in , , , ,

Εθισμός: Αναλύοντας την ψυχολογία πίσω από τις πράξεις.


Εθισμός και Covid-19

Όπως αναφέραμε και στο προηγούμενο άρθρο, οι ψυχολογικές επιπτώσεις του lockdown λόγω του covid-19 είναι πολλές και μας επηρεάζουν σε όλα τα επίπεδα. Μελετώντας την διεθνή βιβλιογραφία, μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα πως τα περιοριστικά μέτρα για την καταπολέμηση του Covid-19 έχουν οδηγήσει σε αύξηση στις διαταραχές χρήσης ουσιών. Γι’ αυτό ακριβώς το φαινόμενο μας ενημερώνουν στο άρθρο τους οι Mallet, Dubertret & Le Strat (2021), προσθέτοντας πως μετά τη λήξη των lockdowns, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να παρατηρηθεί αύξηση της χρήσης ουσιών. Επίσης, ο Pete Nielsen (όπως αναφέρεται στο Knopf, 2020), CEO του CCAPP (California Consortium of Addiction Professionals and Programs) προειδοποιεί για το γεγονός πως η κοινωνική απομόνωση λόγω της πανδημίας θα πυροδοτήσει ακόμα περισσότερους θανάτους από αλκοόλ, ναρκωτικές ουσίες και αυτοκτονίες.

Τι είναι ο εθισμός;

Λαμβάνοντας υπόψιν τα παραπάνω, γίνεται εύκολα αντιληπτό πως ο εθισμός είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, το οποίο χρήζει περαιτέρω ανάλυσης για να κατανοηθεί καλύτερα. Τι είναι όμως ο εθισμός; Πρόκειται για ένα ερευνητικό αντικείμενο το οποίο απασχολεί διάφορους κλάδους της ψυχολογίας εδώ και δεκαετίες. Πιο συγκεκριμένα, ο εθισμός είναι «ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει το πιο σοβαρό, χρόνιο στάδιο της διαταραχής χρήσης ουσιών κατά το οποίο υπάρχει μια σημαντική μείωση του αυτό-ελέγχου, που υποδεικνύεται από συνεχιζόμενη λήψη ουσιών, παρά την επιθυμία κάποιου να σταματήσει να λαμβάνει ουσίες» (Volkow, Koob & MacLellan, 2016).

Ένας εθισμός μπορεί να προκύψει στη ζωή ενός ατόμου για διάφορους λόγους. Κυρίως όμως, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν η γενετική προδιάθεση και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Αναφορικά με την γενετική προδιάθεση, το άρθρο του Nestler (2013) αναφέρει πως ο εθισμός περιλαμβάνει μια βιολογική διαδικασία κατά την οποία η ικανότητα της επαναλαμβανόμενης έκθεσης σε μια ουσία προκαλεί αλλαγές στον εγκέφαλο οι οποίες οδηγούν σε μια συνεχιζόμενη αναζήτηση και λήψη της ουσίας και μία απώλεια του ελέγχου σχετικά με τη χρήση, η οποία χαρακτηρίζει την κατάσταση του εθισμού. Αναφορικά με τους περιβαλλοντικούς παράγοντες, το Διεθνές Ινστιτούτο Κατάχρησης Ναρκωτικών αναφέρει πως η έλλειψη γονεϊκής επίβλεψης, η συχνότητα της χρήσης ουσιών από συνομηλίκους, η διαθεσιμότητα των ναρκωτικών και η φτώχεια είναι παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν σε εθισμούς. Τέλος, δε θα πρέπει να παραλείψουμε να αναφερθούμε και στη μελέτη της Διεύθυνσης Υπηρεσιών Κατάχρησης Ουσιών και Ψυχικής Υγείας (Substance Abuse and Mental Health Service Administration) πως οι δυσμενείς εμπειρίες κατά την παιδική ηλικία όπως η φυσική, σεξουαλική και συναισθηματική κακοποίηση, παίζουν άμεσο ρόλο στην εξάρτηση από ουσίες κατά την εφηβική και ενήλικη ζωή. Ωστόσο, αν θέλουμε να προσεγγίσουμε το θέμα από νευροψυχολογική σκοπιά (όσο γίνεται πιο απλοϊκά), ο εθισμός προκαλείται από τον λεγόμενο «κύκλο ανταμοιβής» που διεξάγεται στον εγκέφαλο. Κατά τη διάρκεια πρόσληψης της ουσίας, απελευθερώνονται στον εγκέφαλο μας μεγάλες ποσότητες του νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνη, η οποία είναι υπεύθυνη για αυτό το συναίσθημα χαράς που νιώθουμε κατά την προσμονή του να συμβεί κάτι που θέλουμε πολύ. Για παράδειγμα, όταν περιμένουμε να φάμε ένα φαγητό που μας αρέσει πολύ ή να δούμε κάποιος ανθρώπους που αγαπάμε, απελευθερώνεται ντοπαμίνη η οποία είναι υπεύθυνη για ένα λειτουργικό σύστημα ανταμοιβής για τη συμπεριφορά μας. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και όταν λαμβάνουμε κάποια ουσία η οποία μας προκαλεί μια ευφορία μεγαλύτερη από εκείνη που έχουμε συνηθίσει.

