in , ,

Εκφοβισμός: θύτες,θύματα και ο ρόλος της εκπαίδευσης

Little boy sitting alone on floor after suffering an act of bullying while children run in the background. Sad young schoolboy sitting on corridor with hands on knees and head between his legs.

Εκφοβισμός  ορίζεται ως επιθετική συμπεριφορά (σωματική, λεκτική, ψυχολογική και κοινωνική) στην οποία εκτίθεται επανειλημμένα ένα  άτομο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Πρόκειται για συστηματική κατάχρηση δύναμης, χρόνια στρεσογόνο κατάσταση, με στοιχεία τραυματικής εμπειρίας που ποικίλλουν ανάλογα με τη σοβαρότητά τους. Κύρια χαρακτηριστικά είναι  η εσκεμμένη, αδικαιολόγητη, επανειλημμένη επιθετική συμπεριφορά που  ασκείται συνήθως από ένα ισχυρότερο προς ένα ασθενέστερο άτομο. Η έκταση που έχει λάβει το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού αυτό το διάστημα, εφιστά την προσοχή όλων. Ο εκφοβισμός είναι φαινόμενο που πρωτίστως αφορά το οικογενειακό περιβάλλον, έπειτα το σχολικό και συνολικά ολόκληρη την κοινωνία. Ο όρος «bullying» όπως συνηθίζεται να αποκαλείται, καθιερώθηκε από τον Νορβηγό ψυχολόγο Dan Olweus το 1978. Σήμερα, πολλές φορές γίνεται κατάχρηση του συγκεκριμένου όρου, ενώ στην πραγματικότητα αφορά  την επίμονη και  απρόκλητη επανάληψη επιθετικών ενεργειών από τον θύτη με στόχο τον σωματικό και ψυχικό πόνο του θύματος. Είναι σημαντικό να εστιάσουμε στην ψυχοσύνθεση του θύτη και του θύματος καθώς και στον ρόλο της εκπαίδευσης στο κοινωνικό πρόβλημα του εκφοβισμού.

Αρχικά, η εκδήλωση βίαιων και ακραίων εκφοβιστικών συμπεριφορών του θύτη, είναι συνέπεια τραυματικών εμπειριών και ερεθισμάτων  στα οποία έχει νωρίτερα εκτεθεί το ίδιο άτομο. Συχνά οι θύτες έχουν υπάρξει στη παιδική ηλικία θύματα εκφοβισμού ή βίας.  Ο τρόπος ανάπτυξης ενός παιδιού, το οικογενειακό κλίμα και οι αξίες που μεταλαμπαδεύονται, είναι καθοριστικά για τη κοινωνική του συμπεριφορά. Τα παιδιά μιμούνται τους γονείς – πρότυπα, που σημαίνει πως αντιγράφουν και τυχόν απαξιωτικές και ασεβείς συμπεριφορές. Τα αγόρια συνήθως ανατρέφονται  με τα ιδανικά του δυναμικού χαρακτήρα,  που δεν πρέπει να εκφράζουν ευαισθησίες αλλά πρέπει να απαντούν και αντιδρούν επιθετικά ως ένδειξη «ανδρισμού». Με αυτό τον τρόπο, ο ρόλος του γονέα και το πατριαρχικό πρότυπο, είναι καταλυτικοί και αποτελούν τον πυρήνα του προβλήματος. Από την άλλη, η παραμέληση, η απορριπτική στάση των γονέων, η έλλειψη συναισθηματικής αλληλεπίδρασης και η απουσία οριοθετημένων κοινωνικών συμπεριφορών, διαδραματίζουν κυρίαρχο ρόλο για τη ζωή του παιδιού.  Στο σχολικό περιβάλλον, οι μαθητές που εκφοβίζουν, συχνά επιχειρούν να προσελκύσουν τα βλέμματα και την προσοχή των άλλων, με στόχο τη δημοφιλία τους. Η υποτιμητική στάση των εκπαιδευτικών, επηρεάζουν επίσης τη συμπεριφορά των μαθητών οδηγώντας συχνά σε έκφραση λεκτικής βίας. Επίσης, οι συναισθηματικές διαταραχές  μπορούν να οδηγήσουν σε άσκηση βίας, προκειμένου να προσδώσουν ικανοποίηση και αίσθηση ανωτερότητας στο πάσχων άτομο – θύτη. Ακόμη, το διαδίκτυο και οι νέες προκλήσεις διαδικτυακών παιχνιδιών, ωθούν τα παιδιά στη βία. Τα συγκεκριμένα παιχνίδια μπορεί να οδηγήσουν  τα παιδιά σε εκφοβιστικές τάσεις προς άλλους συνομηλίκους με στόχο την επιτυχή τους ολοκλήρωση και επιβράβευση.  Αναφορικά με το ψυχογράφημα του χαρακτήρα τους,  οι  θύτες, είναι άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση, με  εσωτερικευμένα συναισθήματα θυμού και θλίψης, τα οποία εκδηλώνουν μέσω άσκησης βίας σε άλλους. Οι έντονες εκδηλώσεις θυμού, προκαλούν  προσωρινά αισθήματα αυτοπεποίθησης, εκτόνωσης, εσωτερικής ευχαρίστησης και επιβεβαίωσης.

