Εισαγωγή
Σε κάποια ηλικία μέχρι σήμερα, όλοι μας (λογικά) θα έχουμε παρατηρήσει το συγκεκριμένο φαινόμενο στους γύρω μας ή ακόμα και στους ίδιους μας τους εαυτούς.
Ως Συναισθηματική Διαθεσιμότητα ορίζεται η δυνατότητα διατήρησης συναισθηματικών δεσμών εντός των σχέσεων.
Από την στιγμή που είναι αδύνατο να σταθεί μια υγιής σχέση χωρίς συναισθηματική σύνδεση, οι μη συναισθηματικά διαθέσιμοι άνθρωποι τείνουν να βρίσκουν τις σχέσεις δύσκολες. Αντί αυτού, προτιμούν συνήθως να βγαίνουν απλά ραντεβού και να κρατούν τους άλλους σε μια απόσταση.
Δεν χρειάζεται να φοβόμαστε, ωστόσο, για αυτό και φτιάξαμε αυτόν τον Οδηγό Επιβίωσης για τέτοιες καταστάσεις!
Ας εξετάσουμε μαζί μερικά σημεία της, πώς να την εντοπίσουμε σε εμάς, τα αίτια και τί μπορούμε να κάνουμε πρακτικά για αυτήν ώστε να χτίσουμε υγιείς και ουσιαστικές σχέσεις. Το άρθρο ναι μεν εστιάζει στους μη συναισθηματικά διαθέσιμους συντρόφους, αλλά μπορεί να επεκταθεί σε υπόλοιπα κοινωνικά/επικοινωνιακά πλαίσια (φίλοι, οικογένεια κλπ).
Καταλαβαίνω πως το άρθρο είναι εκτενές και μπορεί να κουράσει η μονοκόμματη ανάγνωσή του, ωστόσο, εδώ είναι για να ανατρέχουμε όποτε κρίνουμε ότι το χρειαζόμαστε.
Είμαι σίγουρος ότι θα σας φανεί χρήσιμο και πρακτικό. Καλή εξερεύνηση!
Τί κάνει έναν σύντροφο συναισθηματικά μη διαθέσιμο;
Το να ξεχωρίσει κανείς τη Συναισθηματική Διαθεσιμότητα ενέχει αρκετές παγίδες. Πολλοί συναισθηματικά μη διαθέσιμοι άνθρωποι έχουν την τάση να σε κάνουν να αισθάνεσαι όμορφα με τον εαυτού σου και να είσαι αισιόδοξος/αισιόδοξη με το μέλλον της σχέσης σου.
Αλλά ακόμα και μετά από μια ενθαρρυντική αρχή, δεν μπορείτε να συνδεθείτε περισσότερο, και αυτό διότι δεν έχουν την δυνατότητα να διατηρήσουν κάτι περισσότερο, πέρα από την τυπική εμπλοκή του εδώ και τώρα.
Δεν χρειάζεται ανησυχία, ωστόσο, διότι υπάρχουν σημάδια τα οποία μπορούμε να εντοπίσουμε ώστε να αναγνωρίσουμε κάποιον/α συναισθηματικά μη διαθέσιμο.
1) Δεν τους αρέσει να κάνουν σχέδια/πλάνα
Οι συναισθηματικά μη διαθέσιμοι άνθρωποι συχνά δείχνουν λιγότερη τάση στο να δεσμεύονται, είτε αυτό αφορά δεσμεύσεις μικρής σημασίας, είτε κάτι σημαντικότερο. Ίσως τους προτείνετε να βρεθείτε την επόμενη εβδομάδα. Απαντούν με ενθουσιασμό, οπότε προχωράτε στο να ρωτήσετε ποια ημέρα θα τους βόλευε.
«Το κοιτάω και σου στέλνω», σας απαντούν αλλά ποτέ δεν λαμβάνετε επόμενο μήνυμα. Ίσως, βέβαια, να είστε τυχεροί/ες και να σας ορίσουν όντως ώρα και μέρος, αλλά τελευταία στιγμή λαμβάνετε μια δικαιολογία και ότι εν τέλει δεν θα τα καταφέρουν.
