Η ψυχική ανθεκτικότητα στην ύστερη ηλικία
Η ψυχική ανθεκτικότητα στην ύστερη ηλικία

Η ψυχική ανθεκτικότητα στην ύστερη ηλικία


Κάθε ηλικία του ανθρώπου εμπεριέχει διαφορετικές εμπειρίες και διαφορετικά βιώματα. Είναι φανερό ότι η προοδευτική παράταση του προσδόκιμου της ζωής κάνει κάθε φορά να φαίνονται καινούργιες οι εμπειρίες αυτές. Είναι στο χέρι του καθενός να επιλέξει αν θα ζήσει τις εμπειρίες του με περιέργεια και ζήλο για το καινούργιο, ή θα μοιρολογεί για τη συνωμοσία του χρόνου, που ‘έχει βαλθεί να μας κάνει κάθε μέρα και πιο δυστυχισμένους’.

Υπάρχει ένα εύρημα που επαναλαμβάνεται συχνά στον τομέα της έρευνας και αφορά τη μελέτη της λειτουργικότητας της προσωπικότητας στην ύστερη ηλικία.

Αφού το γήρας συνοδεύεται από μια πληθώρα δυσκολιών και προκλήσεων -συνταξιοδότηση, σωματική κατάπτωση, θάνατο φίλων και συνομιλήκων συγγενών- θα περίμενε κανείς να είναι κατά βάση αρνητική η ψυχολογική εμπειρία των ηλικιωμένων. Όμως, αυτό δεν ισχύει. Σε αντικειμενικές μετρήσεις αυτοεκτίμησης, αίσθησης αυτοελέγχου και ψυχολογικής ευζωίας έναντι της κατάθλιψης, οι ερευνητές βρίσκουν ότι οι ηλικιωμένοι ενήλικες δεν είναι χειρότερα από ό,τι οι μεσήλικες και οι νεότεροι ενήλικες. Αντί να αποθαρρύνονται στα προχωρημένα χρόνια της ζωής τους, οι ενήλικες που βαδίζουν στο μονοπάτι της ύστερης ηλικίας, υπό κανονικές συνθήκες, αναφέρουν βαθιά ικανοποιητικές, πλούσιες, συναισθηματικές εμπειρίες. Οι γηραιότεροι ενήλικες, συνεπώς, εκδηλώνουν μεγάλη ψυχική ανθεκτικότητα.

Οι θετικοί ψυχοκοινωνικοί πόροι, όπως η αυτοπεποίθηση και η αίσθηση της ύπαρξης ενός σκοπού, χρησιμοποιούνται συχνά από τα άτομα για να καταπολεμήσουν συμπτώματα όπως το άγχος. Ένα άτομο που χρησιμοποιεί αυτούς τους πόρους δύναται να χαρακτηριστεί ως «ανθεκτικό». Αυτά τα άτομα, λοιπόν, μπορούν να αξιοποιήσουν και να αναπτύξουν πόρους και δεξιότητες για να διευκολύνουν τη θετική προσαρμογή τους στη ζωή, που όλο και περισσότερο μεταβάλλεται. Mέσα από μελέτες έχει βρεθεί ότι η ανθεκτικότητα σχετίζεται σημαντικά με τα αποτελέσματα της υγείας και της ευεξίας των ηλικιωμένων ενηλίκων, της γνωστικής τους λειτουργίας, καθώς και με τις βελτιωμένες συμπεριφορές του τρόπου ζωής και την ψυχολογική ευημερία.

Οι ενήλικες στην ύστερη ηλικία είναι συνήθως ικανοί να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες που συνοδεύουν την πιο προχωρημένη ηλικία και να διατηρούν μια ισχυρή αίσθηση του εαυτού και προσωπική ευεξία. Επομένως, αποτέλεσε πρόκληση για τους επιστήμονες της προσωπικότητας η κατανόηση των διεργασιών μέσω των οποίων οι γηραιότεροι ενήλικες διατηρούν θετική αίσθηση του εαυτού τους.

To έργο του Γερμανού ψυχολόγου Paul Baltes και των συνεργατών του ήταν αυτό που συνέβαλε στη διερεύνηση αυτού του θέματος. Υποστηρίχθηκε ότι η πορεία της ανάπτυξης χαρακτηρίζεται από ποικίλες αντισταθμίσεις. Όταν οι άνθρωποι μεταβαίνουν από το ένα στάδιο της ζωής στο άλλο χάνουν ορισμένες ψυχολογικές ιδιότητες, όμως επωφελούνται από την δημιουργία καινούργιων. Για παράδειγμα, τα παιδιά κατά τα πρώτα έτη της ζωής τους αποκτούν την ικανότητα για λογικούς συλλογισμούς αλλά μειονεκτούν στην ικανότητα για φαντασία. Στα μεγαλύτερα έτη, οι γηραιότεροι ενήλικες ενδέχεται να βιώνουν μια κατάπτωση σε βασικές γνωστικές λειτουργίες όμως από την άλλη πλευρά κερδίζουν στην προσωπική σοφία. Τα κέρδη στη γνώση και τη σοφία που αποκτούν οι άνθρωποι με την ηλικία τους έχουν την τάση να εξισώνουν τυχόν απώλειες στις γνωστικές ικανότητες.

Σύμφωνα με το μοντέλο του Baltes, οι άνθρωποι μπορούν να διατηρούν την ψυχική ευζωία τους μέσω της επιλογής συγκεριμένων πεδίων της ζωής στα οποία θα κατευθύνουν την ενέργεια και τις γνώσεις τους. Ένας γηραιότερος ενήλικας δύναται να εξασφαλίσει υψηλά επίπεδα λειτουργικότητας και ευεξίας στους τομείς της ζωής του, παρόλο που είναι δύσκολη η διατήρηση μιας ποικίλης γκάμας δραστηριοτήτων. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί ανάλογα με το που θα επιλέξει το άτομο να στρέψει την προσοχή του.

Συμπερασματικά, εστιάζοντας την ενέργειά τους σε λίγες αλλά σημαντικές πτυχές της ζωής τους, οι γηραιότεροι ενήλικες καταφέρνουν να αντισταθμίσουν τη σωματική ή γνωστική κατάπτωση και να διατηρήσουν υψηλή αίσθηση του ευ ζην.

«Ο άνθρωπος που γερνάει με πίκρα, γερνάει με μίσος, με μνησικακία. Οι αρτηρίες του δηλητηριάζονται, νεκρώνεται ο εγκέφαλος και το αίμα μετατρέπεται σε χολή. Καταρρέει το κυκλοφορικό σύστημα, που το εμποδίζει το αίσθημα βάρους και κόπωσης. Αφυδατώνεται το σώμα, μειώνεται η όραση, παραλύουν τα χέρια. Η πίκρα οδηγεί τον γέρο άνθρωπο στο θάνατο και τους δικούς του στην τραγωδία.»

– Ιgnacio Quintana

 

Βιβλιογραφία:

Bucay J. (2001), Ο δρόμος των δακρύων, εκδ. Opera

Cervone, D., Pervin, L. (2013), Θεωρίες Προσωπικότητες: Έρευνα και Εφαρμογές, εκδ: Gutenberg

Zhang, K., Zhang, W., Wu, B., & Liu, S. (2020). Anxiety about aging, resilience and health Status among Chinese older adults: Findings from Honolulu and Wuhan. Archives Of Gerontology And Geriatrics, 88, 104015.

 

ΚοινοποίησηFacebookLinkedIn
Γραμμένο από
Μαρία Ραφαηλία Σάγγου
Συμμετοχή στη συζήτηση

Archives

Categories