in , , ,

ΕΜΦΥΛΗ ΒΙΑ: ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ


Η έμφυλη βία είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Τον τελευταίο καιρό, μάλιστα, βλέπουμε να παρουσιάζονται από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης(ΜΜΕ)ποικίλα περιστατικά τέτοιου είδους βίας. Τί ορίζουμε όμως ως έμφυλη βία; Είναι οποιαδήποτε επιβλαβή πράξη κατά της αξιοπρέπειας και της ακεραιότητας, την οποία υφίστανται συχνά γυναίκες αλλά και ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Μπορεί να εμφανιστεί σε δημόσιους χώρους (εργασία, Μέσα Μαζικής Μεταφοράς) αλλά και σε ιδιωτικούς χώρους (σπίτι).Πηγάζει από την ανισότητα στις σχέσεις κοινωνικής ισχύος.

Ο όρος ισχύς αναφέρεται στη δύναμη ενός ανθρώπου σε ένα συγκεκριμένο σύστημα ή σε ένα κοινωνικό ή διαπροσωπικό πλαίσιο. Μέσω αυτής της ισχύος κάποιοι άνθρωποι έχουν προνόμια. Είναι προνόμια που μπορεί να έχουν κληρονομηθεί, να έχουν κατακτηθεί ή να έχουν διαμορφωθεί από βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις της κοινωνίας που ζουν τα άτομα. Συνεπώς, υπάρχει μια διάκριση στους έχοντες και μη έχοντες αυτά τα προνόμια, με αποτέλεσμα την ενίσχυση ή αποδυνάμωση αντίστοιχα της ισχύος του ατόμου, η οποία δημιουργεί ένα ανέκφραστο υπόβαθρο στις σχέσεις των ανθρώπων. Με άλλα λόγια, επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό η επικοινωνία και η συμπεριφορά μέσα στην σχέση.

Έτσι, διαχρονικά έχει δημιουργηθεί η αίσθηση κυριαρχίας των ανδρών σε βάρος των γυναικών αλλά και η κυριαρχία του προτύπου των ετερόφυλων σχέσεων σε βάρος των ομόφυλων αλλά και σε οτιδήποτε άλλο οι προνομιούχοι που διαθέτουν ισχύ ορίζουν ως μη φυσιολογικό. Η έμφυλη βία μπορεί να προκαλέσει σοβαρά σεξουαλικά, σωματικά, ψυχικά τραύματα στο θύμα και ακόμα μπορεί να οδηγήσει στον ύψιστο βαθμό που είναι η γυναικοκτονία ή η ανθρωποκτονία σε βάρος ΛΟΑΤΚΙατόμων. Οι απειλές, ο εξαναγκασμός και η στέρηση της ελευθερίας είναι και αυτές πράξεις έμφυλης βίας. Οι έχοντες ισχύ θεωρούν ότι έχουν δικαίωμα κοινωνικού ελέγχου σε βάρος των μη προνομιούχων. Προσπαθούν να τους τιμωρήσουν και να τους σωφρονίσουν μέσω της βίας.

Τον τελευταίο καιρό βλέπουμε να χρησιμοποιείται ο όρος γυναικοκτονία μετά από τους πολλούς θανάτους γυναικών από τους συζύγους ή συντρόφους τους. Αποτελεί την πιο ακραία μορφή έμφυλης και σεξιστικής βίας και σημαίνει την ανθρωποκτονία από πρόθεση, επειδή το θύμα είναι γυναίκα. Εδραιώνεται από βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις που πρεσβεύουν την υποτέλεια της γυναίκας στην ανδρική εξουσία. Συγκαλυπτόταν από τον όρο <<έγκλημα τιμής>>, έπειτα από τον όρο <<έγκλημα πάθους>>, ενώ το 1976 χρησιμοποιήθηκε ο όρος <<γυναικοκτονία>> από την κοινωνιολόγο Νταϊάνα Ρασέλ και μετά το 1992 υϊοθετήθηκε από την εγκληματολογία. Στην χώρα μας, ύστερα από τους χιλιάδες θανάτους γυναικών από τα χέρια των συντρόφων τους, άρχισε να χρησιμοποιείται ο όρος στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και να γίνονται διάφορες διαδηλώσεις, ώστε να αναγνωριστεί ο όρος νομικά. Αυτό προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις με κάποιους να ισχυρίζονται πως δεν πρέπει να διαχωρίζεται από την συνολική ανθρωποκτονία.

