in ,

O ανθρωπισμός στην εκπαίδευση

Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε το ρητό «Αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα». Τι πραγματικά σημαίνει αυτό?


Πόσο εύκολα μπορεί να διορθωθεί η ψυχολογία της εκπαίδευσης μέσα από μια άλλη σκοπιά;

Όλα ξεκινούν από την εκπαίδευση, η οποία είναι ένας αέναος κύκλος που δεν θα κλείσει ποτέ.
Η ανθρωπιστική προσέγγιση της μάθησης επικεντρώνεται στο πρόσωπο που είναι ο μαθητής- ή ο άνθρωπος από βρέφος. Είναι ένα ρεύμα που πατέρας του θεωρείται ο Carl Rogers. Σε αυτή την προσέγγιση λοιπόν ο ρόλος της εκπαίδευσης είναι παιδοκεντρικός. Αν και θεωρείται δεδομένο στις μέρες μας πως αυτός είναι ο ρόλος του σχολείου, το ελληνικό σύστημα δεν έχει ακόμα εκπαιδευτεί σε αυτήν την προσέγγιση. Στις μέρες μας υπάρχει ένα χαώδες συνονθύλευμα σχετικά με τον ρόλο του εκπαιδευτικού.

Στην ανθρωπιστική προσέγγιση ο εκπαιδευτικός εναλλάσσει τη διδασκαλία του ώστε να μπορέσει να γίνει κατανοητός και ευχάριστος από τον μαθητή, αυτό μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους και αν δεν υπάρχουν μέσα, τα επινοεί ο ίδιος. Οι σχέσεις εκπαιδευτικού και μαθητή προδικάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία.

Ο «καλός» εκπαιδευτικός πιστεύει στο μαθητή του ως «μοναδικό» και ενισχύει την σκέψη, την κρίση και τη ματαίωση. Οι μαθητές μαθαίνουν δια βίου και οι ενήλικες θα αποτελούν ισχυρά πρότυπα σε όποια βαθμίδα εκπαίδευσης. Δίνεται έμφαση στην εκπλήρωση των στόχων των μαθητών, όποιοι και αν είναι εκείνοι. Ο Rogers θεωρεί πως μέσα από αυτή την διαδικασία ο μαθητής οδηγείται στην αυτοεκπλήρωση ή αλλιώς «αυτοπραγμάτωση» και αποκτά εκτίμηση πρώτα για το άλλους και εν συνεχεία για τον ίδιο. Μέσα από την εκπαίδευση οι μαθητές γίνονται άτομα «πλήρης λειτουργίας», με την έννοια ότι γίνονται άτομα προσαρμοσμένα και λειτουργικά μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον. Στο βιβλίο του “On Becoming an Effective Teacher ” αναφέρει πως η καλή διδασκαλία είναι αυτή που δημιουργεί «good teaching» τη λαχτάρα- επιθυμία για μάθηση, ενθαρρύνει το κίνητρο της γνώσης, της εμπειρίας, της σοφίας και της προετοιμασίας. Κατανοώντας αυτά τα κίνητρα ο εκπαιδευτικός μετατρέπεται σε έναν μέντορα, οποίος είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη των μαθητών.