2) Εκείνοι παίρνουν τις αποφάσεις
Συνήθως όταν βρίσκεστε μαζί εκείνοι αποφασίζουν τις δραστηριότητες που θα κάνετε, οι οποίες συνάδουν με την τυπική τους ρουτίνα. Αυτό δεν σημαίνει τυπικά ότι αποτελεί πρόβλημα, ειδικά στις περιπτώσεις που φαίνεται ότι δέχονται και τις δικές σας προτάσεις.
Ωστόσο, εάν ποτέ δεν σας ρωτάνε τί θα θέλατε να κάνετε ή φαίνονται ενοχλημένοι όταν δεν θέλετε να ακολουθήσετε τα πλάνα τους, ίσως θα ήταν καιρός να αναρωτηθείτε, εάν η συγκεκριμένη σχέση εξυπηρετεί ουσιαστικά και τις δικές σας ανάγκες!
3) Κάνετε όλη τη «δουλειά» στην σχέση
Εάν κάνετε όλες τις κλήσεις, μηνύματα και τον σχεδιασμό των εξόδων, υπάρχει η περίπτωση να είναι συναισθηματικά μη διαθέσιμοι. Τους αρέσει να περνούν χρόνο μαζί σας σίγουρα, αλλά όταν τους βολεύει. Δεν θέλουν ωστόσο να επενδύσουν σε αυτό.
Στις περιπτώσεις που δεν περνάτε χρόνο μαζί, ακούτε σπάνια από αυτούς. Ίσως τους παίρνει ώρες, ακόμα και μέρες στο να απαντήσουν κάποιο μήνυμα ή αγνοούν παντελώς τα μηνύματα, ακόμα και αυτά που είναι σημαντικά για εσάς . Ίσως χρησιμοποιήσουν την έκφραση, «Θα προτιμούσα να το συζητήσουμε από κοντά», το οποίο σαφώς και ακούγεται όμορφο, μέχρι που δεν συνοδεύεται από πράξεις…
4) Αποφεύγουν τον όρο «σχέση»
Η Μη Διαθεσιμότητα όπως προαναφέραμε συνήθως περιλαμβάνει ζητήματα δέσμευσης και φόβους κοντινής επαφής. Μπορεί να υπάρχουν όλες οι τυπικές «σχεσιακές» συμπεριφορές (όπως για παράδειγμα να βγαίνετε ραντεβού, να κοιμάστε μαζί, να γνωρίζετε φίλους), αλλά δεν θέλουν να συζητήσουν για το ενδεχόμενο μιας «επίσημης» σχέσης.
Μερικά σημεία που πρέπει να δίνεται προσοχή σε περίπτωση που κάποιος/α:
• Αναφέρει την έκφραση «δεν ψάχνω για κάτι σοβαρό», εκτός αν φυσικά κινήστε στο ίδιο μήκος κύματος με αυτόν/ην
• Μιλάει συνεχώς για κάποια πρόσφατη προηγούμενη σχέση
• Αναφέρει ανεκπλήρωτα συναισθήματα για κάποιον φίλο/φίλη
• Αναφέρει ότι έχει φόβους δέσμευσης
Φυσικά, είναι πιθανόν χρονικά να τους πέτυχατε σε μια κακή στιγμή που δεν αισθάνονται έτοιμοι να προχωρήσουν και να δουλέψουν στην αλλαγή, το οποίο είναι φυσιολογικό. Ωστόσο, όπως θα έλεγε ο κάθε ψυχοθεραπευτής σημασία έχει οι επιλογές μας να είναι συνειδητές και να γνωρίζουμε σε ποια μονοπάτια βαδίζουμε αναλογιζόμενοι την ανάληψη ευθυνών.
