in ,

Γράφει η Ειρήνη Παναγοπούλου, Κλινική ψυχολόγος MSc. – Ψυχοθεραπεύτρια

Τι είναι η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχη;

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή ή ΙΨΔ (Obsessive–compulsive disorder-OCD) περιλαμβάνεται στην ομάδα των αγχωδών διαταραχών και αυτές με τη σειρά τους στην ευρύτερη ομάδα των νευρώσεων. Η διαταραχή εμφανίζεται σε ποσοστό 2,5 % στον γενικό πληθυσμό, με την ίδια συχνότητα στους άνδρες και τις γυναίκες, στους άνδρες όμως εμφανίζεται για πρώτη φορά σε πιο νεαρή ηλικία.

Τα δυο βασικά χαρακτηριστικά αυτής της διαταραχής είναι οι ιδεοληψίες ή και ψυχαναγκασμοί.

Οι ιδεοληψίες αφορούν σε επίμονες και επαναλαμβανόμενες ιδέες παρορμήσεις ή εικόνες που βιώνονται ως παρείσακτες ή και απρόσφορες και δημιουργούν στον πάσχοντα έντονο άγχος ή δυσαρέσκεια. Οι ψυχαναγκασμοί είναι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που στοχεύουν στην εξαφάνιση ή μείωση του άγχους, παρά στην ευχαρίστηση ή την ικανοποίηση του ατόμου.

Τι δεν είναι η ΙΨΔ;

Συχνά ακούω “Πρέπει να οργανώσω τον πρόγραμμά μου. Δεν μπορώ να λειτουργήσω αν δεν οργανωθώ. Μάλλον είμαι ψυχαναγκαστική ”

“Είμαι εμμονική με την τακτοποίηση των βιβλίων μου κατά μέγεθος και χρώμα. Έχω OCD. ”

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, είναι μια ευρέως παρεξηγημένη κατάσταση.

Έχει γίνει συνώνυμο με μια ιδιόμορφη ανησυχία με την τάξη.

Οι τηλεοπτικοί χαρακτήρες (όπως ο Monk) χρησιμοποιούν το προφανές OCD τους σαν υπερδύναμη που τους βοηθά να λύσουν τα εγκλήματα, να δουν τα πράγματα που άλλοι άνθρωποι δεν μπορούν και να αποκτήσουν πρόσβαση σε μια ανώτερη μορφή συνείδησης. Περιττό να πούμε ότι αυτά τα στερεότυπα δεν είναι μια ακριβής απεικόνιση της OCD.

Μύθος 1: Η OCD είναι μια διανοητική υπερδύναμη που μπορεί να σας κάνει έναν λαμπρό γιατρό, ντετέκτιβ ή εφευρέτη.
Γεγονός: Η OCD δεν είναι υπερδύναμη. Συχνά το άτομο κάνει ανεξέλεγκτες σκέψεις και δεν συνδέεται με υπεράνθρωπη λογική.

Μύθος 2: Όλοι οι άνθρωποι με OCD παρουσιάζουν εμμονή για τον καθαρισμό.
Γεγονός: Ο καθαρισμός είναι μόνο μια από τις πολλές παρορμήσεις που σχετίζονται με την OCD.

Μύθος 3: Κάποιος με OCD θα έχει τις ίδιες εμμονές σε όλη τη ζωή του.
Γεγονός: Τα συμπτώματα μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου.

Μύθος 4: Η κακή ανατροφή προκαλεί OCD.
Γεγονός: Μια σύνθετη αλληλεπίδραση παραγόντων προκαλεί OCD.

Μύθος 5: Εάν οι άνθρωποι με OCD καταλάβουν ότι οι ενέργειές τους δεν είναι λογικές, θα σταματήσουν τις καταναγκαστικές πράξεις.
Γεγονός: Πολλοί άνθρωποι με OCD κατανοούν ήδη ότι οι ενέργειές τους δεν έχουν «λογική» βάση.

