in

Γράφει η Ιωάννα Μυτάκη, Ψυχολόγος

Τι είναι η Διαταραχή Άγχους Ασθενείας;

1.1. Ορισμός

Σύμφωνα με την APA (1994),  μέρος της  Διαταραχής Άγχους Ασθενείας εμφανιζόταν ως Υποχονδρίαση στο DSM-4 και αφορούσε την υπόνοια μιας σοβαρής ασθένειας στηριζόμενης σε εσφαλμένη ερμηνεία σωματικών συμπτωμάτων. Έπειτα, λόγω καλύτερης ανάλυσης της πολυπλοκότητας σχέσεως ανάμεσα στη σωματική και ψυχική υγεία, καθώς και κατάργηση του πιθανού δυϊσμού νου-σώματος, δημιουργήθηκε στο DSM-5 μια νέα κατηγορία-η Διαταραχή Άγχους Ασθενείας (APA, 2013).

Γι’αυτόν τον λόγο, μεταφέρεται, κατά την APA (2013), από τις Σωματόμορφες διαταραχές στις Διαταραχές σωματικών συμπτωμάτων και συνδεόμενων διαταραχών. Έτσι, δίνεται έμφαση στο βαθμό σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών κάθε ανθρώπου σχετικά με τα σωματικά συμπτώματά του (εστίαση σε θετικά συμπτώματα), αλλά και στη μείωση επικάλυψης από προηγούμενες διαγνώσεις. Συνοπτικά, η Διαταραχή Άγχους Ασθενείας ορίζεται ως η υπερ-απασχόληση ενός ατόμου με την ιδέα ότι έχει μια σοβαρή ασθένεια.

1.2. Αιτιολογία

Σύμφωνα και με την APA (2013), σημαντικοί αιτιολογικοί παράγοντες για την εμφάνιση Διαταραχής Άγχους Ασθενείας είναι οι εξής:

  • Πρώιμες τραυματικές εμπειρίες (πχ. παιδική κακοποίηση, παιδική σοβαρή ασθένεια, θάνατος κοντινού προσώπου, άσχετα στρεσογόνα γεγονότα)
  • Γενετική-βιολογική ευαλωτότητα (αυξημένη ευαισθησία στον πόνο)
  • Διαδικασίες μάθησης (εστίαση προσοχής όταν το άτομο ασθενεί/ειδική μεταχείριση/υπερπροστασία, απουσία ενίσχυσης μη σωματικής έκφρασης της ψυχικής δυσφορίας)
  • Πολιτισμικές και κοινωνικές νόρμες [υποτίμηση και στιγματισμός του ψυχικού «υποφέρειν» έναντι του σωματικού, καθώς και πληροφόρηση από μέσα μαζικής ενημέρωσης-SARS κατά τους Furer και συνεργ. (2007) και Taylor και Asmundson (2004)]. 

1.3. Επιπολασμός

Η APA (2013), αναφέρει ότι τα στοιχεία σχετικά με το πόσο συχνά εμφανίζεται η Διαταραχή Άγχους Ασθενείας δεν επαρκούν. Γι΄ αυτόν τον λόγο λαμβάνουμε πληροφορίες από την Υποχονδρίαση, όπως αυτή οριζόταν στο DSM-III και DSM-IV. Πιο συγκεκριμένα, η μία έως δύο χρόνια εμφάνισης αυτής, σύμφωνα με έρευνες στην κοινότητα και δείγματα πληθυσμού, κυμαίνεται από 1.3%-10%. Ενώ σε περιπατητικούς ιατρικούς πληθυσμούς, η έξι μήνες/ένας χρόνος αυτής βρίσκεται ανάμεσα στα ποσοστά 3% και 8%.