5) Αντανακλούν τα συναισθήματά σας αντί να μοιράζονται τα δικά τους
Μεγάλη προσοχή χρειάζεται να δοθεί στον τρόπο που κανείς απαντάει όταν μοιράζεται τα συναισθήματά σας. Σας εκφράζεται με τον δικό του τρόπο ή αντικατοπτρίζει την δική σας συναισθηματική κατάσταση, λέγοντας «Νιώθω το ίδιο»;
Σε κανέναν δεν αρέσει να μιλάει για τα συναισθήματά του όλη την ώρα, αλλά σε μία σχέση, είναι σημαντικό να γίνει η σύνδεση σε συναισθηματικό επίπεδο. Εάν ο/η σύντροφό σας αδυνατεί να ανοιχθεί, ακόμα κι αν ξεκινήσετε μια συζήτηση και τον/την ρωτήσετε συγκεκριμένες ερωτήσεις, υπάρχει το ενδεχόμενο να είναι συναισθηματικά μη διαθέσιμος/η.
6) Εμφανίζονται αργά ή ακυρώνουν τα σχέδια
Το να μην μπορεί να κρατήσει δεσμεύσεις ή τυπικότητα και να εμφανίζεται αργά κάποιος, είναι ένας τρόπος στο να κρατήσει κάποιον σε απόσταση. Ο/Η σύντροφος δεν είναι έτοιμος/η να βάλει σε προτεραιότητα τις ανάγκες τις σχέσης έναντι των δικών τους αναγκών.
Μήπως είμαι εγώ ο/η συναισθηματικά μη διαθέσιμος/η; Και τώρα τί κάνω;
Ίσως μερικά από τα παραπάνω να σας φάνηκαν γνώριμα και να αισθανθήκατε ότι παρατηρήσατε στοιχεία στον εαυτό σας, ή ενδείξεις που μπορεί προηγούμενοι/ες σύντροφοι να σας έχουν υποδείξει.
Το να είστε Συναισθηματικά Μη Διαθέσιμοι, δεν σημαίνει ότι έχετε κάνει κάτι λάθος. Μπορεί μάλιστα να μην έχετε συνειδητοποιήσει ότι εμφανίζεται στις σχέσεις σας.
Ας εξετάσουμε μερικά σημεία που καλό θα ήταν να έχουμε κατά νου:
1. Όταν πλησιάζει ο όρος «δέσμευση», θέλετε να απομακρυνθείτε
Σκεφτείτε ότι την προηγούμενη εβδομάδα κάνατε κάποια σχέδια για αύριο. Αισθανθήκατε ενθουσιασμένοι τότε, αλλά τώρα το να «ξοδέψετε» τον ελεύθερο χρόνο σας είναι το τελευταίο πράγμα που θα θέλατε να κάνετε.
Είναι σίγουρα σημαντικό να προσφέρουμε αρκετό χρόνο στον εαυτό. Το ζήτημα είναι, ότι στις περιπτώσεις που οι ακυρώσεις πλάνων στον/στην σύντροφο γίνονται τόσο συχνά, θα ήταν πρακτικό να αναρωτηθείτε γιατί αισθάνεστε την ανάγκη να αποφεύγετε το να ξοδεύετε χρόνο μαζί.
2. Ενεργείτε αφήνοντας τις επιλογές σας ανοιχτές
Στην περίπτωση σύναψης σχέσεων δέσμευσης, αντί να γίνονται συζητήσεις με τον/την παρόντα/παρούσα σύντροφο για αποκλειστικότητα ή μακροπρόθεσμη δέσμευση, παραμένετε ενεργοί, βγαίνετε ραντεβού και γενικότερα είστε σε εγρήγορση για εύρεση «άλλων ενδιαφερόντων/ενδιαφερόμενων».
Μπορεί να μην θέλετε να κατασταλάξετε με ένα άτομο που δεν είναι ακριβώς όπως θα θέλατε, αλλά η συγκεκριμένη νοοτροπία μπορεί να περιορίσει την δυνατότητα στο να αφιερώσετε χρόνο σε κάποιο άτομο για το οποίο ενδιαφέρεστε.
Μπορεί να μην υπάρχουν τέλειες σχέσεις, αλλά με κοινή συνεργατική προσπάθεια και θέληση, μπορεί κάποιος να πλησιάσει το προσωπικό του «τέλειο».