Κατηγορίες εθισμών.

Για να τονίσουμε την περιπλοκότητα του εθισμού, είναι πολύ σημαντικό να αναφέρουμε κάποιες από τις γνωστότερες κατηγορίες εθισμών που υπάρχουν. Υπάρχει ο εθισμός στο αλκοόλ, ο εθισμός στις ναρκωτικές ουσίες, ο εθισμός σε συνταγογραφούμενα φάρμακα, ο εθισμός στα τυχερά παιχνίδια, ο εθισμός στα βιντεοπαιχνίδια και ο εθισμός στην πορνογραφία. Αυτές είναι κάποιες από τις συχνότερες κατηγορίες εθισμών που συναντάμε, χωρίς αυτό φυσικά να σημαίνει πως δεν υπάρχουν κι άλλες κατηγορίες, όπως οι διαταραχές πρόσληψης τροφής (π.χ ανορεξία, βουλιμία) και ο εθισμός στο διαδίκτυο.

Ας αναφέρουμε όμως και μερικά χαρακτηριστικά για κάποιες από τις παραπάνω κατηγορίες, για εκείνους που ζητούν να κατανοήσουν το θέμα σε μεγαλύτερο βάθος. Ξεκινώντας με τη διαταραχή χρήσης αλκοόλ, σύμφωνα με την 5η έκδοση του DSM (Diagnostic and Statistical Manual of mental disorders) πρόκειται για μία διαταραχή η οποία επηρεάζει τον εγκέφαλο, την καρδιά, το συκώτι, το πάγκρεας και το ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ μπορεί να προκαλέσει μια πλειάδα προβλημάτων, από ψυχικές διαταραχές και το σύνδρομο Korsakoff, μέχρι κύρωση του ήπατος και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Οι αιτίες κατάχρησης του αλκοόλ εντοπίζονται και στους γενετικούς και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες που αναφέρθηκαν προηγουμένως, αλλά και σε κάποιες διαφορές μεταξύ των δύο φύλων, με τις γυναίκες να εμφανίζονται περισσότερο ευαίσθητες στις συνέπειες της μακροχρόνιας χρήσης, λόγω του (κατά μέσου όρου) μικρότερου σωματικού βάρους και της (κατά μέσο όρο) μικρότερης ικανότητας του σώματος τους να μεταβολίζει το αλκοόλ.

Αναφορικά με την κατάχρηση των συνταγογραφούμενων φαρμάκων, υπολογίζεται πως στην Αμερική χρησιμοποιούνται συνταγογραφούμενα φάρμακα για μη ιατρική χρήση από ποσοστό μεγαλύτερο του 6% του γενικού πληθυσμού. Τα πιο συχνά από αυτά τα φάρμακα είναι τα οπιοειδή (π.χ κωδεϊνη, μορφίνη) και οι βενζοδιαζεπίνες (π.χ αλπραζολάμη, διαζεπάμη). Οι βενζοδιαζεπίνες χρησιμοποιούνται ευρέως τα τελευταία χρόνια, αφού βοηθάνε στην καταπολέμηση διάφορων μορφών άγχους και προβλημάτων με τον ύπνο, λειτουργώντας με ανασταλτική δράση στους υποδοχείς του νευροδιαβιβαστή GABA (γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ) το οποίο σχετίζεται με τη γενικότερη χαλάρωση της εγκεφαλικής δραστηριότητας και κατά συνέπεια του σώματος. Επίσης, ευρείας χρήσης χαρακτηρίζονται και διεγερτικά φάρμακα τα οποία περιέχουν διάφορες κατηγορίες και υποκατηγορίες αμφεταμινών (π.χ δεξτροαμφεταμίνη, μεθυλφαινιδάτη). Διάφορα συμπτώματα κατάχρησης τέτοιων φαρμάκων μπορεί να περιλαμβάνουν ζαλάδες, ναυτίες, τάση προς έμετο, συμπτώματα κατάθλιψης ή/και άγχους, προβλήματα στη μνήμη και την αντίληψη, μείωση βάρους και όρεξης, πονοκεφάλους, αϋπνία, και άλλα.

