). Psychotherapy and personality change.
- Schmid, P. F. (2005). Authenticity and alienation: Towards an understanding of the person beyond the categories of order and disorder. Person-centred psychopathology, 75-90.
- Shotts, C. S. (2019) Genuineness and Authenticity in Therapeutic Practice(Doctoral dissertation, The Chicago School of Professional Psychology).
- Truax, C. B., & Carkhuff, R. R. (1965). Client and therapist transparency in the psychotherapeutic encounter.Journal of Counseling Psychology, 12(1), 3.
- Tudor, K., & Worrall, M. (1994). Congruence reconsidered. British Journal of Guidance & Counselling, 22(2), 197-206.
- Watson, J. C. (2007). Reassessing Rogers’ necessary and sufficient conditions of change.
Επιμέλεια άρθρου: Τυρλή Αικατερίνη
