in , , ,

Έμφυτοι και Επίκτητοι Φόβοι στα Παιδιά

Η εκδήλωση φόβων είναι αρκετά διαδεδομένη καθ’όλη τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας και αποτελεί ένα φυσιολογικό μέρος της ανάπτυξης. Το κάθε παιδί θα εκδηλώσει τον φόβο με διαφορετικό τρόπο αλλά και διαφορετική ένταση.

Ο φόβος χαρακτηρίζεται από γνωστικές αντιδράσεις (π.χ. υποθετικά συναισθήματα φόβου), αλλαγές συμπεριφοράς (π.χ. αποφυγή ερεθίσματος) και φυσιολογική διέγερση (π.χ. εφίδρωση, τρόμος, αίσθημα παλμών της καρδιάς). Κατά την διερεύνηση της προέλευσης των φόβων, η έρευνα στη γενετική της συμπεριφοράς υποστηρίζει ότι έως και οι μισοί από τους φόβους των παιδιών μπορoύν να εξηγηθούν από τη γενετική κληρονομιά ενός παιδιού, ανάλογα με τον τύπο του φόβου. Έτσι, προσδίδεται ένας ουσιαστικός ρόλος δράσης στους περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως οι εμπειρίες μάθησης.

Έμφυτοι φόβοι

Πρόκειται για τους φόβους εκείνους που έχουν προκληθεί στο παιδί χωρίς να έχουν δημιουργηθεί από το περιβάλλον του και σχετίζονται  με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Τέτοιοι φόβοι είναι:

  • Ο φόβος του πόνου
  • Το απροσδόκητο, όπως άγνωστοι χώροι και πρόσωπα
  • Η ένταση ορισμένων ερεθισμάτων, όπως μια βροντή ή ένας δυνατός κρότος
  • Ο κίνδυνος, όπως το ύψος, το σκοτάδι, οι απειλές, ο θυμός και η επιθετικότητα

 Επίκτητοι φόβοι

Αφορούν πραγματικές αιτίες που προκαλούν φόβο και μπορούν να προέρχονται είτε από το περιβάλλον του παιδιού είτε από τους ίδιους τους γονείς, μέσω των νουθεσιών και της διαπαιδαγώγησης που προσφέρουν. Οι φόβοι των παιδιών επηρέαζονται από τις πληροφορίες που λαμβάνουν από διάφορες πηγές, συμπεριλαμβανομένων και των συνομηλίκων τους. Καθώς τα παιδιά μεταβαίνουν από την πρώιμη παιδική ηλικία, οι συνομηλίκοι αποτελούν όλο και περισσότερο μεγαλύτερη επιρροή ως μια συμπληρωματική πηγή πληροφοριών για το περιβάλλον. Επομένως, είναι πιθανό τα παιδιά που βρίσκονται σε στενές φιλίες να επηρεάσουν το φόβο του άλλου παιδιού αλλά και να επηρεαστούν τα ίδια. Κάποιοι από τους επίκτητους φόβους είναι οι εξής:

  • Tα παραμύθια: το παιδί βιώνει το φανταστικό κόσμο που προσλαμβάνει μέσω των παραμυθιών (π.χ. τέρατα και φαντάσματα) και τον μεταφέρει στην πραγματική ζωή. Αυτό είναι κάτι φυσιολογικό καθώς το παιδί δεν έχει ακόμη τη γνωστική και συναισθηματική ωριμότητα να ξεχωρίσει το πραγματικό από το φανταστικό.
  • Τα διάφορα θεάματα της τηλεόρασης μπορούν να προκαλέσουν στα παιδία μια πηγή φόβου καθώς ενδέχεται να αισθανθούν υπερένταση, να αγωνιούν και να ζήσουν καταστάσεις που πολλές φορές δεν μπορούν να διακρίνουν ότι δεν διαδραματίζονται στην πραγματικότητα.
  • Απειλές ή τιμωρίες: εκφράσεις του τύπου «θα σε κλείσω στο μπουντρούμι» ή  «θα πεθάνω από την στεναχώρια μου με αυτή τη συμπεριφορά σου». Έστω κι αν όλα αυτά δεν συμβούν στην πραγματικότητα, το παιδί τα φαντάζεται, τα κάνει πραγματικότητα και καταλήγει στο αίσθημα φόβου.Ο Rachman (1977) υποστήριξε ότι η μετάδοση των προφορικών πληροφοριών που περιλαμβάνουν μηνύματα απειλής είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους προκαλούνται οι φόβοι και οι φοβίες στα παιδιά.
  • Οι φόβοι που χαρακτηρίζουν τους μεγάλους: αν στο χώρο που μεγαλώνει το παιδί κάποιος από τους μεγάλους παρουσιάζει συγκεκριμένους φόβους, ιδιαίτερα εάν αυτό το πρόσωπο συγκαταλέγεται στους “σημαντικούς άλλους” για το παιδί, υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα να τους υιοθετήσει και το ίδιο.

 Πρακτικές συμβουλές για τους γονείς

Όλα αυτά τα ερεθίσματα προκαλούν στο παιδί φόβο, ο οποίος με τη σειρά του στέκεται εμπόδιο στο ίδιο να ωριμάσει ψυχικά, μέσω της εξ ολοκλήρου επίδρασης στο εύρος της προσωπικότητάς του, κάτι το οποίο έχει αντίκτυπο στην ενήλικη ζωή του. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή των γονέων στην πρόληψη της ανάπτυξης φόβων. Κάποιες συμβουλές είναι οι εξής:

  • Να αποφεύγουν τις εκφράσεις που μπορούν πολύ εύκολα να προκαλέσουν φόβο όπως «θα έρθει η αστυνομία/ ο μπαμπούλας να σε πάρει αν….».
  • Να αποφεύγουν να μιλούν για τους δικούς τους φόβους μπροστά στα παιδιά.
  • Να μη πιέζουν το παιδί να εκτεθεί μόνο του μπροστά στο φοβικό ερέθισμα χωρίς τη δική τους στήριξη και βοήθεια. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του παιδιού που φοβάται το σκοτάδι, να αποφεύγεται η πρόσβαση σε κάποιο σκοτεινό μέρος χωρίς την συνοδεία του γονέα.

Βιβλιογραφία

Ooi, J., Dodd, H., Stuijfzand, B., Walsh, J., & Broeren, S. (2016). Do you think I should be scared? The effect of peer discussion on children’s fears. Behaviour Research And Therapy, 87, 23-33. doi: 10.1016/j.brat.2016.08.009

Κακαβούλης, Α. (1990). Ψυχοπαιδαγωγική Α. συναισθηματική ανάπτυξη και αγωγή. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Χουρδάκη, Μ. (1995). Ψυχολογία της οικογένειας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

 

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Η 7χρονη κόρη μου δε θέλει να πάει στο σχολείο και λέει ότι τη βαράνε.”

Φρόνηση: Τι είναι τελικά;