Επιπρόσθετα, θεωρείται χρήσιμο να επισημανθεί ότι η συγκεκριμένη διαταραχή θεωρείται χρόνια και υποτροπιάζουσα, με κύρια ηλικία εμφάνισης την πρώιμη και μέση ενήλικη ζωή. Βέβαια, όσον αφορά τους ηλικιωμένους εστιάζει στην απώλεια μνήμης, ενώ στα παιδιά θεωρείται σπάνια. Τέλος, όσον αφορά το φύλο δεν παρατηρείται κάποια διάκριση.

Τι δεν είναι Διαταραχή Άγχους Ασθενείας;

Ένας από τους λόγους που δημιουργήθηκε αυτή η νέα κατηγορία (APA, 2013), είναι η απομάκρυνση ανεξήγητων συμπτωμάτων. Δηλαδή, η έλλειψη ιατρικής εξήγησης δεν σημαίνει ότι οδηγεί σε μια ψυχιατρική διάγνωση, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση του στίγματος. Ακόμη περισσότερο, αν ένα άτομο έχει ήδη μια σοβαρή ασθένεια, το άγχος σχετικά με αυτήν δεν υποδιαγιγνώσκεται (εξαφανίζεται), με αποτέλεσμα να μιλάμε πλέον για συννοσηρότητα μιας σωματικής και ψυχιατρικής διαταραχής.

Γι΄ αυτόν τον λόγο, κάθε ειδικός ψυχικής υγείας οφείλει να δώσει σημασία σε ενοχλητικά σωματικά συμπτώματα, καθώς και σε σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές ως απάντηση σε αυτά, διότι αυτά θεωρούνται πραγματικά. Επομένως, σε καμία περίπτωση δεν μιλάμε για έναν «κατά φαντασίαν ασθενή». Στην πραγματικότητα, όλοι μας έχουμε βιώσει κάποια στιγμή στη ζωή μας άγχος ασθενείας. Συχνά, αυτό το άγχος είναι λειτουργικό και μας κινητοποιεί να αναζητήσουμε ιατρική φροντίδα. Αν το άγχος, όμως, είναι δυσανάλογο με το βαθμό του ιατρικού ρίσκου, τότε είναι δυσλειτουργικό (Taylor, Asmundson, 2004).

Ειδικότερα, προκειμένου να αποφευχθεί η αλληλοεπικάλυψη, χρειάζεται να γίνει διαφοροδιάγνωση (αποκλεισμός) από διάφορες άλλες ψυχικές διαταραχές και μη:

  • Άλλες ιατρικές καταστάσεις (πχ. ενδοκρινολογική, νευρολογική βλάβη, αποκρυφιστικές κακοήθειες)
  • Διαταραχές προσαρμογής (σύγκριση σχετικά με το αν πληρείται το κριτήριο χρόνου)
  • Διαταραχή σωματικών συμπτωμάτων-ΔΣΣ (στη ΔΣΣ μιλάμε για συγκεκριμένα σωματικά συμπτώματα)
  • Αγχώδεις διαταραχές (το άγχος υγείας που αναφέρεται είναι αρκετά οξύ και επεισοδιακό)
  • Ιδεοψυχαναγκαστική-καταναγκαστική και άλλες συναφείς διαταραχές (στην ΙΔΨ διαταραχή υπάρχουν παρεμβαίνουσες σκέψεις που προστίθενται στον φόβο μιας ασθένειας, στη Σωματόμορφη διαταραχή οι ανησυχίες εστιάζουν στην εξωτερική εμφάνιση που παρουσιάζει ατέλειες)
  • Μείζων καταθλιπτικό επεισόδιο (αν το άγχος υγείας επιμένει μετά την ύφεση ενός μείζονος καταθλιπτικού επεισοδίου, τότε δημιουργείται υπόνοια Διαταραχής Άγχους Υγείας).
  • Ψυχώσεις (στις ψυχώσεις το σωματικό παραλήρημα είναι περισσότερο οργανωμένο πχ. το άτομο θεωρεί ότι ένα όργανό του έχει σαπίσει-Cotard’s syndrome)

