in , , , ,

Κατάθλιψη σε παιδιά και εφήβους : Κακή διάθεση ή κάτι περισσότερο;

_______________________________________________________________________________

Κατάθλιψη σε παιδιά και εφήβους: κακή διάθεση ή κάτι περισσότερο;

Η κατάθλιψη χαρακτηρίζεται ως μια σοβαρή ψυχική διαταραχή της διάθεσης , η οποία εμφανίζεται με μεγάλη συχνότητα τόσο στην παιδική όσο και στην εφηβική ηλικία , με πιθανότητα υποτροπής στην ενηλικίωση του ατόμου. Ο επιπολασμός της διαταραχής αυτής κυμαίνεται μεταξύ 2-4 % στα παιδιά και 2,9%-4,7% στους έφηβους.

Κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, η εκδήλωση της κατάθλιψης γίνεται κυρίως μέσω των σωματικών συμπτωμάτων (ευερεθιστότητα, απομόνωση, ανορεξία κτλ.), αφού είναι αρκετά περίπλοκο για ένα παιδί να εκφράσει τα συναισθήματα του με λεκτικό τρόπο. Πολλές φορές, ιδιαίτερα όσον αφορά τους καταθλιπτικούς εφήβους, υπάρχει αρκετά μεγάλος κίνδυνος για τους ίδιους να παρουσιάσουν αυτοκτονική συμπεριφορά και να προβούν σε  χρήση ουσιών.

•Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση της κατάθλιψης σε παιδιά και εφήβους;

1. Φύλο ( κατά την παιδική ηλικία η συχνότητα εμφάνισης της κατάθλιψης είναι περίπου ίδια μεταξύ των δύο φύλων αλλά από την εφηβεία και έπειτα, η κατάθλιψη αφορά περισσότερο το γυναικείο πληθυσμό)

2. Χαμηλό οικογενειακό εισόδημα

3. Διαταραχές άγχους

4. Χρήση ουσιών

5.Ύπαρξη ενός ακόμα αδελφού/ διαζύγιο ή/και χωρισμός γονέων  κ.α.

6. Γενετικοί παράγοντες ( καταθλιπτικοί γονείς, κληρονομικότητα κτλ.)

7. Νευροβιολογικοί παράγοντες (σεροτονίνη)

8. Περιβαλλοντικοί παράγοντες ( παιδική κακομεταχείριση, απώλειες σημαντικών προσώπων, τραυματικά/στρεσογόνα γεγονότα, διαταραγμένες οικογενειακές σχέσεις- έλλειψη στήριξης του παιδιού/εφήβου από την οικογένεια , έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των μελών της οικογένειας κτλ.)

9. Γνωσιακές παραμορφώσεις ( παραμορφωμένη εικόνα του κόσμου, η οποία στηρίζεται σε προηγούμενες κακές εμπειρίες/απαισιοδοξία/αυτομομφή ).

Αντίθετα, η κοινωνική υποστήριξη και η καλή ψυχική υγεία των γονέων αποτελούν προστατευτικοί παράγοντες για την εμφάνιση κατάθλιψης σε παιδιά και εφήβους.

•Ποια είναι η κλινική εικόνα της κατάθλιψης ανάλογα με την ηλικία;

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Τόσο τα βρέφη όσο και τα μικρά παιδιά αντιμετωπίζουν δυσκολία στο να εκφράσουν τα συναισθήματα τους με λεκτικό τρόπο. Συνεπώς, η κατάθλιψη σε αυτήν την ηλικία τείνει να εκδηλώνεται με σωματικά συμπτώματα όπως για παράδειγμα με το κλάμα, την άρνηση για λήψη τροφής, την απόσυρση, καθώς και με την καθυστέρηση στην σωματική τους ανάπτυξη χωρίς την ύπαρξη οργανικών αιτιών.

ΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας, τα παιδιά που πάσχουν από κατάθλιψη δείχνουν να αισθάνονται λυπημένα, κλαίνε, παρουσιάζουν μονότονη φωνή και επιβράδυνση στην κίνηση τους, νιώθουν πλήξη και διακατέχονται από χαμηλή αυτοεκτίμηση, αϋπνία, ευερεθιστότητα, απελπισία ακόμη και από αυτοκτονικό ιδεασμό. Μερικά ακόμα συμπτώματα είναι τα εξής : δυσκολία συγκέντρωσης και προσοχής, κοινωνική απομόνωση, ματαίωση, σχολική αποτυχία, απώλεια ενδιαφέροντος και σωματικά συμπτώματα ( αναφορές για κοιλιακά άλγη, κεφαλαλγίες κ.α.).

ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Στην εφηβική ηλικία, η κατάθλιψη σταματά να εκδηλώνεται τόσο με σωματικά συμπτώματα, τα οποία και αντικαθίστανται από ψυχικά. Έτσι, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο συναισθηματικό κόσμο των εφήβων. Οι καταθλιπτικοί έφηβοι αισθάνονται απάθεια και αδιαφορία, ταλαιπωρούνται από άγχος, πλήξη, αϋπνία, ανηδονία, απελπισία, απώλεια βάρους, ιδέες ενοχής/ αυτομομφής, αλλά και από αυτοκτονικό ιδεασμό. Φέρονται σαν να μην έχουν κίνητρα για τη ζωή τους και συχνά παρουσιάζουν διαταραχές συμπεριφοράς όπως η χρήση ουσιών, το σκασιαρχείο κτλ.

  • ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ& ΔΥΣΘΥΜΙΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥΣ
  • ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

Σύμφωνα με το DSM-V, τα κριτήρια της Μείζονος Κατάθλιψης είναι τα εξής:

1. Καταθλιπτική διάθεση

2. Ανηδονία (απώλεια ενδιαφέροντος/ευχαρίστησης)

3. Σημαντική απώλεια βάρους

4. Αϋπνία/ Υπερυπνία

5. Ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση

6. Κόπωση ή απώλεια ενεργητικότητας,

7. Αισθήματα αναξιότητας ή υπέρμετρης ή απρόσφορης ενοχής

8. Ελαττωμένη ικανότητα σκέψης ή συγκέντρωσης ή αναποφασιστικότητα

9. Επανερχόμενες σκέψεις θανάτου και αυτοκτονικός ιδεασμός.

Για τη διάγνωση της Μείζονος Κατάθλιψης ο ασθενής πρέπει να εμφανίζει πέντε από τα παραπάνω συμπτώματα, χωρίς αυτά να οφείλονται στη δράση ουσιών (κατάχρηση ή φαρμακευτική αγωγή) ή σε κάποια γενική σωματική κατάσταση (π.χ. υποθυροειδισμός). Ακόμα, ο πάσχων πρέπει να εκδηλώνει σημαντική έκπτωση λειτουργικότητας (σχολικής, κοινωνικής κτλ.).

  • ΔΥΣΘΥΜΙΑ

Για την εκδήλωση της δυσθυμίας σύμφωνα με το DSM-V, ο ασθενής είναι απαραίτητο να εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω συμπτώματα για τουλάχιστον ένα χρόνο ( και για δύο χρόνια εάν είναι ενήλικας) :

1. Μειωμένη όρεξη ή υπερφαγία

2. Αϋπνία ή υπερυπνία

3. Χαμηλή ενεργητικότητα/ κόπωση

4. Χαμηλή αυτοεκτίμηση

5. Φτωχή συγκέντρωση ή δυσκολία λήψης αποφάσεων

6. Αισθήματα απελπισίας

•Ποια είναι η θεραπεία για τη κατάθλιψη σε παιδιά και εφήβους;

Η θεραπευτική αντιμετώπιση της κατάθλιψης ακολουθεί 3 στάδια: α) οξεία θεραπεία ( πρώτοι 2-3 μήνες), β) εδραίωση/ εγκατάσταση του θεραπευτικού αποτελέσματος ( οι επόμενοι 3-6 μήνες) και γ) συνέχιση ( για περισσότερο από 1 χρόνο). Η παρέμβαση θα πρέπει κάθε φορά να προσαρμόζεται ανάλογα με τη βαρύτητα της κατάθλιψης.