Αυτό είναι λογικό να συμβαίνει σε μια χώρα που η ενδοοικογενειακή βία αναγνωρίστηκε ως ποινικό αδίκημα που τιμωρείται με αυστηρές ποινές, με νόμο που ψηφίστηκε μόλις το 2006, ενώ η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης που αποτυπώνει και αναγνωρίζει ως ποινικά αδικήματα κάθε πράξη έμφυλης βίας όπως stalking, οικονομικήβία, εξαναγκαστικός γάμος, Ακρωτηριασμός Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων, επικυρώθηκε από την Ελλάδα μόλις το 2018.

Η έμφυλη βία μπορεί να έχει πολλές μορφές και ανάλογα με τα τοπικά και εθνικά νομικά συστήματα υπάρχουν διαφορετικές αναγνωρισμένες μορφές. Κάποιες από αυτές είναι η λεκτική, η σωματική, η ψυχολογική/συναισθηματική κακοποίηση, ο βιασμός, η εμπορία ανθρώπων, η σεξουαλική εκμετάλλευση. Επίσης, μορφή έμφυλης βίας είναι και η οικονομική βία, η στέρηση δηλαδή πόρων, αγαθών, υπηρεσιών και ευκαιριών. Στοχεύει στην εξάρτηση και χειραγώγηση του θύματος, ώστε να είναι ανίσχυρο και αδύναμο να αντιδράσει σε οποιαδήποτε κακοποιητική συμπεριφορά. Αυτό μπορεί να γίνει με την παρεμπόδιση και απαγόρευση της εργασίας, τον έλεγχο των περιουσιακών στοιχείων και του εισοδήματος καθώς και την παρεμπόδιση στην παιδεία και την υγεία. Η πιο συνηθισμένη μορφή είναι η λεκτική και είναι και εκείνη που δύσκολα μπορεί να αποδειχθεί. Τα σημάδια όμως που αφήνει στον ψυχισμό του θύματος είναι ανεπανόρθωτα.

Όλα αυτά είναι αποτελέσματα της παγιωμένης πατριαρχίας στην κοινωνία. Ιστορικά οργανώνει, αναπαράγει σε κοινωνικό, πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο τις έμφυλες σχέσεις εξουσίας. Στηρίζει την επικράτηση μιας ανδροκρατικής αντίληψης εις βάρος των γυναικών και όσων δεν ταυτίζονται με αυτή όπως είναι τα ΛΟΑΤΚΙάτομα που συνεχώς δέχονται λεκτικές αλλά και σωματικές επιθέσεις εξαιτίας του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας τους, χωρίς να προστατεύονται. Μόλις το 2015 ψηφίστηκε το νομοσχέδιο που τους δίνει το δικαίωμα για Σύμφωνο Συμβίωσης ενώ το 2011 προτάθηκε για πρώτη φορά το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο που προστάτευε τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα από κάποιες διακρίσεις, το οποίο προκάλεσε πολλές αντιδράσεις θρησκευτικών παραγόντων και αναβλήθηκε. Τελικά, τον Σεπτέμβριο του 2014 εγκρίθηκαν από την Βουλή οι διατάξεις περί ποινικοποίησης της ρητορικής μίσους σε βάρος ΛΟΑΤ ατόμων. Στις 17 Μαρτίου 2021, συστάθηκε η Επιτροπή σύνταξης Εθνικής Στρατηγικής για την Ισότητα των ΛΟΑΤΚΙατόμων στην Ελλάδα. Εξακολουθούν όμως τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να βρίσκονται στο στόχαστρο ρατσιστικών συμπεριφορών και σχολίων από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, από πολιτικούς και από την κοινή γνώμη. Και όλα αυτά είναι επίσης έμφυλη βία.

 Οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα της πατριαρχικής κοινωνίας που έως και σήμερα οδηγούν στην έμφυλη βία, καλλιεργούνται από την παιδική μας ηλικία, καθώς υπάρχουν σε παραμύθια που μας διαβάζουν οι γονείς μας όταν είμαστε παιδιά αλλά εμπεριέχονται και σε πολλούς από τους αρχαιοελληνικούς μύθους, πράγμα που δείχνει την διαχρονικότητα του φαινομένου. Έτσι, εκπαιδευόμαστε να γινόμαστε θύτες και θύματα μέσα στις σχέσεις κοινωνικής ισχύος που επιβάλλονται από το πατριαρχικό σύστημα. Ας δούμε λοιπόν κάποιους από αυτούς τους μύθους που σίγουρα στους περισσότερους είναι γνωστοί.

