in , , ,

Η επιρροή των πρώιμων σχέσεων στη σύναψη ερωτικών σχέσεων στην ενήλικη ζωή


Μία σημαντική πτυχή της ζωής του ανθρώπου είναι η βίωση της συντροφικότητας μέσω των ερωτικών δεσμών που δημιουργεί. Η σύναψη ερωτικής σχέσης είναι μία διαδικασία, η οποία πέραν των φαινομενικά απλών στοιχείων της, κρύβει ένα πολυσύνθετο υπόβαθρο, το οποίο  βρίσκει τις ρίζες του στις πρώιμες σχέσεις του ατόμου, όντας βρέφος, με τον/την φροντιστή του. Η βρεφική ηλικία (γέννηση έως 18-24 μηνών) βασίζεται κυρίως στη σχέση του βρέφους με το άτομο που καλύπτει τις ανάγκες του . Το άτομο αυτό είναι κατά βάση η μητέρα ή και ο πατέρας του βρέφους και αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως «τροφός» ή «φροντιστής».

Η σημαντικότητα του δεσμού που αναπτύσσεται ανάμεσα στο βρέφος και τον τροφό του διαφαίνεται σε όλη την πορεία της ζωής του, μέσω των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας που έχει διαμορφώσει, των στοιχείων της συμπεριφοράς και των σκέψεών του, αλλά και των διαπροσωπικών σχέσων που συνάπτει. Η εξήγηση για το αντίκτυπο των πρώιμων δεσμών στην προσωπικότητα του ανθρώπου δόθηκε αρχικά από τον Βρετανό ψυχίατρο, John Bowlby, μέσω της Θεωρίας Δεσμού ή Προσκόλλησης. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη Θεωρία Δεσμού, το άτομο διαθέτει μία έμφυτη τάση να προσκολλάται στον φροντιστή του, με σκοπό να κατοχυρώσει την κάλυψη των αναγκών,  την ασφάλειά του και κατ’επέκταση την επιβίωσή του. Μέσω της προσκόλλησης που επιτελεί το βρέφος σε συνδυασμό με τη φύση της απάντησης που λαμβάνει από τον τροφό του, δημιουργούνται κάποιοι τύποι δεσμών, οι οποίοι εισήχθησαν από την Mary Ainsworth το 1970 και φαίνεται ότι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του ανθρώπου.

Οι τύποι αυτοί εντοπίζονται σε όλους του ανθρώπους, αναλόγως φυσικά με τον τρόπο που πραγματοποιήθηκε η προσκόλληση στον τροφό κατά την βρεφική ηλικία, και είναι οι εξής:

  • Ασφαλής τύπος δεσμού: Σε αυτή την περίπτωση ο τροφός κάλυψε με επιτυχία τις ανάγκες του βρέφους, προσέφερε ασφάλεια και συναισθηματική πληρότητα, με αποτέλεσμα εκείνο σταδιακά να αναπτύξει μία θετική εικόνα για τον εαυτό του και να εναρμονιστεί με το περιβάλλον του.
  • Αγχώδης – αποφευκτικός τύπος δεμού: Σε αυτόν τον τύπο δεσμού ο τροφός παρουσιάστηκε αρκετές φορές απορριπτηκός προς το βρέφος, χωρίς να καλύπτει πάντα τις ανάγκες του. Λόγω της επικριτικής στάσης του τροφού, το βρέφος σταδιακά αποκτά τον φόβο της απόρριψης, κι έτσι μακροπρόθεσμα, μη θέλοντας να εκφράζει τα αρνητικά συναισθήματά του, γίνεται σε μέγιστο βαθμό ανεξάρτητο και δυσκολεύεται στη δημιουργία στενών διαπροσωπικών σχέσεων.
  • Αγχώδης – αμφιθυμικός/ τύπος εμμονής: Σε αυτή την περίπτωση ο τροφός είναι απρόβλεπτος και τέινει να μην καλύπτει τις ανάγκες του βρέφους. Λόγω της μη αναμενόμενης απόκρισης, το βρέφος αισθάνεται ανασφαλές και καθόλου συναισθηματικά ολοκληρωμένο. Σταδιακά αποκτά επιθετική και αντικοινωνική συμπεριφορά το άτομο αυτό με μειωμένη ικανότητα αυτονομίας.
  • Αγχώδης – αποδιοργανωμένος τύπος: Ο τροφός παρουσιάζεται σε μεγάλο βαθμό τοξικός για το βρέφος, καθώς πολλές φορές πρόκειται για περιπτώσεις γονέων που κάνουν χρήση ουσιών ή ενσωματώνουν την κακοποίηση στα πλαίσια της οικογένειας. Λόγω των συμπεριφορών αυτών, το βρέφος σταδιακά αποκτά χαμηλή αυτοεκτίμηση και ένα συνεχόμενο άγχος, μη μπορώντας να βασιστεί σε κάποιον επί μονίμου βάσεως.

