in

Τρώω χωρίς να πεινάω και όλο τσιμπολογάω

Πώς η συναισθηματική πείνα επηρεάζει τις διατροφικές μας συνήθειες;


Παραδοσιακά, το τέλος της άνοιξης συνοδεύεται από υψηλές θερμοκρασίες και  σχέδια για εξορμήσεις στις παραλίες. Συχνά, αρκετοί αποφασίζουν να αλλάξουν διατροφικές συνήθειες υιοθετώντας πιο υγιείς πρακτικές εν όψει του καλοκαιριού. Πώς μας βρίσκει φέτος όμως αυτός ο μήνας; Αυτόν τον Μάιο βιώνουμε μια μεταβατική περίοδο. Η χώρα έχει βγει μόλις από την καραντίνα και το χρονικό διάστημα εγκλεισμού που μεσολάβησε συνοδεύτηκε για αρκετούς από συναισθήματα όπως άγχος, αβεβαιότητα, θυμός, μοναξιά, θλίψη.

Η ύπαρξη στρεσογόνων καταστάσεων και αρνητικών συναισθημάτων συνδέεται συχνά με αύξηση του βάρους και με φαινόμενα όπως η  συναισθηματική πείνα. Πρόκειται για μια κατάσταση στην οποία το άτομο καταναλώνει μεγάλες ποσότητες φαγητού χωρίς να νιώθει βιολογική πείνα, ορμώμενο συχνά από την ανάγκη του να ανακουφίσει ένα αρνητικό συναίσθημα. Η επιτακτική ανάγκη να ικανοποιηθεί η συναισθηματική πείνα είναι τόσο μεγάλη που το άτομο καταναλώνει γρήγορα τροφές που συνήθως είναι διατροφικοί «πειρασμοί».  Η ευχαρίστηση που αντλείται είναι παροδική και συχνά συνοδεύεται από συναισθήματα ενοχής και αυτοκατηγορίας. Έτσι προσπαθώντας να ανακουφίσουμε μια βαθύτερη ανάγκη που εκείνη τη στιγμή δε μπορεί να καλυφθεί καταλήγουμε να αποσπούμε τη προσοχή μας τσιμπολογώντας.  Προοδευτικά μπορεί να παραδιδόμαστε σε αυτή τη συνήθεια και παρατηρώντας την αύξηση βάρους  έρχονται στο νου μας σκέψεις όπως «δε θα αδυνατίσω ποτέ» «πάλι ξέφυγα» «δίαιτα από Δευτέρα»,  «ε αφού ξέφυγα σήμερα από το πρόγραμμα ας του δώσω να καταλάβει» κ.α. Τα ενοχικά συναισθήματα που συνοδεύουν τη συμπεριφορά αυτή, συνδράμουν στη κακή διάθεση αλλά και στην άσχημη εικόνα εαυτού του ατόμου ενώ έρευνες συνδέουν την πρακτική αυτή με την παχυσαρκία. Σε περιπτώσεις μάλιστα, όπου η συχνότητα των επεισοδίων κατανάλωσης υπερβολικής ποσότητας φαγητού είναι τακτική και το άτομο αναφέρει αδυναμία να σταματήσει, η έννοια συνδέεται με τον εθισμό.

Αρκετά συχνά, τα άτομα που βρίσκονται στη διαδικασία απώλειας κιλών αναφέρουν τη συναισθηματική πείνα ως ένα παράγοντα που δυσκολεύει αυτή τους τη προσπάθεια. Στο διάστημα αυτό που διανύσαμε πολλοί παρατήρησαν να «ξεφεύγουν» διατροφικά και να καταφεύγουν σε ατασθαλίες και τσιμπολογήματα.  Αρχικά, είναι φυσιολογικό  σε συνθήκες που βιώνουμε έντονα αρνητικά συναισθήματα να καταφεύγουμε σε προσπάθειες ανακούφισης τους έστω και παροδικά.  Η πορεία της ζωής μας είναι γεμάτη σκαμπανεβάσματα. Είναι χρήσιμο να έχουμε στο νου μας ότι τα σχέδια μας δε πηγαίνουν πάντα έτσι όπως τα υπολογίσουμε και καλό είναι να έχουμε στη σκέψη μας χώρο  για το ενδεχόμενο αυτό .

Πως διαχειριζόμαστε λοιπόν τη συναισθηματική πείνα;

Για αρχή θα βοηθήσει να συγχωρήσουμε τον εαυτό μας και να τον αντιμετωπίσουμε με αποδοχή, απουσία κριτικής και αφορισμού. Αν έχουμε βάλει ένα στόχο και διαπιστώνουμε ότι έχουμε παρεκκλίνει από αυτόν, είναι χρήσιμο να δούμε τι πήγε στραβά και να μάθουμε από αυτή την εμπειρία.

Μπορούμε να λειτουργήσουμε ως παρατηρητές του εαυτού μας και να καταγράψουμε τους λόγους που πιστεύουμε ότι ξεφύγαμε, τα συναισθήματα που νιώθαμε, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες υποκύπταμε στο φαγητό (π.χ. το βράδυ βλέποντας ταινία, μπροστά στο ψυγείο, με φίλους ή μόνοι κλπ.)