Μύθος 6: Τα άτομα με OCD είναι επικίνδυνα.
Γεγονός: Τα άτομα με OCD δεν διαφέρουν από οποιοδήποτε άλλο άτομο που δεν εμφανίζει OCD (ως προς την επιθετικότητα).

Μύθος 7: Τα άτομα με OCD δεν θα βελτιωθούν ποτέ.
Γεγονός: Η OCD μπορεί να θεραπευτεί.

Πως εκδηλώνεται;

Ο απρόσφορος και παρείσακτος χαρακτήρας των ιδεοληψιών αφορά στην αίσθηση του πάσχοντα ότι οι ιδεοληψίες είναι «κάτι ξένο» παρά οικείο, ότι η δηλαδή η σκέψη, η παρόρμηση ή η εικόνα δεν είναι του είδους που αναμένει να έχει.

Αναγνωρίζει ωστόσο πως προέρχεται από τον ίδιο του τον εαυτό. Επιπλέον, νιώθει ότι η ιδεοληψία είναι εκτός του προσωπικού του ελέγχου. Κάποια στιγμή ο πάσχων συνειδητοποιεί ότι οι ιδεοληψίες και οι ψυχαναγκασμοί είναι υπερβολικοί και παράλογοι, αλλά η συνειδητοποίηση αυτή έχει διακυμάνσεις ανάλογα με τη στιγμή και τη συνθήκη.

Οι ιδεοληψίες αφορούν σε επιθυμίες, παρορμήσεις, ιδέες, εικόνες και αμφιβολίες του πάσχοντα. Οι πιο συνηθισμένες σχετίζονται:

– με μόλυνση ή τη μετάδοση κάποιας αρρώστιας (για παράδειγμα, εάν ο πάσχων αγγίξει κάτι σε μέσα μαζικής μεταφοράς ή να δώσει το χέρι σε κάποιον πιστεύει ότι θα κολλήσει κάποια αρρώστια),

-με επαναλαμβανόμενες αμφιβολίες (αναρωτιέται αν άφησε το φούρνο ανοιχτό, εάν ξεκλείδωσε την πόρτα του σπιτιού),

-με επιθετικές παρορμήσεις ( φοβάται ότι θα σκοτώσει το παιδί του ή ότι θα αρχίσει να βρίζει στη λειτουργία στην εκκλησία),

-με εικόνες απαγορευμένου σεξουαλικού περιεχομένου- επαναλαμβανόμενες πορνογραφικές εικόνες-

– με την ανάγκη του να είναι τα πράγματα σε συγκεκριμένη σειρά– για παράδειγμα ο πάσχων ενοχλείται αν σειρά των ποτηριών στο ντουλάπι είναι συμμετρική-

– ή με επιθετικές επιθυμίες ( για παράδειγμα το θάνατο του/της συζύγου).

Σημειώνεται ότι οι ιδεοληψίες δεν είναι υπερβολικές ανησυχίες για καθημερινά, πραγματικά προβλήματα. Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι η υπερβολική ευαισθησία προς την αηδία (disgust sensitivity) συσχετίζεται με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.

Οι ψυχαναγκασμοί μπορεί να πάρουν πολλές μορφές, όπως πλύσιμο των χεριών, τακτοποίηση αντικειμένων σε σειρά, προσευχή, μέτρηση, σιωπηλή επανάληψη συγκεκριμένων λέξεων κ.λ.π. Η εκτέλεση ψυχαναγκαστικών πράξεων μπορεί ακόμα να γίνει η βασική ενόχληση του πάσχοντα, για παράδειγμα, μπορεί να ασχολείται με τη στοματική του υγιεινή όλη την ημέρα, με αποτέλεσμα, να δημιουργούνται σοβαρές δυσκολίες στις προσωπικές του σχέσεις και στον επαγγελματικό του χώρο.

Τα άτομα που πάσχουν από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή έχουν και άλλα κοινά χαρακτηριστικά.

Συχνά έχουν υποχονδριακές ανησυχίες, έντονη αίσθηση ενοχής και αίσθηση υπευθυνότητας.

