Εισαγωγή στις Νευρογνωστικές Διαταραχές
man with bowler with cloud over his head

Εισαγωγή στις Νευρογνωστικές Διαταραχές


Από τις απαρχές της αρχαιοελληνικής σκέψης οι φιλόσοφοι επιχειρούσαν να εντοπίσουν τη σκέψη και το συναίσθημα μεταξύ καρδιάς και εγκεφάλου. Τα δεδομένα στην σύγχρονη δυτική επιστήμη απέδειξαν και αποδεικνύουν καθημερινά πως το σώμα και οι μηχανισμοί του αλληλοεπηρεάζονται με πολυδιάστατους τρόπους τόσο από την σκέψη όσο και από την ψυχική κατάσταση του ατόμου.

Βασικοί μηχανισμού και λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος είναι αυτοί που επικοινωνούν στο άτομο την πραγματικότητα μέσα στην οποία ζει και εξελίσσεται. Μερικές από αυτές τις λειτουργίες ειδικότερα, είναι η οπτική επεξεργασία των ερεθισμάτων, η ηχητκή, η απτική, η γευστική και η οσφρυτική. Επιπλέον, σημαντικοί μηχανισμοί μεταξύ άλλων για την ζωή του ατόμου είναι η μάθηση, η μνήμη, η κίνηση, η αντίληψη, η προσοχή, η γλώσσα, η σκέψη, ο προσανατολισμός, η ισορροπία και η συνείδηση. Για πολλούς, οι λειτουργίες αυτές είναι αυτόματες και τείνουμε να μην παρατηρούμε πώς ή από πότε συμβαίνουν. Οι ερωτήσεις αυτές αποκτούν σημαντικό νόημα για τους ανθρώπους στους οποίους οι παραπάνω νοητικές λειτουργίες δεν είναι αυτόματες είτε εκ γενετής, είτε μετά από κάποιο σημαντικό γεγονός, είτε προοδευτικά στο πέρασμα του χρόνου.

Οι νευρογνωστικές διαταραχές επομένως, είναι ένας όρος που χρησιμοποιούν οι γιατροί και οι ειδικοί ψυχικής υγείας ώστε να περιγράψουν παθήσεις που αφορούν ελλείματα στις νοητικές λειτουργίες του ατόμου και έχουν νευρολογική ή άλλη βιολογική παθολογία στο εγκεφαλικό όργανο. Οι βλάβες αυτές επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την ποιότητα ζωής, αφενός, του ατόμου και αφετέρου, των κοντινών του προσώπων. Τέτοιες νευρογνωστικές διαταραχές είναι ενδεικτικά η άνοια, η αφασία, η απραξία, η επιληψία, το ντελίριο και το παραλήρημα. Οι αμεσότερες νευρογνωστικές διαταραχές είναι η αμνησία, η άνοια, και το παραλήρημα. Η άνοια, ή μείζων νευρογνωστική διαταραχή ειδικότερα, εμφανίζεται σε άτομα άνω των 60 ετών. Αναλυτικότερη παρουσίαση των νευρογνωστικών διαταραχών θα γίνει σε ξεχωριστό τμήμα της παρούσας ιστοσελίδας.

Τι επιπτώσεις επιφέρουν; 

  Οι συνέπειες των νευρογνωστικών διαταραχών τις περισσότερες φορές αγγίζουν κάθε πτυχή της ζωής του ατόμου. Πλήττουν σε σημαντικό βαθμό την καθημερινή ζωή αλλά και τις σχέσεις του ατόμου. Ακόμα, επηρεάζεται η ψυχική υγεία και η διάθεση του ίδιου του ατόμου και των οικείων του. Η επαγγελματική ζωή και οι ερωτικές σχέσεις πλήττονται συχνά επίσης εξαιτίας της εκάστοτε διαταραχής. Από τις σημαντικότερες επιπτώσεις αποτελεί ίσως το γεγονός πως το άτομο συχνά χάνει την λειτουργικότητα του και χρήζει αποκλειστικής βοήθειας ακόμη και για τις πιο απλές στο μυαλό μας διαδικασίες. Ο εκνευρισμός, ο θυμός, η λύπη, η απορία και η σύγχυση είναι συναισθήματα που συνοδεύουν συχνά τις νευρογνωστικές διαταραχές στην περίπτωση που εκείνες είναι επίκτητες. Αισθήματα ντροπής και αυτομομφής είναι επίσης συχνά.