Εν αντιθέσει με τους θύτες, τα  άτομα που υφίστανται κακοποιητικές συμπεριφορές, είναι συχνά ευάλωτοι και ευαίσθητοι χαρακτήρες. Η επιφυλακτικότητα, η ντροπαλότητα, η ανασφάλεια και η χαμηλή αυτοπεποίθηση είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά των θυμάτων. Η διαφορετικότητά τους, είτε λόγω υψηλών επιδόσεων στο σχολείο, είτε λόγω εθνικότητας, είτε λόγω μοναδικών χαρακτηριστικών της εξωτερικής τους εμφάνισης, είναι ένας από τους προβλεπτικούς παράγοντες θυματοποίησης. Η μοναχικότητά τους, η τάση εσωτερίκευσης και οι δυσκολίες συγκρότησης φιλικών σχέσεων, δημιουργούν την εντύπωση αδύναμου χαρακτήρα που επιδέχεται εκφοβισμού. Το οικογενειακό περιβάλλον επηρεάζει καταλυτικά  τον χαρακτήρα του παιδιού, καθώς η υπερπροστατευτική στάση των γονέων, παρεμποδίζει την ανάπτυξη αυτονομίας και αυτορρύθμισης του παιδιού, με συνέπεια την ανοχή σε κάθε μορφή βίας. Τα παιδιά αισθάνονται ντροπή να απευθυνθούν στους γονείς για τον εκφοβισμό τους καθώς φοβούνται  μήπως καταρριφθεί η εικόνα του ισχυρού και γενναίου, αρρενωπού  παιδιού που οι γονείς έχουν «επιβάλλει» ως πρότυπο. Η αρνητική αυτοεικόνα και η ανασφάλεια, δημιουργούν λανθασμένα  τη πεποίθηση πως τα παιδιά αυτά μπορούν να γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης και κακοποίησης.

Εν κατακλείδι, ο εκφοβισμός είναι ένα σύγχρονο φαινόμενο το οποίο  παρουσιάζει σοβαρή «έκρηξη» στο σχολικό περιβάλλον.  Οι παρεμβάσεις της σχολικής κοινότητας και ο ενεργός ρόλος του εκπαιδευτικού θα συμβάλλουν σημαντικά στην αντιμετώπιση του φαινομένου. Η επιμόρφωση στα θέματα βίας και «bullying» , σε γονείς, εκπαιδευτικούς και μαθητές είναι απαραίτητο βήμα για απόκτηση ενσυναίσθησης και κατανόησης κοινωνικής συμπεριφοράς. Ο εκπαιδευτικός, δεν πρέπει να παραμένει «αμέτοχος θεατής» αλλά οφείλει να δημιουργεί θετικό κλίμα στη τάξη, με ενθάρρυνση έκφρασης  δεξιοτήτων όλων των μαθητών, και προώθηση αξιών αλληλοσεβασμού και  ισότητας.  Το μάθημα  Αγωγή της Υγείας, είναι από τα πιο ωφέλιμα μαθήματα που πρόκειται να εμφυσήσουν τη σημασία της ψυχικής υγείας και ανθεκτικότητας.  Οι συναντήσεις με σχολικούς συμβούλους, θα συνεισφέρουν στην ψυχική ενδυνάμωση και τη σωστή καθοδήγηση όλων των εμπλεκόμενων μελών. Το κοινωνικό φανόμενο του εκφοβισμού, απαιτεί τη συνεργασία γονέων και εκπαιδευτικών, καθώς δεν επαρκεί η εποπτεία στο σχολικό περιβάλλον αλλά χρειάζεται και η ευαισθητοποίηση και διαμεσολάβηση των γονέων. Η προσεκτική και ενδελεχής παρατήρηση συμπεριφορών των παιδιών θα συμβάλλει στην άμεση παρέμβαση σε πιθανό συμβάν εκφοβισμού. Κρίνεται λοιπόν αναγκαία η κατανόηση του φαινομένου καθώς και η υπεύθυνη στάση όλων απέναντι στη βία και τον εκφοβισμό, με σκοπό την άμεση προστασία και ασφάλεια όλων των παιδιών καθώς και την οριστική εξάλειψη του φαινομένου.

Βιβλιογραφία:

«Σχολικός εκφοβισμός- η περίπτωση του θύτη. Χαρακτηριστικά συμπεριφοράς και διδακτικές πρακτικές για τον περιορισμό του φαινομένου», Επιστημονικό εκπαιδευτικό Περιοδικό «εκπαιδευτικός κύκλος», Τόμος 4, Τεύχος 3, 2016

” Σχολικός εκφοβισμός: παράγοντες εκδήλωσης, συμβουλευτική και ο θεσμικός ρόλος του συνηγόρου του πολίτη, με την ιδιότητα του συνηγόρου του παιδιού στην αναγνώριση, πρόληψη και αντιμετώπιση του: μια μελέτη περίπτωσης” , https://www.academia.edu.gr

Μερτικά Τίγκα Ελένη, «Ενδοσκοπική βία και σχολικός εκφοβισμός», Εκδόσεις  Παπαζήσης, Αθήνα, 2015

Η φωτογραφία ανακτήθηκε από: pexels.com


Σε περίπτωση αυτοκτονικού ιδεασμού καλέστε στο: 1018 -24ωρη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία.

What do you think?

18 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Νιώθω ότι πνίγομαι γιατί αγαπάω λάθος άνθρωπο”

Ψtalk: “Κάθε μέρα που περνάει, σκέφτομαι να τελειώσω τη ζωή μου”