in ,

Γράφει η Δανάη Διαμαντοπούλου, Ψυχολόγος MSc.

Τι είναι η Φωνολογική Διαταραχή;

Με τον όρο Φωνολογική Διαταραχή, εννοούμε μια διαταραχή της ομιλίας που είναι γνωστή και ως «Διαταραχή Λόγου και Ομιλίας», ή «Διαταραχή του Ήχου». Το άτομο με Φωνολογική Διαταραχή δεν χρησιμοποιεί μερικούς ή όλους τους ήχους ομιλίας και δεν εκφέρει σωστά τα φωνήματα του φωνολογικού συστήματος της γλώσσας, που αντιστοιχούν στην ηλικιακή του ομάδα. Υπάρχουν λάθη στην παραγωγή των ήχων και φθόγγων (μόνο σε επίπεδο λέξης), στη χρήση των ήχων και φθόγγων (μόνο σε επίπεδο λέξης) καθώς και στην οργάνωση και τον συμβολισμό τους, τα οποία δεν περιορίζονται σε λάθη παράληψης ήχων ή αντικατάστασης ενός ήχου από έναν άλλο. Υπάρχει συστηματική δυσκολία στην παραγωγή ήχων μέσα σε λέξεις και προτάσεις με αποτέλεσμα την ακατάληπτη ομιλία του ατόμου και την εμφάνιση δυσκολιών στην επικοινωνία του.

Παιδιά που ζητάνε “νελό” αντί για “νερό” σε ηλικία που θα έπρεπε να έχουν ξεπεραστεί τέτοιες δυσκολίες στη μητρική τους γλώσσα, είναι χαρακτηριστικές περιπτώσεις παιδιών που αντιμετωπίζουν αρθρωτικές και φωνολογικές δυσκολίες Φωνολογικής Διαταραχής. Αυτά τα παιδιά αντιμετωπίζουν δυσκολίες αντίληψης, κατανόησης, επεξεργασίας και απόδοσης των ήχων του φωνολογικού συστήματος της γλώσσα με αποτέλεσμα μια δυσκατάληπτη ομιλία. Τα πιο συχνά αρθρωτικά λάθη είναι η παραγωγή του φωνήματος /ρ/ ως /λ/, καθώς και το φώνημα /σ/ να παράγεται ως /θ/.

Αιτιολογία της Φωνολογικής Διαταραχής:

Όσον αφορά την αιτιολογία της Φωνολογικής Διαταραχής, αυτή δεν είναι νευρολογικής φύσης, δε συνοδεύεται από προβλήματα ακοής ή άλλα γνωστικά, συναισθηματικά, κοινωνικά ή συμπεριφορικά προβλήματα και δεν οφείλεται σε κάποια ανατομική δυσλειτουργία του μηχανισμού άρθρωσης. Αυτή μπορεί να αποδοθεί σε γενετική προδιάθεση, κληρονομικότητα αλλά και σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Οι επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες κατά τη κρίσιμη περίοδο γλωσσικής και φωνολογικής ανάπτυξης, όπου συλλέγεται υγρό στο αυτί και μειώνεται η πρόσληψη ακουστικών ήχων μπορεί να κάνει το παιδί να μη μπορεί να ακούσει με ακρίβεια τον εαυτό του και τους άλλους. Επιπλέον, η διγλωσσία αλλά και η έλλειψη ερεθισμάτων στο άμεσο περιβάλλον έχουν βρεθεί να συνδέονται με την Φωνολογική Διαταραχή. Το ίδιο και η συναισθηματική ανωριμότητα. Ακόμη, αυτή η διαταραχή μπορεί να οφείλεται σε μειωμένη ακουστική μνήμη – διάκριση, που δυσκολεύει τα παιδιά να συγκρατήσουν αλλά και να διαχωρίσουν φθόγγους, οι οποίοι αρθρώνονται κοντά ο ένας με τον άλλο π.χ. /δ/ – /β/ αλλά και σε γλωσσική καθυστέρηση.

Τέλος, άλλοι οργανικοί παράγοντες μπορεί να ενοχοποιούνται για την εμφάνιση διαταραχών ήχου, όπως σε περιπτώσεις στοματικών ανωμαλιών (σοβαρές οδοντικές ανωμαλίες ή κοντός χαλινός), βαρηκοΐας, σύνδρομα – σχιστία, καθώς και σε νευρολογικές παθήσεις (δυσαρθρία – δυσπραξία

Επιπολασμός της Φωνολογικής Διαταραχής

Η Φωνολογική Διαταραχή εμφανίζεται πιο συχνά στα αγόρια. Περίπου το 3% των παιδιών προσχολικής ηλικίας και το 2% των παιδιών ηλικίας 6-7 παρουσιάζουν φωνολογική διαταραχή. Από την ηλικία των 17 ετών, μόνο το 0,5% του πληθυσμού πλήττεται.