Υποφέρουν από διαταραχές ύπνου και καταναλώνουν υπερβολικές ποσότητες αλκοόλ καθώς και αγχολυτικών και υπνωτικών φαρμάκων.

Κλινική εικόνα

Ιδεοληψίες

Οι ιδεοληψίες είναι μια από τις κύριες εκδηλώσεις της διαταραχής. Πρόκειται για ιδέες, αναπαραστάσεις και παρορμήσεις που επιβάλλονται στη σκέψη του ατόμου, παρά το γεγονός ότι αυτό προσπαθεί να τις αποδιώξει από τη συνείδησή του. Οι ιδεοληψίες μπορεί να είναι διαφόρων τύπων :

Φοβικές ιδεοληψίες. Συνήθη θέματα είναι η ακαθαρσία, ο κίνδυνος μόλυνσης, οι ασθένειες, ο θάνατος κ.α.

Ιδεατές ιδεοληψίες. Ο ασθενής οδηγείται σε συνεχείς επαληθεύσεις για να κατευνάσει τους φόβους του, κάτι το οποίο όμως έχει παροδικό μόνο αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, ο ασθενής μπορεί να έχει αμφιβολίες για το αν κλείδωσε την πόρτα του, αν έκλεισε την κουζίνα, αν ανταποκρίθηκε επαρκώς στις απαιτήσεις της δουλειάς του κ.α.

Ιδεοληπτικές παρορμήσεις. Πρόκειται για την αίσθηση του ατόμου ότι κινδυνεύει να κάνει πράξεις ή να ξεστομίσει λέξεις ή φράσεις ανήθικες, οι οποίες είναι κυρίως σε αντίθεση με το περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται και τη σχέση του με τα άτομα που εμπλέκονται. Για παράδειγμα, να ξεστομίσεις ιερόσυλες λέξεις στη εκκλησία, ή να διαπράξει σεξουαλικές πράξεις απέναντι σε άτομα που του απαγορεύεται κάτι τέτοιο, όπως οι γονείς ή το παιδί του. Συχνά τα άτομα με ΙΨΔ πιστεύουν πως και μόνο η σκέψη μιας ιδεοληψίας μπορεί να την πραγματοποιήσει ταυτόχρονα.

Ψυχαναγκασμοί

Οι ψυχαναγκασμοί αποτελούν άλλο ένα κύριο σύμπτωμα της διαταραχής αυτής. Πρόκειται για επαναληπτικές συμπεριφορές που έχουν τη μορφή εξωτερικών ή εσωτερικών πράξεων που επιβάλλονται από το ίδιο το άτομο. Συχνά παίρνουν τη μορφή τελετουργίας, έτσι ώστε να μειωθεί το άγχος που είχε δημιουργηθεί.

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

Eίναι σημαντικό να αναζητήσετε βοήθεια από ειδικό γιατί -σε ορισμένες περιπτώσεις- αν χρονίσουν τα συμπτώματα, παρουσιάζονται παθήσεις όπως διατροφικές διαταραχές, κατάθλιψη, γενικευμένη αγχώδη διαταραχή ή κρίσεις πανικού. Τέλος, σωματόμορφες διαταραχές παρατηρούνται επίσης, όπως η υποχονδρίαση, δηλαδή η έντονη ενασχόληση με το σώμα και η σκέψη κάποιας σοβαρής ασθένειας.

Ακριβώς επειδή έχετε πλήρη αίσθηση των σκέψεων και των πράξεων σας, καταλαβαίνετε την ματαιότητα αυτών που σκέφτεστε… είστε όμως παγιδευμένοι στα «πρέπει» που βάζουν τον εαυτό σας στην προσπάθεια να νικήσει το άγχος που του προκαλούν οι σκέψεις του.

Αυτό σημαίνει ότι επειδή το αντιλαμβάνεστε με θεραπευτική καθοδήγηση μπορείτε να αντιμετωπίσετε το πρόβλημα.