Επιπλέον είναι ωφέλιμο να σκεφτούμε τι είναι αυτό από το οποίο θέλουμε να ανακουφιστούμε. Για ποιο λόγο γεμίζουμε το μέσα μας με φαγητό; Τι μας τρώει πραγματικά; Είναι αντίδραση σε κάποιο αρνητικό συναίσθημα που νιώθουμε ή μας διακατέχει ένα αίσθημα κενού και ανίας. Έχει παρατηρηθεί ότι συχνά οι άνθρωποι καταφεύγουν στο συναισθηματικό φαγητό ως μια μηχανική αντίδραση για να καλύψουν κενές ώρες που απλώς δυσφορούν από την έλλειψη αντικειμένου δράσης.

Άλλος ένας παράγοντας που συνδέεται με τη συναισθηματική πείνα και μπορεί να συνδράμει στη κατανόηση και διαχείριση της είναι τα βιώματα της παιδικής ηλικίας που σχετίζονται με τη διατροφή. Συχνά το φαγητό χρησιμοποιείται ως μέσο ενίσχυσης και ανταμοιβής για τα παιδιά ενώ είναι γνωστές οι πρακτικές γονιών να πιέζουν τα παιδιά να τρώνε με το ζόρι ή να αδειάσουν όλο το πιάτο. Θα βοηθούσε λοιπόν να σκεφτούμε αν έχουμε τέτοια βιώματα ως παιδιά και πόσο αυτά επηρέασαν τη στάση μας απέναντι στο φαγητό στο σήμερα.

Το συναισθηματικό φαγητό μπορεί να περιοριστεί αν εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας, εφόσον πρόκειται για μια μαθημένη συμπεριφορά, να υιοθετήσει καινούριες πρακτικές. Γενικότερα, η φιλοσοφία της ενσυνειδητότητας (mindfulness) μπορεί να φανεί χρήσιμη σε αυτή τη προσπάθεια. Υιοθετώντας μια πιο ενσυνείδητη στάση απέναντι στην εμπειρία του φαγητού προσπαθώντας να είμαστε «εκεί» χωρίς να τρώμε μηχανικά μπροστά από οθόνες, απολαμβάνοντας το φαγητό με όλες τις αισθήσεις, αφιερώνοντας χρόνο στην ιεροτελεστία αυτή φαίνεται να ενισχύεται η σχέση μας με το φαγητό ως μια συναισθηματική εμπειρία.

Αποφεύγουμε πρακτικές αποστέρησης και εξαντλητικής δίαιτας κόβοντας «μαχαίρι» από τη διατροφή μας κάποιες τροφές καθώς έρευνες δείχνουν ότι η στέρηση οδηγεί αρκετά συχνά σε τσιμπολόγημα και υπερκατανάλωση μόλις το άτομο έρθει σε επαφή με τις απαγορευμένες τροφές.

Εφόσον επιθυμούμε να κάνουμε την  αλλαγή έχουμε στο νου ότι ο επαναπροσδιορισμός της σχέσης μας με το φαγητό απαιτεί χρόνο και είναι μια διαδικασία που συμβαίνει σταδιακά. Δεν αρκεί να ακολουθήσουμε με ακρίβεια ένα διατροφικό πλάνο αν αυτό που θέλουμε είναι να ξεφορτωθούμε κάποια κιλά. Η υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής που κυριαρχεί το μέτρο και όχι η ενοχοποίηση των τροφών αποτελεί τρόπο ζωής τον οποίο το άτομο καλείται να ακολουθήσει προκειμένου να συντηρήσει την αλλαγή που εύχεται να πετύχει.

Αρωγός σε όλη αυτή τη προσπάθεια είναι οι επαγγελματίες, διατροφολόγοι και ειδικοί ψυχικής υγείας οι οποίοι διαθέτουν τις γνώσεις και τα εργαλεία να ενισχύσουν το άτομο στην επίτευξη του στόχου του.

Επιλογικά, χρήσιμο είναι να έχουμε στο νου την ετοιμότητα μας για αλλαγή καθώς και τα κίνητρα μας (πράγματι θέλω να αλλάξω ή με πιέζει ο κοινωνικός μου περίγυρος; Τι σημαίνει αυτή η αλλαγή για εμένα; Τι θα πετύχω;)

Σε κάθε περίπτωση λειτουργούμε με σεβασμό απέναντι στο σώμα μας και τον εαυτό μας και δε ξεχνάμε ότι την τελική επιλογή και ευθύνη για το πως θα μας φροντίσουμε την έχουμε εμείς.

Βιβλιογραφία

Εμμανουηλίδου, Κ.( 2013). Γυρίζω σελίδα…στη διατροφή. Αθήνα, Μεταίχμιο

Frayn, M., Livshits, S., Knäuper, B. (2018). Emotional eating and weight regulation: a qualitative study of compensatory behaviors and concerns, Journal of Eating Disorders, 6, 23 doi: 10.1186/s40337-018-0210-6

Konttinen, H., Van Strien, T., Männistö, S. et al. (2019). Depression, emotional eating and long-term weight changes: a population-based prospective study. Int J Behav Nutr Phys Act 16, 28  https://doi.org/10.1186/s12966-019-0791-8

Polivy, J. (1996). Psychological Consequences of Food RestrictionJournal of the American Dietetic Association, 6, 589-592 https://doi.org/10.1016/S0002-8223(96)00161-7

Smith, M., Segal, J., Segal, R.(2019). Emotional Eating and How to Stop It. Helpguide, Retrieved: https://www.helpguide.org/articles/diets/emotional-eating.htm

What do you think?

4 points
Upvote Downvote

Ψtalk: “Άρχισα να παθαίνω κρίση πανικού μετά από κάθε έντονο καβγά.”

Ψalk: “Είμαι 16 χρόνων και νιώθω πως κανείς δεν με καταλαβαίνει”