Οι τύποι αυτοί των δεσμών φαίνεται ότι επηρεάζουν τόσο την επιλογή ερωτικών συντρόφων στην ενήλικη ζωή, όσο και τον τρόπο που συμπεριφέρονται και βιώνουν την σχέση τους οι άνθρωποι. Συγκεκριμένα, ως προς την επιλογή συντρόφων, φαίνεται ότι οι άνθρωποι λειτουργούν με γνώμονα είτε την αναλογία, δηλαδή επιλέγοντας σύντροφο με τον ίδιο τύπο δεσμού, είτε  τη συμπληρωματικότητα, επιλέγοντας άτομο με τύπο δεσμού που να συμπληρώνει τον δικό τους. Η πρώτη προσέγγιση, αυτή της Ασφαλούς προσκόλλησης, θέλει όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως τύπου δεσμού, να επιδιώκουν να συνάψουν ερωτική σχέση με στόχο την οικειότητα και την αίσθηση ασφάλειας. Στηριζόμενοι σε αυτή την προσέγγιση, πρώτος σε προτίμηση είναι ο ασφαλής τύπος δεσμού και έπεται ο τύπος εμμονής, διότι παρά την όποια δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις φαίνεται ότι επιθυμεί αρκετά να βιώνει τη συντροφικότητα. Ακολούθως, προτιμάται ο αποφευκτικός τύπος δεσμού, καθώς φαίνεται αρκετά ανεξάρτητος και χωρίς εγγύτητα, και τέλος είναι ο αποδιοργανωμένος τύπος, ο οποίος φαίνεται ότι έχει τις περισσότερες δυσκολίες στην προσαρμογή και εξισορρόπηση στις δαπροσωπικές του σχέσεις.

Μία άλλη προσέγγιση, αυτή της Αυτοεπιβεβαίωσης, θέλει τους ανθρώπους να επιλέγουν σύντροφο με ασυνείδητο γνώμονα την επιβεβαίωση της εικόνας που έχουν για τον ίδιο τους τον εαυτό. Για παράδειγμα, τα άτομα με τύπο εμμονής, τέινουν να επιλέγουν ερωτικούς συντρόφους με αποφευκτικό τύπο δεσμού, ώστε ενδόμυχα να επιβεβαιωθεί ότι δεν δύναται να αγαπηθούν όσο επιθυμούν και προσπαθούν για αυτό.

Μετά από την επιλογή ακολουθεί η συμβίωση με τον/την ερωτικό σύντροφο, η οποία φαίνεται ότι επηρεάζεται άμεσα ή έμμεσα από τον τύπο δεσμού που έχει διαμορφωθεί σε έκαστο άτομο. Έτσι, λοιπόν, τα άτομα με ασφαλή τύπο προσκόλλησης φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν με θετικότητα τη συντροφικότητα, τείνουν να δημιουργουν μακροχρόνιες σχέσεις, στις οποίες εκπέμπουν και βιώνουν οικειότητα και ασφάλεια. Από την άλλη, τα άτομα με αγχώδη-αποφευκτικό τύπο δεσμού, λόγω του φόβου εγκατάλειψης, βρίσκονται συνεχώς σε άμυνα, μη μπορώντας να εμπιστευτούν ολοκληρωτικά τον σύντροφό τους και αμφισβητώντας την ικανότητά τους να συνάψουν μακροχρόνια σχέση. Στην πρώτη εμπειρία απιστίας από τον σύντροφό τους, επιλέγουν αμέσως τον χωρισμό, ενώ τα ίδια συχνά εμπλέκονται σε παράλληλες σχέσης για λόγους συναισθηματικής άμυνας.