3. Φοβάστε μήπως χάσετε τον εαυτό σας μέσα στη σχέση
Στις περιπτώσεις που μπορεί να είστε «υπερβολικά» ανεξάρτητοι, ίσως να ανησυχείτε στο να σας πλησιάσει ρομαντικά ένας/μία σύντροφος, καθώς αυτό θα οδηγήσει στο να χαθεί αυτή η ανεξαρτησία. Ίσως θέλετε να κάνετε τα πράγματα με τον τρόπο σας, στον χρόνο σας και να μην θέλετε να αλλάξετε τη ζωή σας ώστε να μπορέσει να ενταχθεί κάποιος άλλος.
Δεν τρέχει τίποτα με αυτή την σκέψη, αλλά μπορεί να σας κάνει λιγότερο διαθέσιμους/ες. Σε μία υγιή σχέση, οι σύντροφοι βρίσκουν ισορροπία ανάμεσα στις προσωπικές ανάγκες με τις ανάγκες της σχέσης. Ίσως χρειαστεί χρόνος και διερεύνηση στο να βρείτε τον τρόπο που θα το κάνετε και βρείτε εν τέλει τί σας ταιριάζει.
4. Δεν θα σας περιγράφετε και ως το πιο έμπιστο άτομο
Εάν στο παρελθόν έχει προδοθεί η εμπιστοσύνη σας, ίσως να αποφεύγετε να εκθέσετε τις αδυναμίες σε κάποιον/κάποια στο εδώ και τώρα. Ενδεχομένως να προτιμάτε να κρατάτε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας σε καταστολή, ώστε να μην μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν εναντίον σας.
Όταν ένας/μία σύντροφος σας παροτρύνει να ανοιχθείτε και να μιλήσετε για το πώς αισθάνεστε, η απάντηση σας είναι είτε να «κατεβάσετε ρολά», είτε να αλλάξετε θέμα.
5. Συνήθως καταλήγετε με συναισθηματικά μη διαθέσιμους ανθρώπους
Εάν υπάρχει τέτοιο μοτίβο στην σχέσεις σας με συναισθηματικά απόμακρους συντρόφους, αναλογιστείτε μήπως εισπράττετε αυτό που προσφέρετε.
Στην αρχή, μπορεί να φαντάζει εύκολο και ενδιαφέρον να βγαίνετε με ανθρώπους που δεν έχουν πολλές συναισθηματικές απαιτήσεις από εσάς, αλλά κατά βάθος, ενδεχομένως, να επιζητάτε κάτι περισσότερο από μία σχέση, και όλα αυτά να μην σας ικανοποιούν για πολύ.
Από πού πηγάζει η Συναισθηματική Μη Διαθεσιμότητα;
Υπάρχει ένας αριθμός παραγόντων που μπορούν να συντελέσουν στην συναισθηματική μη διαθεσιμότητα. Δεν αποκλείεται φυσικά και η συνύπαρξη των ακόλουθων στοιχείων:
• Ζητήματα Προσκόλλησης
Η παιδική προσκόλληση στους πρώιμους φροντιστές μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην συναισθηματική μη διαθεσιμότητα.
Σε περίπτωση που οι φροντιστές δεν έδειχναν ενδιαφέρον στα συναισθήματά σας ή δεν προσέφεραν τρυφερότητα και υποστήριξη, μπορεί να έχετε απορροφήσει το συγκεκριμένο μοντέλο σχέσεων.
Ως ενήλικες, η προσκόλληση σε ρομαντικούς συντρόφους, μπορεί να ακολουθεί αυτό το μοτίβο και να καταλήγει αποφευκτικό!
• Προσωρινές Συνθήκες
Η Συναισθηματική Μη Διαθεσιμότητα μπορεί να προκύψει και περιστασιακά. Πολλοί άνθρωποι ζουν υπό ψυχικές συνθήκες όπως αυτές της κατάθλιψης, και αντιμετωπίζουν δυσκολία στο να διατηρούν συναισθηματική σύνδεση με τους αγαπημένους τους στην έξαρση της συμπτωματολογία της.