Στους αρχαιοελληνικούς μύθους, οι γυναικείες οντότητες θνητές ή μη δεν μπορούν να αποφύγουν την σεξουαλική βία. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Οδυσσέα και της Κίρκης. Η Κίρκη ήταν μια δυναμική μάγισσα που μπροστά στον Οδυσσέα μετατρέπεται σε αδύναμη γυναίκα που τον εκλιπαρεί για την ζωή της και υποτάσσεται σε αυτόν σεξουαλικά. Οι γυναίκες παρουσιάζονται επίσης ως σεξουαλικό τρόπαιο πολέμου. Επιπλέον, δεν μπορούν να είναι ασφαλείς ούτε στο πλαίσιο των δεσμών αίματος μέσα στην οικογένεια καθώς μπορεί να προκαλέσουν την σεξουαλική πατρική ή αδελφική επιθυμία όπως στο παράδειγμα της Δήμητρας που βιάστηκε από τον Δία αλλά και τον Ποσειδώνα. Μάλιστα, και στις δύο περιπτώσεις δεν υπήρχε τιμωρία για τους θύτες. Προάγεται με αυτό τον τρόπο η κουλτούρα του βιασμού και η κανονικοποιήση του.

Ένας ακόμα αρχαιοελληνικός μύθος που μεταβιβάζει την κουλτούρα του βιασμού, είναι αυτός της Μέδουσας και του Ποσειδώνα. Η Μέδουσα ήταν μια πολύ όμορφη κοπέλα ενώ σε κάποιες εκδοχές του μύθου παρουσιάζεται και ως ιέρεια της Αθηνάς. Κάποια στιγμή την είδε και την πόθησε ο Ποσειδώνας, πράγμα που οδήγησε στον βιασμό της από τον θεό μέσα στον Ναό της Αθηνάς. Όταν ζήτησε βοήθεια η Μέδουσα από την Αθηνά, θεώρησε πως εκείνη ευθυνόταν για τον βιασμό της και την βεβήλωση του Ναού της και έτσι την μεταμόρφωσε στο γνωστό τέρας, την Γοργόνα, για να την τιμωρήσει. Έτσι, ενοχοποιείται το θύμα του βιασμού ενώ ο θύτης μένει ατιμώρητος. Αυτή η ενοχοποίηση των θυμάτων βιασμού που τολμάνε να μιλήσουν συνεχίζει να γίνεται μέχρι και σήμερα με έμφαση στην ενδυμασία του θύματος που προκάλεσε το θύτη, αλλά και εκτός από τον βιασμό γενικότερα στις πράξεις έμφυλης βίας με εκφράσεις όπως <<κάτι θα του έκανε για να την χτύπησε>>, <<ας έφευγε αν δεν ήθελε να την κακοποιεί>>.

Έπειτα, βλέπουμε και την μοίρα των γυναικών που βιάστηκαν από τον Δία και η Ήρα μη μπορώντας να τιμωρήσει τον ίδιο, τιμωρεί τα θύματα. Αρχικά, η Καλλιστώ, μέλος της ακολουθίας της θεάς Άρτεμις, βιάστηκε από τον Δία, ο οποίος μεταμορφώθηκε στην προστάτιδα θεά της. Όταν η Καλλιστώ έμεινε έγκυος και δεν κρυβόταν πια η εγκυμοσύνη, η θεά της έδιωξε και την μεταμόρφωσε σε αρκούδα. Στη συνέχεια, η Δανάη, πριγκίπισσα του Άργους, βιάστηκε από τον Δία, ο οποίος την προσέγγισε σαν βροχή. Όταν η κατάληξη ήταν η γέννηση του Περσέα, η τιμωρία της ήταν να πεταχτεί στην θάλασσα με το παιδί της. Και στις δύο περιπτώσεις την ευθύνη του βιασμού τους που έγινε με δόλο και χωρίς συναίνεση την έχουν αποκλειστικά εκείνες που δεν κατάφεραν να κρύψουν την ομορφιά τους που προκάλεσε τον Δία.

Ύστερα, στην κλασσική Αθήνα ο βιασμός δεν διαχωρίζεται από την μοιχεία ενώ το θύμα νομικά δεν είναι η γυναίκα αλλά ο κηδεμόνας και σε αυτόν οφείλεται αποζημίωση και αποκατάσταση. Η γυναίκα στην κλασσική Αθήνα δεν είχε καμία θέση, δεν μπορούσε να κυκλοφορεί ασυνόδευτη και ήταν ένα περιουσιακό στοιχείο για τον σύζυγο. Στην περίπτωση του βιασμού, θεωρούνταν σαν μια φθορά στην περιουσία του συζύγου. Ήταν πλέον φθαρμένη και δεν μπορούσε να υπάρχει σιγουριά ότι τα παιδιά ήταν του συζύγου, υπήρχε κίνδυνος η περιουσία του συζύγου να περάσει σε ξένα χέρια. Ο διωγμός της γυναίκας, ιδιαίτερα στην αρχαία Αθήνα, επιβαλλόταν από τον νόμο.