Ο αγχώδης- αμφιθυμικός ή τύπος εμμονής επηρεάζει το άτομο στο βαθμό που επιζητεί με έντονο ζήλο την αποδοχή, εκφράζει συχνά ζήλια, προσπαθεί να επιβάλει τις δικές του ανάγκες στα πλαίσια της σχέσης και τείνει να επανασυνδεέται με τον σύντροφό του έπειτα από συχνούς χωρισμούς. Σε περιπτώση απιστίας από τον σύντροφό τους τείνουν να επιμένουν στην διατήρηση της σχέσης, με το να γίνονται, ωστόσο, είτε πιο καταπιεστικοί είτε πιο τρυφεροί κα φροντιστικοί. Τέλος, τα άτομα με αγχώδη-αποδιοργανωμένο τύπο δεσμού δυσκολεύονται σε μέγιστο βαθμό να συνάψουν και να διατηρήσουν μία σχέση, λόγω της έντονης συναισθηματικής τους αστάθειας και του συνεχούς άγχους.

Η εξήγηση της διαδικασίας σύναψης ρομαντικών-ερωτικών σχέσεων υπό το πρίσμα της φύσης των πρώιμων σχέσεων, υφίσταται φυσικά και αμφισβήτηση. Η αμφισβήτηση αυτή έγκειται στην μη αποδοχή της γενικευμένης επίρριψης ευθυνών στις σχέσεις με τους γονείς. Δεν αναιρείται η σημαντικότητά τους, αλλά αμφισβητείται η επ’αόριστον και καθολική επιρροή τους στη ζωή των ανθρώπων, δεδομένου ότι υπάρχουν μία σειρά άλλων κοινωνικών επιρροών, στις οποίες εκτίθενται όλοι οι άνθρωποι. Διαφαίνεται, λοιπόν, ότι το θέμα των ερωτικών σχέσεων απαιτεί μία πολύπλευρη εξέταση, χωρίς δογματικές και μονοσήμαντες προσεγγίσεις.

Βιβλιογραφική αναφορά

  • Δασκάλου, Β.(2015). Προσκόλληση και στρατηγικές αντιμετώπισης αγχογόνωνκαταστάσεων στις στενές διαπροσωπικές σχέσεις: Ο διαμεσολαβητικός ρόλος των αυτο-αντιλήψεων και του συναισθήματος. ΙΑ’ Επιστημονική Επετηρίδα του Τμήματος Ψυχολογίας Α.Π.Θ. 2015. (σσ 212-248)
  • Καφέτσιος, Κ. (2003). Ενεργά μοντέλα δεσμού ενηλίκων και ψυχική υγεία: επισκόπηση της περιοχής και προτάσεις για κλινική εφαρμογή και έρευνα., ανακλήθηκε από:www.encephalos.gr/
  • Κωσταντινίδου, Ε. (2011). Η προσωπικότητα, η αυτοεκτίμηση, ο δεσμός προσκόλλησης, το φύλο, τα χρόνια σχέσεις και η ηλικία ως προβλεπτικοί παράγοντες της απιστίας. Ρόδος.
  • Λαμπρίδης, Ε. Α. (2003).  Κριτήρια επιλογής συντρόφου υπό το πρίσμα της θεωρίας προσκόλλησης ενηλίκων: ο ρυθμιστικός ρόλος των εσωτερικών μοντέλων διεργασίας. Ιωάννινα: Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών. Doi: 10.12681/eadd/20363
  • Lee, E. J. (2003). The Attachment System throughout the life course: review and criticisms of attachment theory, Rochester Institute of Technology, ανακλήθηκε από: http://www.personalityresearch.org/papers/lee.html
  • Παπαλεοντίου-Λουκά, Ε. (2012). «Δεσμός προσκόλλησης», εμπιστοσύνη και οι επιδράσεις του στην ανάπτυξη της προσωπικότητας. Ν. Τσαγγαρίδου, Κ. Μαύρου, Σ. Συμεωνίδου, Ε. Φτιάκα, Λ. Συμεού, Ι. Ηλία (Επιμ.), 12o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου, 8-9 Ιουνίου 2012.  ( σσ. 519-529)
  • Feldman, R.S ( 2010). Εξελικτική ψυχολογία .Αθήνα: GUTENBERG

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Δεν λέω πως θα αλλάξουν τα πάντα και όλα τέλεια αλλά…

Γράφει ο Μπούρας Γεώργιος, φοιτητής ψυχολογίας