Άλλοι μπορεί να αισθάνονται ότι θέλουν να εστιάσουν στην καριέρα τους, σε κάποιον φίλο που αντιμετωπίζει δυσκολίες, ή να έχει συμβεί κάτι απρόοπτο.
• Πένθος Χωρισμού
Σε περιπτώσεις όπως έντονων χωρισμών, απιστίας, ανεκπλήρωτων συναισθημάτων, τοξικών ή κακοποιητικών σχέσεων, μπορεί το άτομο να οδηγηθεί σε χαμηλά επίπεδα αυτοεκτίμησης, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγαλύτερη δυσκολία στο να βιώσει και να μοιραστεί τρυφερότητα.
Διάβασε επίσης:
Χωρισμός: Πληγές που γίνονται μαργαριτάρια!
Ποια είναι η διαφορά της Συναισθηματικής (Μη) Διαθεσιμότητας με την Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας;
Ενώ μπορούν να εμφανιστούν αρκετά κοινά ανάμεσα σε αυτά τα δύο, αποτελούν τελείως διαφορετικές έννοιες. Ένα άτομο που δεν είναι συναισθηματικά διαθέσιμο μπορεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες έκφρασης και διαχείρισης συναισθημάτων.
Κάποιος/α με στοιχεία ΝΔΠ μπορεί να εμφανίσει κατά DSM-V ακόμα:
• Μεγαλειώδη αίσθηση σημαντικότητας του εαυτού
• Ενασχόληση με φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης, ευφυίας, ομορφιάς ή ιδανικής αγάπης
• Απαίτηση υπερβολικού ενθουσιασμού
• Αίσθηση κατοχής ιδιαίτερων δικαιωμάτων
• Έλλειψη Ενσυναίσθησης
Τα επόμενα (πρακτικά) βήματα…
Η Μη Συναισθηματική Διαθεσιμότητα δεν χρειάζεται να είναι μόνιμη. Είναι ένα περίπλοκο ζήτημα, καθώς μερικές πτυχές είναι δυσκολότερο να ξεπεραστούν από τις άλλες, τόσο εξωτερικά όσο και εσωτερικά.
Ωστόσο, μπορείτε να αξιοποιήσετε τις ακόλουθες στρατηγικές:
Για τους άλλους:
• Αναφερθείτε στις συμπεριφορές που σας προβληματίζουν. (πχ. την αποφυγή σχεδίων ή την συζήτηση γύρω από τα συναισθήματα)
• Προσδιορίστε, με ζεστασιά, πώς αυτές οι συμπεριφορές επηρεάζουν την σχέση σας.
• Ενθαρρύνετε τα άτομα να αρχίσουν θεραπεία ή να πάτε μαζί σε συμβουλευτική ζευγών.
• Ενισχύστε και υποστηρίξτε τα, όταν σας ανοίγονται.
Για εσάς:
• Αναγνωρίστε τα αίτια
Εξερευνώντας τα αίτια, μπορείτε να αποκτήσετε μεγαλύτερη εσωτερική εποπτεία στο πώς να αντιμετωπίζετε τέτοιες καταστάσεις. Σε περίπτωση πρόσφατου έντονου χωρισμού, για παράδειγμα, ενδεχομένως να χρειαστείτε απλά περισσότερο χρόνο μέχρι να νιώσετε έτοιμοι για κάτι καινούργιο. Στις περιπτώσεις, ωστόσο, που υποπτεύεστε ότι η απομάκρυνση πηγάζει από την παιδική ηλικία, θα ήταν συνετή η ψυχοθεραπεία.
• Εξασκηθείτε στο να ανοίγεστε
Μερικές πρακτικές για επαφή με τα συναισθήματα είναι η καταγραφή των συναισθημάτων σε ημερολόγιο, η χρήση της ζωγραφικής ή της μουσικής για συναισθηματική έκφραση, οι συζητήσεις με άτομα εμπιστοσύνης γύρω από τα συναισθήματα (όπως οικογένεια ή φίλοι) ή το να μοιράζεται κανείς τις σκέψεις του και τα συναισθήματα του μέσω μηνυμάτων για αρχή.