Όμως, ακόμα και στα παραμύθια σε μεταγενέστερες εποχές η γυναίκα είναι αυτή που πρέπει να διατηρεί την αγνότητα και να παραδίδεται σε έναν σωτήρα που την προστατεύει. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ωραία Κοιμωμένη. Στην αρχική εκδοχή, ο βασιλιάς βρίσκει ένα εγκαταλελειμμένο παλάτι και μπαίνει μέσα. Στο τελευταίο δωμάτιο, βρίσκει την Ωραία Κοιμωμένη και νοιώθει το αίμα του να βράζει από την θλίψη λόγω της κατάσταση της, επειδή ήταν όμορφη. Τότε αφού την σήκωσε στα χέρια του, την μετέφερε στο κρεβάτι και <<έδρεψε τους πρώτους καρπούς του έρωτα της>>,αφήνοντας την πίσω για πολύ καιρό.

Έτσι, η Ωραία Κοιμωμένη γέννησε ένα αγόρι και ένα κορίτσι, τα οποία προσπαθούσαν να φροντίσουν οι νεράιδες, καθώς προσπαθούσαν να βάλουν τα μωρά να θηλάσουν αντί να τα βάλουν στο στήθος χωρίς να το καταλάβουν τα έβαλαν στα δάχτυλα, με αποτέλεσμα ρουφώντας να βγάλουν το νήμα που την είχε οδηγήσει σε κώμα. Έτσι , ξυπνά και αποδέχεται την κατάσταση ως φυσιολογική. Μετά από καιρό, την θυμάται ο βασιλιάς και πάει να την βρει, περιμένοντας να την δει στην ίδια κατάσταση που την άφησε. Όμως, την βρίσκει ξύπνια, της εξηγεί ποιος είναι, της ζητάει να τον ακολουθήσει  και φεύγουν μαζί. Ο βασιλιάς είναι όμως παντρεμένος. Η σύζυγος παρουσιάζεται ως κακιά, που όταν ανακάλυψε την απιστία, παίρνει τα παιδιά και ζητάει από τον μάγειρα του παλατιού να τα μαγειρέψει και να τα ταΐσει στον βασιλιά, ενώ ετοιμάζεται να κάψει ζωντανή την Ωραία Κοιμωμένη, θεωρώντας πως εκείνη ξελόγιασε τον άντρα της. Τελευταία στιγμή όμως την σώζει ο βασιλιάς και καίει την βασίλισσα ενώ τα παιδιά σώθηκαν καθώς ο μάγειρας τα λυπήθηκε. Το παραμύθι κλείνει με το απόφθεγμα πως εκείνοι που ευνοούνται από την τύχη, αυτή δουλεύει και στον ύπνο τους.

Η Ωραία Κοιμωμένη λοιπόν είναι τυχερή που βιάστηκε στον ύπνο της από κάποιον που έτυχε να είναι βασιλιάς. Ακόμη, η ιστορία περνάει το μήνυμα πως η γυναίκα αξίζει συμπάθεια μόνο όταν είναι όμορφη, ο φυσικός της ρόλος και η μόνη της υποχρέωση είναι να γίνει μάνα και χρωστάει ευγνωμοσύνη στον άνδρα που της έδωσε αυτή την δυνατότητα. Η σύζυγος που δεν έχει παιδιά είναι ανίκανη και κακιά. Ο βασιλιάς που βίασε την Ωραία Κοιμωμένη δεν τιμωρείται αλλά αντίθετα κερδίζει μια έφηβη και όμορφη γυναίκα.

Οι νεότερες εκδοχές της ιστορίας προσπάθησαν να ωραιοποιήσουν την βία, ώστε να είναι καταλληλότερες για παιδιά, όμως εξακολουθούν να διαβιβάζουν στερεότυπα και προκαταλήψεις για την ανάγκη προστασίας και υποτέλειας των γυναικών στην ανδρική κυριαρχία. Στην νεότερη εκδοχή, η Ωραία Κοιμωμένη σώζεται από τον όμορφο ξανθό πρίγκιπα και ως ανταπόδοση γίνεται γυναίκα του. Προσφέρει δηλαδή ως αντάλλαγμα στον σωτήρα της το σώμα της. Όλα αυτά παρουσιάζονται και σε άλλα παραμύθια που ακούμε από την παιδική μας ηλικία όπως Σταχτοπούτα, Ραπουνζέλ κλπ. Ένας πρίγκιπας/βασιλιάς σώζει μια αβοήθητη και απροστάτευτη πριγκίπισσα/γυναίκα και αυτή ως αντάλλαγμα του δίνει το  σεξ και την τεκνοποιία που κάθε γυναίκα οφείλει να παρέχει στον άντρα προστάτη.