Ο παρορμητικός τζόγος ή διαταραχή του τζόγου, είναι μια μορφή εθισμού κατά την οποία ο πάσχων νιώθει μία ανίκητη ανάγκη να τζογάρει, ακόμα και υπό το ρίσκο του να βάλει σε κίνδυνο κάτι το οποίο έχει μεγάλη αξία για τον ίδιο, με σκοπό να κερδίσει κάτι με ακόμη μεγαλύτερη αξία. Οι αιτίες πίσω από την συγκεκριμένη διαταραχή εντοπίζονται σε όσα αναφέραμε στο γενικότερο πλαίσιο για τον εθισμό. Θα πρέπει να αναφερθεί όμως ότι το σύνδρομο φαίνεται να εμφανίζεται και σε ανθρώπους με ψυχολογικές διαταραχές όπως η διπολική διαταραχή, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και η διαταραχή υπερκινητικής προσοχής και ελλειμματικότητας. Αναφορικά με την ηλικία και το φύλο, η διαταραχή φαίνεται να εμφανίζεται περισσότερο σε ανθρώπους νεαρής και μέσης ηλικίας, με τους άνδρες να την εμφανίζουν σε μεγαλύτερη συχνότητα απ’ ότι οι γυναίκες. Διάφορα συμπτώματα της διαταραχής μπορεί να περιλαμβάνουν ένα φοβερά οργανωμένο πλάνο γύρω από το οποίο μπορεί να δρα ο πάσχων για να βρει τα χρήματα που χρειάζεται για να τζογάρει, το αίσθημα αδυναμίας ή ενόχλησης όταν κάποιος προσπαθεί να μειώσει τη συχνότητα που τζογάρει, η διακινδύνευση σημαντικών σχέσεων με κοντινούς ανθρώπους και η δυσλειτουργία στο εργασιακό ή σχολικό περιβάλλον και η παραβατική συμπεριφορά (π.χ ληστεία ή απάτη) για την απόκτηση χρημάτων με σκοπό τον τζόγο.

Ο εθισμός στην πορνογραφία αποτελεί μία σχετικά νέα διαταραχή εθισμού, η οποία συνδέεται με την κατάχρηση του διαδικτύου. Παρότι δεν υπάρχει σαν καταχωρημένη διαταραχή στην 5η έκδοση του DSM, σύμφωνα με τις έρευνες των Twohig & Crosby (2010) και Taylor (2019), ο εθισμός στην πορνογραφία παρουσιάζει συμπτώματα όπως η κατασπατάληση χρόνου για την παρακολούθηση πορνογραφικού περιεχομένου εις βάρος της προσωπικής ή/και κοινωνικής ζωής του ατόμου, με πολλούς πάσχοντες να αναφέρουν συμπτώματα κατάθλιψης, κοινωνικής απομόνωσης, μειωμένης παραγωγικότητας και προβλημάτων με την εργασιακή τους σταδιοδρομία, ενώ έχουν αναφερθεί και περιπτώσεις οικονομικών προβλημάτων.

Αντιμετώπιση και θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Η αντιμετώπιση του εθισμού, δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. Το επίπεδο εθισμού στο οποίο βρίσκεται κάποιος, είναι και εκείνο το οποίο διαφοροποιεί το κατά πόσο εύκολη ή δύσκολη μπορεί να γίνει η θεραπεία/απεξάρτηση. Για παράδειγμα, ξέρουμε πως πολλοί χρήστες αλκοόλ ή/και ναρκωτικών ουσιών προσπαθούν πολλές φορές να σταματήσουν μόνοι τους την χρήση/εξάρτηση. Παρότι για ένα μικρό ποσοστό αυτό δουλεύει, μπορεί να αποδειχθεί ως μια επικίνδυνη στρατηγική, καθώς οι πιθανότητες υποτροπής είναι αυξημένες.

