Ο αμφιλεγόμενος θεσμός της ακούσιας νοσηλείας

Ο αμφιλεγόμενος θεσμός της ακούσιας νοσηλείας

Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να αναλυθεί ο θεσμός της ακούσιας νοσηλείας, ο οποίος προβλέπεται στο άρθρο 1687 του Αστικού Κώδικα και στους ειδικούς νόμους Ν.2071/1992 (άρθρα 95-100) και Ν. 2716/1999 (άρθρο 16), καθώς επίσης να τεθούν υπόψιν οι προβληματισμοί που εγείρονται από μεγάλη μερίδα ανθρώπων γύρω από την ηθική του δικαιολόγηση.

Ακούσια νοσηλεία είναι η χωρίς τη συγκατάθεση του ασθενή εισαγωγή και η παραμονή του, για θεραπεία, σε κατάλληλη Μονάδα Ψυχικής Υγείας κατόπιν αίτησης του συζύγου του ή συγγενή σε ευθεία γραμμή απεριόριστα ή συγγενή εκ πλαγίου μέχρι και το δεύτερο βαθμό, η οποία απευθύνεται στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών του τόπου της κατοικίας ή διαμονής του προσώπου, που φέρεται στην αίτηση ως ασθενής. Εάν δεν υπάρχει κανένα από τα πρόσωπά αυτά, σε επείγουσα περίπτωση, την ακούσια νοσηλεία μπορεί να ζητήσει και αυτεπάγγελτα ο Εισαγγελέας Πρωτοδικών του τόπου κατοικίας ή διαμονής του ασθενή. Η αίτηση πρέπει να συνοδεύεται από αιτιολογημένες γραπτές γνωματεύσεις δύο ψυχιάτρων, ή ενός ψυχιάτρου και ενός ιατρού παρεμφερούς ειδικότητας.

Οι προϋποθέσεις εφαρμογής του θεσμού της ακούσιας νοσηλείας που τίθενται από τον νόμο είναι ο φερόμενος ως ασθενής να πάσχει από ψυχική διαταραχή, να μην είναι ικανός να κρίνει για το συμφέρον της υγείας του, καθώς επίσης η έλλειψη νοσηλείας να έχει ως συνέπεια να επιδεινωθεί η κατάσταση της υγείας του ή η νοσηλεία ασθενή που πάσχει από ψυχική διαταραχή να είναι απαραίτητη για να αποτραπούν πράξεις βίας κατά του ίδιου ή τρίτου. Ο νόμος ακολουθώντας μια εις άτοπον επαγωγή προβλέπει ρητά ότι η αδυναμία ή ή άρνηση προσώπου να προσαρμόζεται στις κοινωνικές ή ηθικές ή πολιτικές αξίες, που φαίνεται να επικρατούν στην κοινωνία, δεν αποτελεί καθ’ αυτή ψυχική διαταραχή, ενώ δεν ορίζει συγκεκριμένα ποιες είναι οι ψυχικές διαταραχές, για τις οποίες μπορεί να δρομολογηθεί η διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας.

Η διαδικασία της εισαγωγής του φερόμενου ως ασθενή έχει ως εξής : ο Εισαγγελέας, αφού διαπιστώσει τη συνδρομή των τυπικών προϋποθέσεων και εφόσον και οι δύο ιατρικές γνωματεύσεις συμφωνούν για την ανάγκη ακούσιας νοσηλείας, διατάσσει τη μεταφορά του ασθενή σε κατάλληλη μονάδα ψυχικής υγείας. Ο ασθενής πρέπει να ενημερώνεται αμέσως μόλις γίνει η μεταφορά του στη Μονάδα Ψυχικής Υγείας από το διευθυντή ή άλλο πρόσωπο στο οποίο έχει ανατεθεί το καθήκον αυτό, για τα δικαιώματά του και ειδικότερα το δικαίωμά του να ασκήσει ένδικο μέσο.