Η πιο ενδεδειγμένη θεραπεία για τη κατάθλιψη είναι η ψυχοθεραπεία. Σε περίπτωση που τα καταθλιπτικά συμπτώματα επιμένουν για 4-6 εβδομάδες , χρειάζεται να προστεθεί και η φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, στην εφηβική ηλικία ενδείκνυται και η συνδυαστική θεραπεία (τόσο η ψυχοκοινωνική όσο και ψυχοφαρμακολογική θεραπεία).

Η φαρμακευτική αγωγή δεν συνίσταται σε μεγάλο βαθμό στην παιδική ηλικία λόγω του ότι είναι αναποτελεσματική.

•Ποια είναι τα είδη της ψυχοθεραπείας που προτείνονται για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης;

1. Γνωσιακή- Συμπεριφορική (CBT)

2. Διαπροσωπική θεραπεία (IPT)

3. Ψυχοδυναμική θεραπεία

4. Οικογενειακή θεραπεία

5. Ομαδική θεραπεία

Οι στόχοι των ατομικών παρεμβάσεων είναι οι εξής :

1. Μείωση των έντονων συναισθημάτων ( θυμός, θλίψη, απελπισία)

2. Επαναπροσδιορισμός γνωσιακών αντιλήψεων και συναισθημάτων

3. Θεραπεία διαταραγμένων διαπροσωπικών σχέσεων

4. Διεργασία θεμάτων που αφορούν τους παράγοντες επικινδυνότητας της κατάθλιψης ( συγκρούσεις, απώλεια, επανόρθωση).

Οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις στην κατάθλιψη είναι η CBT και η IPT.

Η CBT  αποτελείται συνήθως από 8-16 συνεδρίες και σκοπός της συγκεκριμένης παρέμβασης είναι το άτομο να αναγνωρίσει τις γνωσιακές παραμορφώσεις του. Οι πιο συνηθισμένες τεχνικές της προσέγγισης αυτής είναι οι εξής : επίλυση προβλημάτων, ενεργοποίηση συμπεριφοράς, δεξιότητες συναισθηματικής ρύθμισης κτλ. .

Όσον αφορά τους εφήβους, η συγκεκριμένη θεραπεία περιλαμβάνει συνήθως 10-16 συνεδρίες, διότι εστιάζει και στην επίλυση των συγκρούσεων  και των διαπροσωπικών εντάσεων των εφήβων με τους σημαντικούς τους άλλους ( γονείς, φίλους κτλ.), οι οποίες αποτελούν παράγοντες από όπου προέρχεται και η κατάθλιψη.

Σημαντικό είναι μετά το πέρας της ψυχοθεραπείας να πραγματοποιηθούν και κάποιες ακόμα συνεδρίες προκειμένου να αποφευχθεί τυχόν υποτροπή.

Η οικογενειακή ψυχοθεραπεία στηρίζεται στην άποψη πως η κατάθλιψη αποτελεί  έκφραση ενός οικογενειακού συστήματος που δυσλειτουργεί. Συνεπώς, η προσέγγιση αυτή στοχεύει στο να εντοπιστεί η έλλειψη επικοινωνίας, η έλλειψη συνοχής και κοινωνικών δραστηριοτήτων μεταξύ των μελών της οικογένειας και να ενισχυθούν τρόποι για την αντιμετώπιση των παραπάνω. Ο τελικός στόχος της οικογενειακής θεραπείας είναι η επαναδιατύπωση ζητημάτων με θέμα την επικοινωνία και την ενίσχυση του θετικού κλίματος στην οικογένεια.