Οι εξελικτικές φωνολογικές διαταραχές μπορεί να εμφανιστούν σε συνδυασμό με άλλες διαταραχές της επικοινωνίας, όπως ο τραυλισμός, η ειδική γλωσσική διαταραχή (SLI), ή απραξία του λόγου (developmental apraxia of speech).

Τι δεν είναι;

“Η Φωνολογική Διαταραχή δεν είναι το ίδιο με την Αρθρωτική Δαταραχή”

Τα παιδιά με Φωνολογική Διαταραχή μπορούν να αρθρώσου σωστά όλους τους φθόγγους της γλώσσας μεμονωμένα, όμως αδυνατούν να τους παράγουν σωστά στο επίπεδο της λέξης. Οι αρθρωτικές διαταραχές σχετίζονται με τη δυσκολία του παιδιού να αρθρώσει ήχους μεμονωμένα και κατ’ επέκταση στις λέξεις.

“ Η Φωνολογική Διαταραχή οφείλεται σε νευρολογικό πρόβλημα”

Για να γίνει διάγνωση της Φωνολογικής Διαταραχής θα πρέπει να απορριφτεί η την πιθανότητα ύπαρξης νευρολογικού προβλήματος. και το άτομο να έχει επαρκείς δεξιότητες στοματοπροσωπικού ελέγχου (εκούσια και ακούσια). Επομένως, οι δυσκολίες στην άρθρωση  θα οφείλονται στην ανωριμότητα ή διαταραχή του φωνολογικού συστήματος.

Ποια είναι τα σημάδια πως κάποιος πάσχει από Φωνολογική Διαταραχή;

Στη Φωνολογική Διαταραχή τα περισσότερα παιδιά εμφανίζουν προβλήματα στην προφορά των λέξεων, κατά τα αρχικά στάδια ανάπτυξης της ομιλίας τους καθώς το φωνολογικό τους σύστημα δεν είναι ανάλογο με τα φυσιολογικά πρότυπα της δεδομένης ηλικίας. Τα παιδιά με φωνολογική διαταραχή παραλείπουν, μεταθέτουν ή αντικαθιστούν φωνήματα. Με τη πάροδο του χρόνου υπάρχουν συστηματικές δυσκολίες  και πτώσεις φωνημάτων στην παραγωγή τους σε όλες τις θέσεις (αρχική, μεσαία και τελική).Αυτά τα σφάλματα ενδέχεται να δυσκολέψουν την κατανόηση του παιδιού από άλλους ανθρώπους. Μόνο τα μέλη της οικογένειας μπορεί να είναι σε θέση να κατανοήσουν ένα παιδί που έχει μια πιο σοβαρή φωνολογική διαταραχή ομιλίας. Αποτέλεσμα αυτού είναι να υπάρχει μειωμένη αποτελεσματικότητα επικοινωνίας

Τα παιδιά με φωνολογική διαταραχή με τη πάροδο του χρόνο συνήθως απλοποιούν συμπλέγματα στην αρχή της λέξης («κρεβάτι» → «κεβάτι», «σπίτι»→ «πίτι») και κάνουν περισσότερες αντικαταστάσεις παρά αποκοπές φωνημάτων. Ενδέχεται να παραλείψουν έναν ήχο (απαλοιφή τελικού συμφώνου: «παππούς»→ «παππού», απαλοιφή μη τονισμένης συλλαβής: «μπανάνα»→ «νάνα», απαλοιφή φωνήματος στην αρχή ή τη μέση μιας λέξης: «λάμπα»→ «άμπα», «νερό»→ «νεό»), ή να μην τον προφέρουν σωστά (συριστικός σιγματισμός, προφέρουν το σίγμα με ένα συνεχόμενο σφύριγμα) ή να τον αντικαταστήσουν («ρόδα»→ «λόδα»).

Πως αισθάνεται κάποιος που έχει Φωνολογική Διαταραχή;

Το άτομο με Φωνολογική Διαταραχή συνήθως έχει ένα φωνολογικό σύστημα που δεν είναι ανάλογο με αυτό που επιτάσσουν τα φυσιολογικά πρότυπα για τη δεδομένη χρονολογική ηλικία. Καθυστερεί στην απόκτηση των αναπτυξιακά κατάλληλων ήχων ομιλίας, με αποτέλεσμα τη μειωμένη κατανόηση των όσων λέει από τον περίγυρο και τη δημιουργία συναισθημάτων ματαίωσης και εκνευρισμού.