Πού οφείλονται;

Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση αποτελεί πρόκληση. Και αυτό διότι παρά την ενδελεχή ενασχόληση με την επιστήμη κατανόησης των λειτουργιών του εγκεφάλου, εκείνος αποτελεί ακόμη ένα “μυστήριο”. Οι μηχανισμοί του εγκεφάλου ωστόσο, είναι πλέον κατανοητοί σε έναν σημαντικό βαθμό. Οι έρευνες που έχουν γίνει εξετάζουν τόσο την παθολογική όσο και την φυσιολογική λειτουργία των νευρολογικών και εγκεφαλικών μηχανισμών. Για πολλές διαταραχές, τα αίτια πρόκλησής τους και οι συνέπειες που επιφέρουν ανατομικά έχουν ξεκαθαριστεί. Συχνά, γεννάται ο προβληματισμός ωστόσο μεταξύ αιτίας και αιτιατού κατά αναλογία του γνωστού διλήμματος για το αυγό και την κότα. Για να ερευνηθούν αντίστοιχες προβληματικές, χρησιμοποιείται πλήθος εργαλείων που απεικονίζουν τα εγκεφαλικά κυκλώματα και δίκτυα. Μερικά από αυτά τα εργαλεία είναι τα σταθμισμένα ερωτηματολόγια, η ποζιτρονική τομογραφία (PET), η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), το μαγνητικό εγκεφαλογράφημα( MEG),η καταγραφή ατομικής μονάδας, τα προκλητά δυναμικά (ERPs), η διακρανιακή μαγνητική διέγερση (TMS) κ.α.

Πέραν των νευρικών και ανατομικών βλαβών που οφείλονται για τις νευρογνωστικές διαταραχές, εκείνες ενδέχεται να οφείλονται επίσης σε άλλες νευροβιολογικές ή χημικές βλάβες, σε τραυματισμούς ή μικροέμφρακτα, σε δυσπλασίες ή σε παραλλαγές γονιδίων. Η αιτιότητα των παραπάνω διαταραχών συνδέεται συχνά με άλλα οργανικά σύνδρομα, ψυχοσύνδρομα και αυτοάνοσες παθήσεις. Έχει επίσης υποστηριχθεί πως, οι συνθήκες διαβίωσης είναι ικανές να φέρουν επιπτώσεις στην υγεία του εγκεφάλου προκαλώντας σημαντικές διαταραχές στην λειτουργία των δομών του και κατ’ επέκταση στην λειτουργικότητα του ατόμου. Ικανές για μόνιμες βλάβες σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου αλλά και στις συνδέσεις μεταξύ αυτών στον εγκέφαλο είναι επιπλέον, διάφορες λοιμώξεις, ιοί και βακτήρια και με τα οποία έρχεται σε επαφή το άτομο κατά την διάρκεια της ζωής του.

Θεραπεία; 

Η πορεία των νευρογνωστικών διαταραχών ποικίλει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε διαταραχής. Πιο συγκεκριμένα, η διαταραχή μπορεί να έχει οξεία έναρξη, όπως συμβαίνει σε μια κρανιοεγκεφαλική κάκωση ή να έχει χρόνια προοδευτική εγκατάσταση. Η άνοια, συγκεκριμένα, είναι μία από τις νευρογνωστικές διαταραχές, συχνά αποκαλούμενη και ως μείζων νευρογνωστική διαταραχή, στη διάρκεια των οποίων παρατηρείται σταδιακός εκφυλισμός των γνωστικών λειτουργιών και σταδιακή ατροφία εγκεφαλικών τμημάτων. Αυτό επηρεάζει δραματικά την ποιότητα ζωής του ατόμου. Είναι μεγάλη η ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα συμπτώματα που επιφέρει η γνωστική διαταραχή στη ζωή του ατόμου, τα οποία επηρεάζουν λειτουργίες όπως ο ύπνος αλλά και η διάθεση. Πολλές φορές η ζωή του ίδιου του ατόμου τίθεται σε κίνδυνο έμμεσα εξαιτίας των νευρογνωστικών διαταραχών που αντιμετωπίζει. Η φαρμακευτική αγωγή και η ψυχοθεραπεία τόσο του ίδιου ατόμου που νοσεί όσο και των φροντιστών του έχουν δείξει πως είναι αποτελεσματικές στην αντιμετώπιση όλων των δευτερογενών προβλημάτων που δημιουργούν οι νευρογνωστικές διαταραχές.

