in ,

«Ψυχική αυτοάμυνα: ποιός ο ρόλος της και πώς χτίζεται»

photo by Lesly Juarez on unsplash.com

Η ψυχική άμυνα αφορά το σύνολο των ενεργειών που στοχεύουν στην αντιμετώπιση κάθε ερεθίσματος που επιχειρεί να θέσει σε κίνδυνο την ψυχική υγεία του ατόμου. Υπάρχουν κάποιες ψυχολογικές στρατηγικές που επιστρατεύονται από το ασυνείδητο , για να χειραγωγήσουν και να μεταβάλλουν μια συγκεκριμένη πραγματικότητα. Αυτό στοχεύει στην «φρούρηση» του συναισθηματικού  και ψυχικού κόσμου του ατόμου από άγχος, θλίψη και στρες.

Σε κάθε δύσκολη, επώδυνη  κατάσταση, ο οργανισμός μας «εφευρίσκει»  τρόπο αντίστασης και επιχειρεί να «χτίσει τοίχος» προστασίας από το απειλητικό συναίσθημα. Οι αμυντικοί μηχανισμοί είναι ο τρόπος με τον οποίο απομακρυνόμαστε από την απόλυτη επίγνωση των δυσάρεστων συναισθημάτων και σκέψεων. Οι μηχανισμοί άμυνας λειτουργούν ασυνείδητα και προστατεύουν τον άνθρωπο από σκέψεις και συναισθήματα που αποτελούν «απειλή» για την υγεία του.

Οι μηχανισμοί άμυνας είναι εξαιρετικά σημαντικοί,  καθώς μπορεί να συμβάλλουν στην διαχείριση του άγχους και κατά επέκταση στην προστασία της ψυχικής ισορροπίας. Ο Φρόιντ ανέπτυξε τη θεωρία μηχανισμών άμυνας ως έναν τρόπο κατανόησης της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Συγκεκριμένα, εξέφρασε την άποψη πως πολλές φορές οι άνθρωποι, ερχόμαστε αντιμέτωποι με κάποιο οδυνηρό συναίσθημα, το οποίο αποκρούουμε, διώχνοντάς το προς το ασυνείδητο. Αυτό δεν είναι μια ελεγχόμενη, ηθελημένη απόφαση. Είναι κάτι που συμβαίνει εκτός συνειδητού με αυτόματο τρόπο. Οι μηχανισμοί άμυνας δρουν αντανακλαστικά, χωρίς σκέψεις. Ο σκοπός τους είναι η προσωρινή αποφυγή του πόνου και όχι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες. Υπάρχει πιθανότητα, στο μέλλον, να εκδηλωθούν ψυχοπαθολογικές συνέπειες λόγω αποφυγής του πόνου και συσσώρευσης των αρνητικών συναισθημάτων. Για αυτό είναι σημαντική η αναφορά και διάκριση των μηχανισμών άμυνας που συμβάλλουν στην αυτοπροστασία και άμυνά μας, καθώς και ο προσωπικός τρόπος διαχείρισης σκέψεων και συναισθημάτων.

Αρχικά, ένας μηχανισμός που είναι ήδη γνωστός είναι αυτός της απώθησης. Αφορά την απομάκρυνση κάθε απαγορευμένης σκέψης στο ασυνείδητο, και κατά συνέπεια μακριά από την ανθρώπινη επίγνωση, ενώ η άρνηση, είναι το είδος αντίστασης απέναντι σε δυσάρεστες καταστάσεις, όπου το άτομο αρνείται να αναγνωρίσει την πραγματικότητα, που θα επιφέρει υπερβολικό άγχος.  Η διαστρέβλωση, είναι η κατάσταση στην οποία το άτομο πιστεύει ότι μια κατάσταση είναι αληθινή ενώ δεν είναι. Μπορεί να πιστεύει πως ένα γεγονός έχει  μόνο αρνητικές επιπτώσεις, αγνοώντας  θετικά στοιχεία για λόγους άμυνας.

Διάβασε επίσης:

Το ασυνείδητο

Η διαστρέβλωση, είναι ένας κοινός τρόπος αυτοπροστασίας από μια δυσάρεστη κατάσταση που θα επιβαρύνει ψυχολογικά το άτομο.  Εν συνεχεία, η προβολή, είναι μηχανισμός, με τον οποίο το άτομο επιρρίπτει σε άλλους ευθύνες  για τα συναισθήματά του. Αυτό συμβαίνει έτσι ώστε να αποφύγει τις αρνητικές σκέψεις και την αίσθηση ευθύνης.  Αυτό έχει μακροπρόθεσμες επιζήμιες επιπτώσεις στη προσωπικότητα και ψυχοσύνθεση του ατόμου, καθώς δεν μαθαίνει να αναλαμβάνει τις δικές του ευθύνες.