Όλες αυτές οι ιστορίες που υπάρχουν εδώ και πολλά χρόνια λειτουργούν ως μηχανισμοί μεταβίβασης και εκπαίδευσης στους ρόλους που κάθε φύλο οφείλει να έχει, ώστε να είναι αποδεκτό στην κοινωνία.

Πώς όμως μπορούμε να περιορίσουμε ως ένα βαθμό όλα αυτά τα στερεότυπα που είναι σε όλους μας βαθιά ριζωμένα;

 Η απάντηση είναι η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση από μικρή ηλικία. Αυτό σημαίνει σεξουαλική αγωγή και υϊοθέτηση μιας ολοκληρωμένης δημόσιας πολιτικής για μηδενική ανοχή στην βία. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του κοινωνικού κινήματος #MeToo, πουξεκίνησε πριν λίγο καιρό στην χώρα μας και έφερε πλήθος καταγγελιών.

Όσον αφορά την σεξουαλική αγωγή στην ελληνική σχολική κοινότητα, οι παρεμβάσεις είναι φτωχές και δεν προσεγγίζεται σωστά το θέμα του σεξουαλικού προσανατολισμού και της σεξουαλικής υγείας. Στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση, η διδασκαλία είναι προαιρετική και προβλέπεται να γίνει σε ένα δίωρο εκτός του ωρολόγιου προγράμματος ενώ στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση γίνεται εντός του ωρολόγιου προγράμματος στην ευέλικτη ζώνη ή στο πλαίσιο άλλων γνωστικών  αντικειμένων. Επίσης, οι δάσκαλοι που αναλαμβάνουν την διδασκαλία δεν είναι κατάλληλα καταρτισμένοι όσον αφορά τέτοια ζητήματα και νοιώθουν άβολα. Η διδασκαλία γίνεται με αποσπασματικό τρόπο χωρίς να πρεσβεύει την συμπερίληψη αλλά και να γίνεται αναφορά στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Βασίζεται σε αναχρονιστικά εκπαιδευτικά εγχειρίδια που εντείνουν και αναπαράγουν τα έμφυλα στερεότυπα και αποκλείουν ομάδες της σχολικής κοινότητας με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό. Οι μαθητές δεν νοιώθουν άνετα να ρωτήσουν για ζητήματα σεξουαλικότητας.

 Οι εκπαιδευτικοί χρειάζεται να εκπαιδεύονται σε τέτοιου είδους ζητήματα με την συμμετοχή τους σε επιμορφωτικά σεμινάρια ανά τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε να χρησιμοποιούνται καταλληλότερες και πιο βιωματικές μέθοδοι διδασκαλίας για την σεξουαλική αγωγή, τον ρόλο των φύλων και τον σεξουαλικό προσανατολισμό.

Η διδασκαλία μπορεί να επιτευχθεί μέσα από διαδικτυακά παιχνίδια, μέσα από την τέχνη και την επίσκεψη σε μουσεία. Επιπλέον, οι εκπαιδευτικοί χρειάζεται να χρησιμοποιούν την κατάλληλη γλώσσα, ώστε να μην προάγουν την ομοφοβία και τρανσοβοφία, αποκλείοντας με αυτόν τον τρόπο τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα από την εκπαίδευση.

Τέλος, σημαντική είναι η εκπαίδευση και κατάρτιση επαγγελματιών όπως δικαστών, αστυνομικών , κοινωνικών λειτουργών και γενικότερα επαγγελματιών ψυχικής υγείας, ώστε όταν κάποιο θύμα έμφυλης βίας καταφεύγει εκεί για βοήθεια να  κάνουν τις κατάλληλες ερωτήσεις, ώστε να βοηθήσουν το θύμα και όχι να γίνεται η δευτερογενή θυματοποιήση του.

Η έμφυλη βία είναι ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα και θα πρέπει να αναγνωριστεί από όλους ως τέτοιο, ώστε να αντιμετωπιστεί με επιτυχία και να περιοριστεί σε όλες τις πτυχές του.

Βιβλιογραφία

Οι εικόνες ανακτήθηκαν από: https://pixabay.com/el/

 

 

What do you think?

17 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Στην καθημερινότητά μου δίνω πολλή σημασία στη γνώμη των άλλων”

Ψtalk: “Γιατί δεν μπορώ να κάνω σχέση στη ζωή μου;”