Ουσιαστικά, είναι απαραίτητη η ψυχολογική βοήθεια και η εκμάθηση τεχνικών προκειμένου να μάθετε να αντιστέκεστε ή να μην επιμένετε σε σκέψεις χάνοντας χρόνο και ενέργεια μέσα στην καθημερινότητα σας.

Πως μπορώ να βοηθήσω έναν δικό μου άνθρωπο που πάσχει από OCD;

–> Υποστηρίξτε τον άνθρωπό σας συναισθηματικά. Δείξτε ενσυναίσθηση.

Ακόμα κι αν δεν έχετε εκπαίδευση ψυχικής υγείας, η υποστήριξή σας και η αγάπη σας μπορεί να βοηθήσει τον αγαπημένο σας που πάσχει από OCD να αισθάνεται πιο αποδεκτός και σίγουρος. Απλά και μόνο επειδή βρίσκεστε εκεί όταν θέλει να συζητήσει τις σκέψεις, τα συναισθήματα ή τους καταναγκασμούς του. Θα μπορούσατε να πείτε, “Είμαι εδώ για σένα αν θελήσεις να μιλήσεις. ”

–>Υποστηρικτική επικοινωνία και όχι επικριτική.

Προσπαθήστε να αποφεύγετε όσο μπορείτε την κριτική. Μάθετε όσο το δυνατόν περισσότερα για τη διαταραχή. Το άτομο χρειάζεται ενθάρρυνση και αποδοχή , χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι εσείς θα πρέπει να διευκολύνετε τη διαταραχή συμμετέχοντας στους καταναγκασμούς ή στις τελετουργίες του. Βοηθήστε τον αγαπημένο σας να επανεκτιμήσει τη σοβαρότητα των ενοχλητικών σκέψεών του.

–> Διατηρήστε την επικοινωνία απλή και σαφή.

Όταν σας ζητάει διαρκώς διαβεβαιώσεις, εξηγήστε του ότι η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή τον αναγκάζει να ζητάει συνεχώς διαβεβαιώσεις και ότι αυτό είναι αδύνατον διότι δεν μπορεί κανείς να είναι ποτέ απολύτως σίγουρος. Εξάλλου, αυτός είναι ο πυρήνας της διαταραχής και ο στόχος της θεραπείας είναι να μάθει ότι στη ζωή υπάρχει αβεβαιότητα, παρόλα αυτά μπορεί να ζήσει τη ζωή του κανονικά.

–> Προσαρμόστε τις προσδοκίες σας για να αποφύγετε την απογοήτευση.

Τα άτομα με OCD αντιστέκονται στην αλλαγή . Μην πιέζετε τον άνθρωπό σας να λειτουργεί τέλεια, ειδικά αν είναι πέρα από τις δυνατότητές του αυτή τη στιγμή. Η σύγκριση του με άλλους δεν ενδείκνυνται , διότι το άτομο θα αισθανθεί ανεπαρκές αλλά και θα γίνει αμυντικό.

–> Επιβραβεύστε μικρές επιτυχίες.

Τα άτομα με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή συχνά νιώθουν ότι ο περίγυρός τους δεν καταλαβαίνει πόσο μεγάλη προσπάθεια χρειάζεται για να πετύχουν κάτι φαινομενικά ασήμαντο, όπως να μειώσουν τη διάρκεια του ντους κατά μόλις 5 λεπτά. Αναγνωρίζοντας και επιβραβεύοντας τέτοιες φαινομενικά μικρές επιτυχίες δείχνετε ότι κατανοείτε τη δυσκολία που καταβάλει το άτομο, ενώ παράλληλα το ενθαρρύνετε και του δίνετε ένα σημαντικό κίνητρο για να συνεχίσει να προσπαθεί.