Αναφορικά στην θεραπεία των ίδιων των νευρογνωστικών διαταραχών τα στοιχεία γίνονται μερικώς πιο σύνθετα. Οι διαταραχές είναι συνήθως χρόνιες και εξελίσσονται προοδευτικά μέσα στον χρόνο. Παρουσιάζουν επομένως στάδια από τα οποία περνά το άτομο με την διαταραχή. Είναι σημαντικό να προσπαθούμε να διατηρούμε την διαταραχή σε πρώιμα στάδια και να επεμβαίνουμε θεραπευτικά προτού η νόσος εξελιχθεί. Διάφορες θεραπευτικές παρεμβάσεις χρησιμοποιούνται συνδυαστικά πολλές φορές με φαρμακοθεραπεία, αναλόγως των χαρακτηριστικών και το στάδιο διαταραχής στο οποίο βρίσκεται το άτομο.

Ποιος ασχολείται με αυτές;

Οι επιστημονικοί κλάδοι που δραστηριοποιούνται στην έρευνα και την αντιμετώπιση των νευρογνωστικών διαταραχών είναι πολλές. Μερικές απ’ αυτές είναι η Γνωστική Ψυχολογία, η Νευρολογία, η Γνωσιακή Νευροεπιστήμη, η Βιοψυχολογία, η Νευροβιοχημεία, η Νευροβιολογία, η Ψυχιατρική, η Νευροαπεικόνηση και η Νευροψυχολογία. Στόχος σε γενικές γραμμές, είναι η συνεργασία των επιστημόνων διατμηματικά για την κατανόηση των λειτουργιών ενός υγιούς εγκεφάλου και η δημιουργία μηχανισμών αποκατάστασης της εκφυλιστικής βλάβης που οδηγεί στις νευρογνωστικές διαταραχές.

Ο ρόλος της Νευροψυχολογίας 

Πρόκειται για μια εξειδίκευση στον κλάδο της ψυχολογίας που μελετά τη σχέση μεταξύ των εγκεφαλικών δομών και της προσωπικότητας, της διάθεσης, της λειτουργικότητας και της συμπεριφοράς του ανθρώπου. Η άσκηση της νευροψυχολογίας περιλαμβάνει την κλινική εξέταση του ιστορικού του ασθενή με τη χρήση νευροψυχολογικών αξιολογήσεων τόσο για την διάγνωση της διαταραχής όσο και για προγνωστικούς και προληπτικούς σκοπούς. Το κλινικό προφίλ που σχηματίζει ο νευροψυχολόγος βοηθά στον προγραμματισμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των κλινικών παρεμβάσεων που χρησιμοποιούνται προοδευτικά, ώστε να μην προχωρήσει σε επόμενο στάδιο η εκάστοτε διαταραχή.

 

Βιβλιογραφία 

Eyesenck, M.W. (2010): Βασικές αρχές Γνωστικής Ψυχολογίας. Ελένη Βασιλάκη(επιμ.), Αθήνα: εκδόσεις Gutenberg.

Πόταγας, Κ.(2014): Κλινική Νευροψυχολογία βασικά σημεία. Αθήνα: εκδόσεις Νήσος.

ΥΓ: για οποιαδήποτε άλλη πληροφορία, διευκρίνηση ή σχόλιο παρακαλώ μην διστάσετε να επικοινωνήσετε προσωπικά μαζί μου στο Stela_kara@yahoo.com 

ΚοινοποίησηFacebookLinkedIn
Συμμετοχή στη συζήτηση

Archives

Categories