Για τον Roger κάθε άτομο έχει μια «πραγματοποιητική τάση», η οποία ενισχύει τον άνθρωπο, τον οικοδομεί, τον πραγματώνει και είναι η μόνη κινητήρια δύναμη. Ο δάσκαλος και ο γονέας οφείλει να εντοπίσει αυτή την τάση και να την ενισχύσει σε κάθε παιδί, σε κάθε μαθητή ξεχωριστά.
Το πρόβλημα με την σημερινή εκπαίδευση επαφίεται είτε στο το περιβάλλον της οικογένειας, είτε στο σχολικό περιβάλλον, είτε στο ευρύτερα κοινωνικό περιβάλλον. Ο άνθρωπος ξεχωρίζει και χαρακτηρίζει τις εμπειρίες ως περισσότερο ή λιγότερο άξιες θετικής εκτίμησης με «όρους αξίας». Δηλαδή, όταν μια εμπειρία του εαυτού αποφεύγετε επειδή είναι μικρότερης αξίας θετικής εκτίμησης φέρνει την αποξένωση του ανθρώπου από τον εαυτό του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα μαθητών που δεν οδηγήθηκαν σε τεχνικές σχολές επειδή θεωρούνταν από το περιβάλλον τους μικρής αξίας.
Με αυτή λοιπόν τη θεωρία από παιδιά εσωτερικεύουμαι ένα αξιακό σύστημα το οποίο έρχεται σε σύγκρουση πολλές φορές με τον πραγματικό μας εαυτό και εκτιμούν θετικά τον εαυτό τους παρά μόνο όταν ζουν σύμφωνα με το συγκεκριμένο αξιακό σύστημα μέσα από την ενδοβολή.
Ο εαυτός αναπτύσσεται και διαμορφώνεται μέσα από τους άλλους και αποκτά επίγνωση της ύπαρξης του μέσα από τις κοινωνικές αξιολογήσεις που έχει δεχθεί. O Dagmar Pesctitelli σε άρθρο του αναφέρει πως ο Ryckman όρισε την αυτό- έννοια ως ένα οργανωμένο σύνολο ιδιόμορφων χαρακτηριστικών το οποίο γίνεται αντιληπτό από κάθε άνθρωπο για τον εαυτό του.

Έτσι λοιπόν καθίσταται σαφές πως όσο πιο θετική εικόνα δίνεται στο άτομο από τη μέρα της γέννησης του για το ίδιο είναι σίγουρο ότι θα επιτύχει, το αντίθετο συμβαίνει όταν το κοινωνικό περιβάλλον όχι απλά δεν ενισχύει αλλά εναντιώνεται και στην κλίση του ατόμου. Με αυτό τον τρόπο ενεργοποιείται η αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Οι σημαντικοί άλλοι καθορίζουν την οργανική αξιολόγηση και εν συνεχεία διαμορφώνουν την θετική αυτοεκτίμηση και τους όρους αξίας.

Άρα λοιπόν η εμπειρία η οποία είναι σύμφωνη με τον χαρακτήρα δημιουργεί ένα καλά προσαρμοσμένο άτομο διαφορετικά γίνεται αντιληπτή ως ασυμφωνία εαυτού- εμπειρίας. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε ανάπτυξη αμυνών του εαυτού, όπως είναι η εκλογίκευση στο δικό του λάθος, η φαντασία η οποία μπορεί να οδηγήσει σε φαινομενολογικά ναρκισσιστικές αντιλήψεις του εαυτού, χαρακτηριστικό παράδειγμα που έτυχε να ακούσω, -είμαι το απόλυτο δεκάρι ,δουλεύω πολύ , βγάζω λεφτά δε θα βρει καλύτερο- θεωρεί ότι οι γυναίκες τον λατρεύουν , πρέπει να τον λατρεύουν και αρνείται κάθε εμπειρία ασύμβατη προς την εικόνα αυτή όπως για παράδειγμα να συναναστραφεί με μια γυναίκα που θέλει εκείνη να πληρώσει στην έξοδο, ή μια γυναίκα πιο πλούσια θα του κατέστρεφε την αυτό- εκτίμηση του. Τέλος, η προβολή είναι ένας μηχανισμός άμυνας. Το άτομο αρνείται να συνειδητοποιήσει μια συμπεριφορά του και την αποδίδει στους άλλους. Για παράδειγμα ένας άνθρωπος σκέφτεται ενοχικά για μια σεξουαλική του προτίμηση και την αποδίδει στην κοινωνία και τα πρότυπα της.

Είναι σαφώς δύσκολο να υπάρξει μια απόλυτα υγιής κοινωνία και απόλυτα υγιείς άνθρωποι καθώς πάντα θα υπάρχει ένα κοινωνικό πλέγμα που διαμορφώνει αντιλήψεις και συνειδήσεις. Ωστόσο, με μια σωστή εκπαίδευση στην προσωποκεντρική θεωρία ο εκπαιδευτικός κόσμος θα μπορέσει να βελτιώσει τους μαθητές ως προς το καλύτερο τους και θα βοηθήσει τους γονείς να αποδεχτούν πλήρως και ανευ όρων το παιδί τους.