ΓΣΘ Θεραπεία

Οι θεραπείες της συμπεριφοράς – συγκεκριμένα η ΓΣΘ (Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία) είναι σχετικά εύκολα εφαρμόσιμες και βραδείας διάρκειας και έχουν καλά αποτελέσματα. Σε αυτή την προσέγγιση, ο ασθενής έρχεται αντιμέτωπος εκούσια και εθελοντικά με το αντικείμενο ή ιδέα που τον φοβίζει, είτε ρεαλιστικά είτε φαντασιωσικά και ταυτόχρονα παροτρύνεται να αποφύγει την τελετουργία με την υποστήριξη και τη δομή που του παρέχει ο θεραπευτής.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Καλαντζή –Αζίζι, Α., & Δέγλερης, Ν. (1992). Θέματα ψυχοθεραπείας της συμπεριφοράς. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Καλαντζή – Αζίζι, Α. (2002). Αυτογνωσία και αυτοδιαχείριση: Γνωσιακή- συμπεριφοριστική προσέγγγιση. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Καλαντζή – Αζίζι, Α. (1995). Θεραπεία της συμπεριφοράς: Νεότερες εξελίξεις στη θεραπεία έρευνα, εκπαίδευση. Στο Ι. Μπουλουγούρης (Επιμ.), Θέματα γνωσιακής και συμπεριφοριστικής θεραπείας (σ. 143- 155). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

Μπουλουγούρης, Γ. (1994). Φοβίες… και η αντιμετώπιση τους. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Μπουλουγούρης, Γ. (Επιμ.) (1995α). Θέματα γνωσιακής και συμπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας (Τομ. Β.) Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. (5th ed.). (2013). Washington, D.C.: American Psychiatric Association.

DSM-IV and DSM-5 criteria for the personality disorders [PDF]. (2012). American Psychiatric Association.Retrievedfrom

http://www.nyu.edu/gsas/dept/philo/courses/materials/Narc.Pers.DSM.pdf

Mental Health Myths and Facts. (n.d.). Retrieved from https://www.mentalhealth.gov/basics/mental-health-myths-facts

Obsessive-compulsive disorder: Overview. (n.d.) National Institute of Mental Health. Retrieved from https://www.nimh.nih.gov/health/topics/obsessive-compulsive-disorder-ocd/index.shtml

Ruscio, A. M., Stein, D. J., Chiu, W. T., & Kessler, R. C. (2010). The epidemiology of obsessive-compulsive disorder in the National Comorbidity Survey Replication. Molecular Psychiatry, 15(1), 53-63. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2797569

Simpson, S. B. (2017, October 17). Obsessive-compulsive disorder in adults: Epidemiology, pathogenesis, clinical manifestations, course, and diagnosis. Retrieved from https://www.uptodate.com/contents/obsessive-compulsive-disorder-in-adults-epidemiology-pathogenesis-clinical-manifestations-course-and-diagnosis

Treatments for OCD. (n.d.). Anxiety and Depression Association of America. Retrieved from https://adaa.org/understanding-anxiety/obsessive-compulsive-disorder-ocd/treatments-for-ocd

Williams, M.T., Chapman, L.K., Simms, J. V., & Tellawi, G. (2017.) Cross-cultural phenomenology of obsessive-compulsive disorder. In The Wiley Handbook of Obsessive Compulsive Disorders, (pp. 56-74). DOI: 10.1002/9781118890233.ch4

ΧΑΡΤΟΚΟΛΛΗΣ, Π., Εισαγωγή στην ψυχιατρική, Αθήνα, Εκδόσεις Θεμέλιο, 1986.

JENIKE, M. A., BAER, L., MINICHIELLO, W.E., Obsessive-Compulsive Disorders: Theory and Management, ed. 2, Year Book PUBLISHING, Chicago, 1990.

KAPLAN, H. I., SADDOCK, B. J., Comprehensive Textbook of Psychiatry, 6th ed., Williams & Wilkins, Baltimore, 1995.

LAPLANCE, J. ET PONTALIS, J.-B., Λεξιλόγιο της ψυχανάλυσης, Αθήνα, Εκδόσεις Κέδρος, 1986

RAPORT, J. L., The boy Who Couldn’t Stop Washing, Dutton, New York, 1989.

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Γράφει η Ειρήνη Παναγοπούλου, Κλινική ψυχολόγος MSc. – Ψυχοθεραπεύτρια

Εισαγωγή στις Διαταραχές Προσωπικότητας