Ποιά είναι τα σημάδια ότι κάποιος πάσχει από Διαταραχή Άγχους Ασθενείας;

     Προκειμένου να θεωρηθεί ότι κάποιος εμφανίζει τη συγκεκριμένη διαταραχή, υπάρχει κλινική διάγνωση που γίνεται από ειδικούς ψυχικής υγείας. Αυτή συμπεριλαμβάνει την τήρηση των εξής κριτηρίων (APA, 2013):

  • Υπέρμετρο άγχος με την ιδέα ότι έχει μια σοβαρή ασθένεια
  • Απουσία ή παρουσία ήπιων σωματικών συμπτωμάτων (αν υπάρχει ήδη μια σοβαρή ασθένεια ή υπάρχει υψηλή πιθανότητα εμφάνισης αυτής πχ. λόγω κληρονομικότητας, τότε η έγνοια αυτή θεωρείται υπερβολική)
  • Φόβος υγείας (το άτομο βρίσκεται συνεχώς σε εγρήγορση όσον αφορά την προσωπική υγεία του)
  • Αποκλειστικές συμπεριφορές σχετικά με υγεία (πχ. επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι σώματος προκειμένου να ανιχνευθούν σημάδια ασθένειας) ή δυσλειτουργική αποφευκτική συμπεριφορά (πχ. αποφυγή νοσοκομείων και ιατρικά ραντεβού)
  • Διάρκεια, τουλάχιστον, 6 μήνες (μπορεί το άγχος υγείας να αφορά διαφορετική ασθένεια με το πέρασμα του χρόνου)
  • Δεν εξηγείται καλύτερα από άλλη ψυχική διαταραχή

Τέλος, χρειάζεται να γίνει διάκριση αν γίνεται λόγος για τύπο επιδίωξης λήψης φροντίδας (συχνή ιατρική φροντίδα που περιλαμβάνει επισκέψεις σε γιατρό ή υποβολή σε διαγνωστικές εξετάσεις και διαδικασίες) ή για τύπο αποφυγής λήψης φροντίδας (σπάνια ιατρική φροντίδα χρησιμοποιείται).

Τι βιώνει/αισθάνεται κάποιος που έχει Διαταραχή Άγχους Ασθενείας;

Σύμφωνα με τους Salkovskis και Bass (1997), η εκτιμώμενη πιθανότητα της απειλής, αλλά και η ικανότητα αντιμετώπισης, παίζουν σπουδαίο ρόλο στο άγχος. Πιο συγκεκριμένα, το άγχος ασθενείας αιτιολογείται ως συνειδητοποίηση του ατόμου ότι η ανησυχία του δεν είναι πολύ πιθανό να συμβεί, αλλά τα αποτελέσματα-αν συνέβαιναν-θα ήταν πολύ καταστροφικά. Σύμφωνα με το γνωσιακό συμπεριφοριστικό μοντέλο (CBT), το άγχος ασθενείας προκύπτει από την παρερμηνεία των σωματικών συμπτωμάτων ως ενδείξεων σοβαρών ασθενειών. Το άτομο προσπαθεί να διαχειριστεί αυτό που βιώνει (άγχος) μέσω συνεχούς ελέγχου του σώματός του ή αναζήτησης επιβεβαίωσης από οικογένεια ή γιατρούς. Αυτές οι στρατηγικές αντιμετώπισης μειώνουν παροδικά το άγχος, αλλά μακροπρόθεσμα συμβάλλουν στη διαιώνιση του προβλήματος (Furer et al., 2007). Εκτός από αυτούς τους τρόπους διαχείρισης του άγχους, άλλα άτομα εκδηλώνουν συμπεριφορές αποφυγής, πχ. δεν επισκέπτονται φίλους που είναι άρρωστοι, δεν βλέπουν ταινίες με θέμα την αρρώστια και τον θάνατο (Noyes et al., 2000).