Ακόμη, η διαταραχή προκαλεί περιορισμούς στην αποτελεσματική επικοινωνία και οι περιορισμοί αυτοί δημιουργούν επιπρόσθετες δυσκολίες ως προς την κοινωνική συμμετοχή, τα ακαδημαϊκά επιτεύγματα ή την επαγγελματική απόδοση. Αυτοί οι περιορισμοί μπορούν να κάνουν ένα άτομο με Φωνολογική Διαταραχή να νιώσει μειονεκτικά ή και να απομονωθεί.

Πως μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

Μπορώ να κάνω εξάσκηση στο να παρακολουθώ πως μιλάω, π.χ. ηχογραφώντας την ομιλία μου.

Ακούω την ηχογράφηση σε δεύτερο χρόνο και να εντοπίζω τα λάθη μου.

Εξασκούμαι στην αυτό διόρθωση ή και αντικαθιστώ λέξεις με εναλλακτικές που χρησιμοποιώ πιο εύκολα.

Μπορώ να εφαρμόζω ασκήσεις χαλάρωσης για να περιορίζω τον εκνευρισμό μου και να έχω καλύτερη διαχείριση των συναισθημάτων όταν οι άλλοι δεν με καταλαβαίνουν.

Ενθαρρύνω τον εαυτό μου για κάθε διόρθωση και βελτίωση που πετυχαίνω στην ομιλία μου.

Πως μπορώ να βοηθήσω έναν δικό μου άνθρωπο που πάσχει από Φωνολογική Διαταραχή;

Η βοήθεια του ατόμου με Φωνολογική Διαταραχή πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να έχει στόχους που τίθενται ιεραρχικά, ακολουθώντας τα στάδια της φυσιολογικής φωνολογικής ανάπτυξης που έχει το άτομο και τους φθόγγους που του είναι πιο εύκολοι να μιμηθεί.

Οι γονείς ή τα κοντινά πρόσωπα μπορούν να λειτουργούν ως πρότυπα που κάνουν λάθη στην ομιλία τους και στη συνέχεια να αυτοδιορθώνονται. Ακολούθως, μπορούν να ενθαρρύνουν την στρατηγική της αυτοδιόρθωσης και στο παιδί που κάνει λάθη λόγω της διαταραχής. Σε αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί ο καθρέπτης και μέσω αυτού να  παροτρύνεται το άτομο στην ορθή παραγωγή του φθόγγου μέσω της μίμησης.

Καλό είναι οι γονείς να προτιμούν την πρώιμη παρέμβαση (προσχολική ηλικία) που μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη αποκατάσταση των δυσκολιών που εμφανίζει το παιδί μειώνοντας συντριπτικά τις πιθανότητες εμφάνισης δυσκολιών στην σχολική επίδοση του παιδιού. Τέλος, είναι σημαντική η αναζήτηση βοήθειας από ειδικό όταν υπάρχει δυσκολία κατανόησης του παιδιού στην ηλικία των 4 ετών, υπάρχει δυσκολία παραγωγής συγκεκριμένων ήχων στην ηλικία των 6 ετών, το παιδί παραλείπει, μεταθέτει ή αντικαθιστά συγκεκριμένα φωνήματα στην ηλικία των 7 ετών, το παιδί έχει προβλήματα ομιλίας που το κάνουν να ανησυχεί ή να ντρέπεται σε οποιαδήποτε ηλικία.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Αmerican Psychiatric Association (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – IVth ed. (DSM – IV). Washington, DC: APA.

Hedge, M.N. (2007).Hegde’s PocketGuide to Assessment in Speech-Language Pathology, 3rd Edition. Delmar: Cengage Learning

Nespor, M.(1999). Φωνολογία. Αθήνα: Εκδ. Πατάκη

Νικολόπουλος, Δ. (2008). Γλωσσική Ανάπτυξη και Διαταραχές. Αθήνα: Εκδ. Τόπος

Οκαλίδου, Α. (2008). Ομιλία: Ανάπτυξη και διαταραχές τεμαχικής δομής. Μέσα σε: Δ.Νικολόπουλος. Γλωσσική Ανάπτυξη και Διαταραχές. Αθήνα: Εκδ. Τόπος

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: ”Τυφλώνομαι από τα συναισθήματα μου, δε βλέπω καθαρά και έτσι πληγώνομαι.”

Ψtalk: ”Έχω επιλέξει λίγα άτομα στη ζωή μου και αισθάνομαι όμορφα, κανείς δεν το καταλαβαίνει…”