Αρχικά, θα πρέπει να πούμε πως είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει μια γνωμάτευση ειδικού. Εάν κάποιος θεωρεί πως είναι εθισμένος, μπορεί να απευθυνθεί σε έναν ψυχολόγο ή σε έναν ψυχίατρο για να ζητήσει μια γνωμάτευση. Ο ειδικός μπορεί να προσφέρει μια πιο διορατική ματιά στο πρόβλημα και μια πιο σωστή κατεύθυνση η οποία κατά πάσα πιθανότητα θα μας γλιτώσει και χρόνο και χρήματα. Όσον αφορά την εξάρτηση από το αλκοόλ, τον τζόγο ή τις ναρκωτικές ουσίες, υπάρχουν εξειδικευμένα κέντρα απεξάρτησης τα οποία αντιμετωπίζουν πρακτικά το πρόβλημα. Φυσικά, δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες. Κάποιος μπορεί να χρειάζεται να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του με κάποια μορφή ψυχοθεραπείας (όπως η Γνωστική – Συμπεριφορική Θεραπεία ή η Συστημική ψυχοθεραπεία) ή σε συνδυασμό με κάποια φαρμακευτική αγωγή χωρίς να κριθεί απαραίτητη η εισαγωγή του σε κάποιο κέντρο. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που αναφέρθηκε η γνωμάτευση ειδικού παραπάνω. Από κει και πέρα, για ανθρώπους που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να υποστηρίξουν συνεδρίες σε κάποιον ιδιώτη ψυχοθεραπευτή ή/και σε κάποιο ιδιωτικό θεραπευτήριο, υπάρχουν δημόσιες δομές και τηλεφωνικές γραμμές (τις οποίες θα βρεις παρακάτω*) στις οποίες μπορεί να απευθυνθεί κάθε ενδιαφερόμενος.

Κλείνοντας, θα ήθελα να σου αναφέρω πως η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία. Εάν εσύ (ή κάποιος άνθρωπος στον κύκλο σου) χρειάζεσαι βοήθεια, υπάρχει και χώρος και χρόνος για να ακουστεί η φωνή σου αλλά και τα κατάλληλα άτομα για να την ακούσουν. Σε βεβαιώνω πως ΔΕΝ ΕΙΣΑΙ ΜΟΝΟΣ.

Σε ευχαριστώ που διάβασες μέχρι εδώ. Να έχεις μια όμορφη ζωή.

*ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΕΘΙΣΜΟΥ:

1145 (ΚΕ.Θ.Ε.Α – Γραμμή εξαρτήσεων)

1114 (ΚΕ.Θ.Ε.Α – Γραμμή για τον τζόγο)

1034 (Γραμμή Βοήθειας για την κατάθλιψη)

1031 (Τηλεφωνική Γραμμή SOS – Ο.ΚΑ.ΝΑ)

210-3617089 (Ανοικτή Γραμμή Βοήθειας – 18ΑΝΩ)

116111 (Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών)

210-8656600 (Ανοιχτή Γραμμή Απεξάρτησης – ΙΑΣΩΝ)

800-11-10401 (Γραμμή για εξάρτηση από τυχερά παιχνίδια του Ελληνικού Κέντρου Διαπολιτισμικής Ψυχιατρικής και Περίθαλψης)

Βιβλιογραφία

https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/490/mode/2up

https://web.archive.org/web/20161009181048/http:/www.samhsa.gov/capt/practicing-effective-prevention/prevention-behavioral-health/adverse-childhood-experiences

https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/understanding-drug-use-addiction

https://www.drugabuse.gov/publications/preventing-drug-use-among-children-adolescents/chapter-1-risk-factors-protective-factors/what-are-risk-factors

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/compulsive-gambling/symptoms-causes/syc-20355178

https://www.recovery.org.uk/addiction/types-of-addictions/

https://www.webmd.com/mental-health/addiction/abuse-of-prescription-drugs

Knopf, A. (2020). Number of deaths from untreated addiction may rival those from COVID‐19. Brown University Child & Adolescent Psychopharmacology Update, 22(7), 1-4. Doi: 10.1002/cpu.30504

Mallet, J., Dubertret, C., Le Strat, Y. (2021). Addictions in the COVID-19 era: Current evidence, future perspectives a comprehensive review. Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry, 106. Doi: http://dx.doi.org/10.1016/j.pnpbp.2020.110070

Nestler, E.J. (2013). Cellular basis of memory for addiction. Dialogues in Clinical Neuroscience, 15(4), 431-443. Doi: 10.31887/DCNS.2013.15.4/enestler

Taylor, Kris (May 7, 2019). Nosology and metaphor: How pornography viewers make sense of pornography addiction. Sexualities, 23(4), 609–629. doi: 10.1177/1363460719842136

Twohig, M. P., Crosby, J. M. (2010). Acceptance and Commitment Therapy as a Treatment for Problematic Internet Pornography Viewing. Behavior Therapy, 41(3), 285–295. doi: 10.1016/j.beth.2009.06.002

Volkow, N. D., Koob, G. F., & McLellan, A. T. (2016). Neurobiologic Advances from the Brain Disease Model of Addiction. New England Journal of Medicine, 374(4), 363–371. doi:10.1056/nejmra1511480

What do you think?

10 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ο Θυμός και η διαχείρισή του

Ψtalk: “Τυπικές χαμηλού επιπέδου σχέσεις.”