Στην περίπτωση που τη διαδικασία κινεί αυτεπάγγελτα ο Εισαγγελέας ή που στην αίτηση αναφέρεται ότι ήταν ανέφικτη η εξέταση του ασθενή, λόγω άρνησής του να εξετασθεί, ο Εισαγγελέας Πρωτοδικών δικαιούται να διατάξει τη μεταφορά του ασθενή για εξέταση και σύνταξη των γνωματεύσεων σε δημόσια ψυχιατρική κλινική.  Η παραμονή του ασθενή εκεί για τις αναγκαίες εξετάσεις δεν μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από 48 ώρες. Σε τρεις ημέρες από τότε που ο Εισαγγελέας Πρωτοδικών διέταξε τη μεταφορά του ασθενή, ζητεί με αίτησή του να επιληφθεί της υπόθεσης το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που συνεδριάζει μέσα σε 10 ημέρες “κεκλεισμένων των θυρών”, ώστε να προστατεύεται η ιδιωτική ζωή του ασθενή. Στη συνεδρίαση καλείται πριν από 48 ώρες και ο ασθενής, ο οποίος δικαιούται να παραστεί με δικηγόρο και με ψυχίατρο ως τεχνικό σύμβουλο. Το δικαστήριο αν κρίνει ότι οι γνωματεύσεις των δύο ψυχιάτρων που προσάγονται διαφέρουν μεταξύ τους ή δεν είναι πειστικές ή ο επιστημονικός διευθυντής του νοσοκομείου στο οποίο έχει εισαχθεί ο ασθενής διατυπώνει αντίθετη προς τις γνωματεύσεις γνώμη, διατάζει την εξέταση του ασθενή και από άλλο ψυχίατρο εγγεγραμμένο στους καταλόγους ιατρικών συλλόγων της χώρας. Η απόφαση του Πρωτοδικείου πρέπει να είναι ειδικά αιτιολογημένη. Αν ο ασθενής έχει προσαχθεί με διαταγή του Εισαγγελέα σε ψυχιατρική κλινική, στην περίπτωση που η αίτηση αναγκαστικής νοσηλείας γίνεται δεκτή, συνεχίζεται η παραμονή του εκεί, ενώ στην περίπτωση που η αίτηση απορρίπτεται, διατάσσεται η άμεση έξοδος. Κατά της απόφασης του Πρωτοδικείου ο φερόμενος ως ασθενής μπορεί να ασκήσει έφεση και ανακοπή. Το ένδικο μέσο της ανακοπής μπορεί να ασκήσει και ο επιστημονικός διευθυντής της Μονάδας Ψυχικής Υγείας που νοσηλεύεται ο ασθενής. Τα ένδικα αυτά μέσα ασκούνται μέσα σε προθεσμία δύο (2) μηνών από τη δημοσίευση της απόφασης.

Κατά την θέσπιση και εφαρμογή του θεσμού της ακούσιας νοσηλείας ψυχικά πασχόντων ο νόμος προσπαθεί να σταθμίσει τρία βασικά αγαθά, τα οποία αλληλοσυγκρούονται αναπόφευκτα : αφενός την προσωπική ελευθερία και την υγεία του ψυχικά πάσχοντα κι αφετέρου την ασφάλεια των τρίτων. Θα αναρωτιόταν όμως κάποιος… είναι θεμιτό να στερείται ο ψυχικά πάσχων την ατομική του επιλογή να τεθεί υπό θεραπεία υποβαλλόμενος ταυτόχρονα στην εξουσία τρίτων; Κι εάν η απάντηση είναι θετική, είναι θεμιτό να συμβαίνει όταν ο νόμος κρίνει πως κατά αυτόν τον τρόπο θα βελτιωθεί η κατάσταση της υγείας του ή μόνο όταν κι εφόσον αποτελεί κίνδυνο για την ασφάλεια του κοινωνικού του περίγυρου;

Η ενεργοποίηση του θεσμού της ακούσιας νοσηλείας για λόγους που ανάγονται αποκλειστικά και μόνο στην ψυχοπνευματική κατάσταση του ψυχικά πάσχοντα και που αποσκοπούν στην αποκατάσταση της υγείας του, μπορεί να κριθεί ως αρκετά αμφιλεγόμενη και επιδέχεται αντίλογο. Υποστηρίζεται μάλιστα ότι ο εξαναγκασμός του ατόμου να υποβληθεί σε ψυχιατρική νοσηλεία είναι επιτρεπτός μόνο στην περίπτωση που η ασφάλεια των υπολοίπων παραβιάζεται ή διακινδυνεύεται από την συμπεριφορά του. Και αυτή η παρά τη θέλησή του νοσηλεία δεν πρέπει να έχει τη μορφή τιμωρίας, αν σκεφτούμε ότι μέχρι τότε δεν έπραξε κάτι παράνομο, αλλά πρέπει να είναι επί της ουσίας μια πραγματική νοσηλεία, που σκοπό θα έχει την αποκατάσταση της υγείας του.

Συμπερασματικά, ο νοσηλευόμενος δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αντιμετωπίζεται ως κρατούμενος, ενώ ο θεσμός της ακούσιας νοσηλείας θα πρέπει να ενεργοποιείται με φειδώ και περίσκεψη, αφού ως μορφή στέρησης της ελευθερίας, είναι εξαιρετικά επαχθής, ασχέτως αν έχει ως γνώμονα την προστασία τόσο του ατομικού όσο και του δημοσίου συμφέροντος.  Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι σε περίπτωση αμφιβολίας των κρατικών οργάνων κατά την εξέταση για τη συνδρομή ή μη των προϋποθέσεων για τη θέση του ατόμου σε ακούσια νοσηλεία, θα πρέπει να επικρατεί πάντα η υπέρ της ελευθερίας επιλογή.

 

 

Πηγές:

https://www.lawspot.gr/nomikes-plirofories/nomothesia/astikos-kodikas/arthro-1687-astikos-kodikas-akoysia-nosileia

https://www.e-nomothesia.gr/kat-ygeia/n-2071-1992.html

https://www.e-nomothesia.gr/kat-ygeia/n-2716-1999.html

 

 

 

 

 

 

 

ΚοινοποίησηFacebookLinkedIn
Συμμετοχή στη συζήτηση

Archives

Categories