Το θεραπευτικό μοντέλο ή το συμβουλευτικό μοντέλο το οποίο οφείλει να υιοθετεί κάθε εκπαιδευτικός αυτής της προσέγγισης απαιτεί την ανευ όρων αποδοχή, την ενσυναίσθηση , την πλήρη κατανόηση των συναισθημάτων. Ο άνθρωπος, ο μαθητής σε αυτό το μοντέλο έχει μια θετική φύση η οποία λόγο συνθηκών πρέπει να ενισχυθεί και να κατανοηθεί.
Σίγουρα η θεωρία του δεν μπορεί να έχει εφαρμογή σε κλινικές ψυχοπαθολογίες, ωστώσο είναι ένα σοβαρό θεωρητικό μοντέλο προσέγγισης των ανθρώπων και θεωρώ πως εκπαιδευτικοί είτε γενικής, είτε ειδικής αγωγής μέσα από αυτό θα βελτιωθούν τόσο οι ίδιοι, όσο και η εκπαιδευτική τους διαδικασία και πολύ πιθανόν να αρχίσουν να βλέπουν πολλούς ευτυχισμένους και ολοκληρωμένους ανθρώπους.

Κλείνοντας ο Roger βλέπει τον άνθρωπο από την γέννηση του ως γνήσιο, ολοκληρωμένο και ενοποιημένο στην εμπειρία και πως οι διαστρεβλωμένες αντιλήψεις προκαλούν την αποξένωση του. Τον θεωρεί ικανό να κρίνει και να αξιολογεί τόσο τον εαυτό του, όσο και τον περίγυρο του και να κάνει εποικοδομητικές επιλογές ώστε να οδηγηθεί ο ίδιος στην αυτοπραγμάτωση του. Το πιο σημαντικό ωστόσο είναι η ανατροφοδότηση που λαμβάνουν οι εκπαιδευτικοί μέσα από το έργο τους.

Για να μπορέσουν να δημιουργήσουν αυτές τις συνθήκες μάθησης θα πρέπει πρώτα οι ίδιοι να αξιολογηθούν και να αξιολογήσουν την διαδικασία της εκπαίδευσης με τρόπο εποικοδομητικό τόσο για τους ίδιους όσο και για τους μαθητές τους. Μια πρώτη πρόταση θα ήταν η τεχνική της γνωστικής αναπλαισίωσης κατά την οποία όποια δυσάρεστη ή αγχώδης κατάσταση την αναπλαισιώνουν σε μια νέα θετική. Στη συνέχεια αυτή την τεχνική μπορούν να τη μεταδώσουν και στους μαθητές τους και στους γονείς των μαθητών με σκοπό να αρχίσουν σταδιακά ορισμένες αγχωτικές διαδικασίες να την αντιμετωπίζουν με ένα υγιή τρόπο. Ένα παράδειγμα, η αποτυχία είναι μέσω μάθησης και πως αν οι μαθητές δεν γράψουν όπως επιθυμούν στις πανελλήνιες, είναι ένα δοκιμαστικό τεστ για να δουν τι έχουν κατανοήσει μέσα στη χρονιά ώστε του χρόνου να δώσουν περισσότερη έμφαση στα συγκεκριμένα σημεία ύλης για να ξανα δώσουν πανελλήνιες όπως πάρα πολλοί μαθητές.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Μαλικίωση, Συμβουλευτική ψυχολογία, πεδίο, Αθήνα 2017

Μαλικίώση , Συμβουλευτική ψυχολογία στην εκπαίδευση,πεδίο, Αθήνα, 2011

Dagmar Pescitelli http://pandc.ca/?cat=carl_rogers&page=rogerian_theory, An Analysis of Carl Rogers’ Theory of Personality

Pervin A. Lawrence, Cervone Daniel, θεωρίες προσωπικότητας, Gutenberg ,Αθήνα, 2013

Carl Rogers, On becoming an effective teacher, Harold C. Lyon, Jr and Heinhard, Tauch,2014 , Routledge, New York

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Γράφει η Ευαγγελία Παπανικολάου, επιστημονική υπεύθυνη της SONORA

Το ομιλούν Σώμα