Αυτό, όμως, που είναι πολύ σημαντικό σχετικά με το CBT μοντέλο, είναι οι σκέψεις. Οι σκέψεις, λοιπόν, είναι αυτές που προηγούνται πριν από κάθε συναίσθημα. Με λίγα λόγια, οι σκέψεις ελέγχουν τα συναισθήματά μας, με αποτέλεσμα να καταφεύγουμε, έπειτα, σε συγκεκριμένες συμπεριφορές προκειμένου να μπορέσουμε να τα διαχειριστούμε. Αυτές οι συμπεριφορές, όμως, επηρεάζουν και πάλι τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Για παράδειγμα, ένα άτομο με Διαταραχή Άγχους Ασθενείας μπορεί να έχει σκέψεις, όπως:

  • «Είμαι υγιής μόνο όταν δεν έχω σωματικά συμπτώματα» 
  • «Οι σωματικές ενοχλήσεις είναι σημάδι ασθένειας»
  •  «Αν αρρωστήσω θα πονάω υπερβολικά και θα υποφέρω» 
  • «Οι σοβαρές ασθένειες είναι παντού» 
  • «Η αρρώστια είναι σημάδι αποτυχίας και ανεπάρκειας»
  •  «Οι γιατροί πρέπει να μπορούν να εξηγήσουν όλες τις σωματικές ενοχλήσεις»
  •  «Αν ένας γιατρός μου συστήνει παραπάνω εξετάσεις σημαίνει ότι πιστεύει ότι κάτι δεν πάει καλά με μένα»
  •  «Πρέπει να παρακολουθώ την υγεία μου προσεκτικά, διαφορετικά κάτι τρομερό θα συμβεί»
  • «Ο Θεός κάνει τους κακούς ανθρώπους να πεθαίνουν νωρίς».

Με αυτόν τον τρόπο, κάθε δυσλειτουργική σκέψη, δηλαδή κάθε σκέψη που προκαλεί δυσφορία-αρνητικό συναίσθημα-εμπεριέχει γνωστικά λάθη. Τα γνωστικά λάθη συμβάλλουν σε έναν διαστρεβλωμένο τρόπο σκέψης. Για παράδειγμα, κάποια από αυτά που εντοπίζονται σε σκέψεις ατόμων με Διαταραχή Άγχους Ασθενείας, κατά τους Taylor και Asmundson (2004) είναι:

  • η σκέψη του όλα ή τίποτα («Είμαι ή υγιής ή σοβαρά άρρωστος», «Τα ιατρικά τεστ είναι άχρηστα, αν δεν είναι ακριβή 100%»),
  • η ακύρωση θετικών (απόρριψη των ιατρικών αποτελεσμάτων και διαβεβαιώσεων του γιατρού λέγοντας ότι αυτά δε μετράνε),
  • η καταστροφοποίηση («Οι σωματικές ενοχλήσεις είναι πάντα ένδειξη ασθενείας», «Ο πόνος που νιώθω στο στήθος είναι ένδειξη καρδιακού προβλήματος»)
  • η υπεργενίκευση («Νιώθω κουρασμένος σήμερα. Πρέπει να έχω σκλήρυνση κατά πλάκας»)
  • η μεγέθυνση αρνητικών (επικέντρωση στη λέξη «μάλλον» σε φράση του γιατρού)
  • το αυθαίρετο συμπέρασμα («Δεν θα αναρρώσω ποτέ αν νοσήσω από μια σοβαρή ασθένεια»)
  • η συναισθηματική λογική («Πρέπει να έχει γίνει κάποιο ιατρικό λάθος με μένα γιατί διαφορετικά δε θα ένιωθα τόσο άγχος»)

Πώς μπορώ να βοηθήσω τον εαυτό μου;