• Να θυμάστε ότι χρειάζεται χρόνος
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, οι αλλαγές από την μία μέρα στην άλλη κάθε τί άλλο παρά ρεαλιστικές είναι. Το να εκτεθείς κανείς σε μια αδυναμία του, είναι αρκετά δυσάρεστο και το να επέλθει πίεση στο να ανοιχτεί κανείς χωρίς να είναι έτοιμος, μπορεί να οδηγήσει στο ανάποδο αποτέλεσμα. Δεν ξεχνάμε τη σημασία των σταδιακών αλλαγών! Μικρές νίκες, όχι μεγάλες ήττες, όπως έλεγε και ένας αγαπημένος μου καθηγητής στην μουσική!
• Εμπλακείτε με τον/την σύντροφο
Η συνομιλία με τον/την σύντροφο ή η αφιέρωση χρόνου για την εξερεύνηση των ατομικών συμπεριφορών, θα σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε πιθανά θέματα τα οποία μπορείτε να ξεπεράσετε λειτουργικά.
• Ξοδέψτε χρόνο με ανθρώπους σε υγιείς σχέσεις
Ένας τρόπος για να μελετήσετε τις υγιείς σχέσεις είναι να εμπλακείτε σε αυτές ως παρατηρητές/παρατηρήτριες. Σκεφτείτε κάποιους φίλους ή μέλη της οικογένειας με ισχυρές και μεγάλης διάρκειας σχέσης, ιδανικά με άτομα που σας αρέσει να συναναστρέφεστε. Δώστε έμφαση στο πώς αλληλοεπιδρούν.
Σίγουρα όλοι είμαστε μοναδικοί και δεν λειτουργούμε με τους ίδιους τρόπους, ούτε θα ακολουθήσουμε μαγικές συμβουλές ή πρότυπα άλλων για να βρούμε τον δρόμο μας, αλλά όλο και κάποια ανατροφοδότηση θα λάβουμε τόσο ενδοπροσωπικά όσο και διαπροσωπικά.
• Μιλήστε με έναν Θεραπευτή
Όπως προαναφέρθηκε ουκ ολίγες φορές, δεν είναι ντροπή και δεν χρειάζεται να περνάμε μόνοι μας όποιες δυσκολίες και να αντιμετωπίζουμε. Απεναντίας, είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας! Μπορεί να γίνει είτε ατομικά, είτε να προταθεί η θεραπεία ζευγαριών.
Αντί Επιλόγου…
«Δεν πρόκειται για κάτι που μπορούμε να φτιάξουμε για τους άλλους, ούτε μια κατάσταση που μπορούν να φτιάξουν για εμάς»
Θέλει προσπάθεια, αποδοχή, αγάπη και χρόνο…Αλλά στο τέλος αξίζει!
Βιβλιογραφία:
- Julie Marks & Sandra Silva Casabianca. (2021). How to Spot Emotional Unavailability: 5 Signs.
- Crystal Raypole. (2021). What It Really Means To Be Emotionally Unavailable.
- Biringen Z. (2012). Emotional availability: Concept, research, and window on developmental psychopathology.
- Lackey S. (2014). Dealing with your partner’s fear of intimacy. albertellis.org/dealing-with-your-partners-fear-of-intimacy
- Popovic M. (2004). Intimacy and its relevance in human functioning.
- Saunders H, et al. (2015). Emotional availability: Theory, research, and intervention.
- theselfspace.com
- cambridge.org/core/journals/development-and-psychopathology/article/emotional-availability-concept-research-and-window-on-developmental-psychopathology/15F53889BE3DFEA772F23B9BA7193FAF
Διάβασε επίσης:
Γιατί δημιουργούμε τοξικές σχέσεις και πως θα απαλλαγούμε από αυτό το μοτίβο;
Αρχισυνταξία: Ζωγραφιά Πουγάτσια
Επιμέλεια άρθρου: Τυρλή Αικατερίνη