Η ψυχοδυναμική θεραπεία , η θεραπεία δεσμού βασισμένη στην οικογένεια ( FBAT) καθώς και mentalization-based treatment φαίνεται να είναι πιο αναποτελεσματικές ως σήμερα σε σχέση με τις προαναφερθείσες, ωστόσο θα πρέπει να υπάρξει περισσότερη μελέτη πάνω σε αυτές στο μέλλον.

Σχετικά με τη φαρμακοθεραπεία, οι SSRI’s (Εκλεκτικοί Αναστολείς Επαναπρόσληψης της Σεροτονίνης), φαίνεται υπερτερούν έναντι άλλων φαρμάκων όπως των TCA’s, λόγω του ότι παρουσιάζουν λιγότερες παρενέργειες και μεγαλύτερη ασφάλεια σε περίπτωση απόπειρας αυτοκτονίας. Είναι σημαντικό , ωστόσο, η χρήση φαρμάκων να γίνεται πάντα υπό στενή παιδοψυχιατρική παρακολούθηση και να συνοδεύει τη ψυχοθεραπεία.

Άλλα φάρμακα που χρησιμοποιούνται είναι οι ΜΑΟΙs ( Αναστολείς Μονοαμινο-Οξειδάσης). Όμως, δεν πρέπει να γίνεται χρήση των συγκεκριμένων φαρμάκων από αυτοκτονικούς ή παρορμητικούς ασθενείς , καθώς οι MAOIS αλληλεπιδρούν με συγκεκριμένες τροφές και φάρμακα.

Τέλος, το λίθιο χρησιμοποιείται για αντιμετώπιση οξέων επεισοδίων αλλά και ως θεραπεία συντήρησης και προφύλαξης σε παιδιά και έφηβους με διπολική διαταραχή.

Σημαντικό είναι να αναφερθεί πως σε κάποιες περιπτώσεις, είναι απαραίτητη η ενδονοσοκομειακή νοσηλεία σε παιδοψυχιατρική μονάδα γενικού νοσοκομείου ( σοβαρό μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο με αυτοκτονικό ιδεασμό, απόπειρα αυτοκτονίας/ ιδέες αυτομομφής / έντονη κατάθλιψη, δυσλειτουργική οικογένεια- έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των μελών της).

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, μπορούμε να συμπεράνουμε πως η κατάθλιψη δεν είναι απλώς ένα αίσθημα θλίψης ή απλώς μια κακή διάθεση που «περνάει». Είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστεί κυρίως με ψυχοθεραπεία αλλά ακόμη και με φαρμακευτική αγωγή και ενδονοσοκομειακή νοσηλεία.

ΕΠΙΠΕΔΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ :

ΕΠΙΠΕΔΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ
ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΙ ΤΥΠΟΣ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ
ΕΚΠΤΩΣΗ
Ελαφρά
= ή <4 απουσία αυτοκτονικού ιδεασμού
Λειτουργική ικανότητα, αλλά ανάγκη μεγαλύτερης προσπάθειας
Μέτρια
5-6 παρουσία αυτοκτονικού ιδεασμού
Λειτουργική έκπτωση σε τουλάχιστον έναν τομέα
Σοβαρή
7, επαπειλούμενος αυτοκτονικός κίνδυνος, ενδεχομένων στοιχείων ψύχωσης
Λειτουργική ανικανότητα, με έκπτωση φροντίδας εαυτού

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

•Κολαϊτης Α. Γεράσιμος και συν (2020). Σύγχρονη Ψυχιατρική παιδιού & εφήβου. Αθήνα: Εκδόσεις ΒΗΤΑ

•American Psychiatric Association, & American Psychiatric Association. (2013). DSM 5. American Psychiatric Association, 70.

What do you think?

22 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Ένα πρώην αγόρι μου είπε μια φορά πως δεν ήμουν αρκετά καλή για εκείνον.”

Ψtalk: “Ζητιανεύω την προσοχή της μητέρας μου”