Ένας από τους πιο συνηθισμένους μηχανισμούς, είναι η αποσύνδεση. Πρόκειται για συναισθηματική αποστασιοποίηση από ένα στρεσογόνο γεγονός. Με αυτό τον τρόπο, το άτομο «αποκλείει» από το μυαλό το συμβάν αυτό, προκειμένου να μειώσει το στρες. Πολλές φορές, η συγκεκριμένη μέθοδος άμυνας, μπορεί να αφήσει τον άνθρωπο τόσο αποστασιοποιημένο, ώστε να μη δύναται να θυμηθεί ένα τραυματικό γεγονός του παρελθόντος. Η καταπίεση, επίσης, λειτουργεί ασυνείδητα, περιλαμβάνει την εσκεμμένη αποφυγή επώδυνης σκέψης και συναισθήματος. Σύμφωνα με την ψυχοθεραπεία, η καταπίεση ως τρόπος  συναισθηματικής αντίστασης, μπορεί να οδηγήσει στην εξήγηση συμπεριφορών και φοβιών του ατόμου.

Επιπλέον, ο σχηματισμός αντίδρασης, περιλαμβάνει μια συμπεριφορά, η οποία αντιτίθεται στο  πραγματικό αρνητικό συναίσθημα. Πρόκειται για ένα μοτίβο συνεχιζόμενης  θετικής συμπεριφοράς, ώστε να προστατευτεί το άτομο συναισθηματικά και να μη κλονιστεί ψυχολογικά. Από την άλλη, η εκτόπιση, αποτελεί ένα είδος μηχανισμού, όπου το άτομο δεν μπορεί να εκφράσει το αρνητικό συναίσθημα προς ένα συγκεκριμένο άτομο και  κατευθύνει το συναίσθημα προς άλλα άτομα, μη σχετιζόμενα με τη κατάσταση.  Τέλος, η διανοητικοποίηση, είναι ο μηχανισμός που ενεργοποιεί τη λογική σκέψη για διαχείριση πόνου και άγχους. Εκλογικεύει  επιθετικές ή  άδικες  συμπεριφορές, δίνοντας τρόπο εξήγησης στην εκάστοτε κατάσταση, κάτι που μπορεί να υποβαθμίσει τη σημασία των δικών του συναισθημάτων, αλλά προσφέρει προσωρινή ανακούφιση.

Εν κατακλείδι, οι μηχανισμοί άμυνας, αποτελούν βασικό «όπλο» διαχείρισης ψυχολογικών διαταραχών που οφείλονται σε δυσάρεστες συναισθηματικές συνθήκες. Ο τρόπος υιοθέτησης της αμυντικής συμπεριφοράς και η ενίσχυσή της, θα καθορίσει τις θετικές ή αρνητικές ψυχικές  συνέπειες στη ζωή μας. Η προσαρμοστικότητα και η κατανόηση, σε συνδυασμό με τον έλεγχο και την αποστασιοποίηση από τα δυσάρεστα συναισθήματα, θα βελτιώσουν και θα αποκαταστήσουν τη ψυχική ισορροπία μας.  Εκτός από την ασυνείδητη «δράση» των μηχανισμών άμυνας , το κάθε άτομο μπορεί να αναπτύξει και να υιοθετήσει ένα δικό του τρόπο ώστε να διαχειρίζεται όσο πιο ελεγχόμενα γίνεται τη κάθε συναισθηματική πρόκληση.

Η ψυχανάλυση και η ψυχοθεραπεία, αναμφίβολα συμβάλλουν στη διαχείριση των προσωπικών δυσκολιών και φυσικά στην αποφόρτιση και απελευθέρωση των συσσωρευμένων αρνητικών συναισθημάτων. Είναι εξίσου σημαντική η αποφυγή ψυχικού στίγματος και η προστασία από συναισθηματικές διαταραχές, τα οποία  εξαρτώνται από τον προσωπικό τρόπο διαχείρισης συμπεριφοράς και συναισθημάτων. Ο συνετός τρόπος εκλογίκευσης, η θετική σκέψη και η μετατροπή ενός αρνητικού συναισθήματος σε θετικό, αποτελούν το βασικότερο τρόπο – «κλειδί» για τη ψυχική αυτοάμυνα.

Βιβλιογραφία

Brenner C. (2009). Στοιχειώδες εγχειρίδιο ψυχανάλυσης, Εκδόσεις Πατάκη.

Mc Williams Ν. (2000),  «Ψυχαναλυτική Διάγνωση», Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα.

Παναγιώτης Μαυρόπουλος, Ασπίδα προστασίας και ψυχική άμυνα, Πύρινος Κόσμος, Αθήνα, 2002

Joseph Burgo, Phd, «Γιατί το κάνω αυτό;», Διόπτρα.


 Διάβασε επίσης:

Ψυχολογικοί μηχανισμοί άμυνας: Α΄ μέρος

What do you think?

10 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Πώς μπορώ να ξεπεράσω τον χωρισμό;”

Ψtalk: “Νιώθω ότι δεν έχω καταφέρει τίποτα στη ζωή μου και ανησυχώ για το μέλλον μου”