Στην πραγματικότητα, άτομα με Διαταραχή Άγχους Ασθενείας που καταφεύγουν στη σωματοποίηση, έχουν πολλές αρνητικές εμπειρίες με το σύστημα υγείας. Δηλαδή, έχουν κάνει διαρκείς εξετάσεις και, ενδεχομένως, αποτυχημένες θεραπείες. Ειδικότερα, τα άτομα αυτά παραπονιούνται ότι δεν έχουν λάβει προσοχή, σεβασμό, ευγένεια και φροντίδα. Αν είσαι ένα από αυτά τα άτομα, αρχικά, χρειάζεται να δείξεις ενσυναίσθηση στον εαυτό σου και να αγκαλιάσεις τις σκέψεις σου. Απευθύνσου σε ένα άτομο που εμπιστεύεσαι, μοιράσου αυτό που σε βαραίνει. Μπορείς, επίσης, να διαβάσεις κάποιον οδηγό αυτοβοήθειας, αλλά αυτό που προτείνεται είναι να απευθυνθείς σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας, όπως Ψυχολόγο ή Ψυχίατρο που έχουν εκπαιδευτεί σε κάποιο είδος ψυχοθεραπείας (πχ. Γνωσιακή Συμπεριφορική, Συστημική, Ψυχαναλυτική, Ομαδική κτλ). Η επιλογή αυτή βρίσκεται στη δική σου ευχέρεια. Εκτός από Ψυχοθεραπεία, μπορείς αν το επιθυμείς και κρίνεται αναγκαίο να ξεκινήσεις ή συνδυάσεις με φαρμακευτική αγωγή (πχ. αγχολυτικά, αντικαταθλιπτικά).

Για παράδειγμα, μέσω της Γνωσιακής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας θα καταφέρεις να:

  • μειώσεις την ανησυχία για την υγεία
  • μειώσεις τη συχνότητα ιατρικών επισκέψεων
  • μειώσεις τον έλεγχο σώματος
  • μειώσεις συνοδά συμπτώματα (πχ. καταθλιπτικά)
  • αυξήσεις την ικανότητα αντιμετώπισης «νέων» συμπτωμάτων
  • βελτιώσεις λειτουργικότητα και ποιότητα ζωής
  • μάθεις πληροφορίες σχετικά με το άγχος ασθενείας και τα σωματικά συμπτώματα
  • αναγνωρίσεις δυσλειτουργικές σκέψεις
  • υπολογίσεις την πιθανότητα καταστροφικών συνεπειών που φοβάσαι
  • αυξήσεις την ανοχή αβεβαιότητας σχετικά με την υγεία
  • μάθεις υγιείς στρατηγικές αντιμετώπισης σωματικών συμπτωμάτων
  • αυξήσεις την αποδοχή σωματικών συμπτωμάτων
  • πραγματοποιήσεις συμπεριφορικά πειράματα (πχ. καθυστέρηση επισκέψεων σε γιατρό,  επικέντρωση στα σωματικά συμπτώματα)
  • κάνεις συστηματική έκθεση (να εκτίθεσαι σταδιακά σε καταστάσεις που σε αγχώνουν)
  • κάνεις εσωτερική έκθεση (πχ. αν εστιάζεις στην ταχυκαρδία, μπορείς να πραγματοποιήσεις αερόβια άσκηση για 30 λεπτά)
  • πραγματοποιήσεις έκθεση στη φαντασία (έκθεση που διενεργείται υποθετικά στο μυαλό σου)
  • κάνεις τεχνικές χαλάρωσης (πχ. διαφραγματική αναπνοή, νευρομυϊκή χαλάρωση)
  • προγραμματισμό δραστηριοτήτων (ένταξη ευχάριστων δραστηριοτήτων)
  • διαχειριστείς δυσκολίες ύπνου                                                                                

 Πώς μπορώ να βοηθήσω έναν δικό μου άνθρωπο που πάσχει από Διαταραχή Άγχους Ασθενείας;

Οι οδηγίες που προτείνονται είναι οι ίδιες που αφορούν εσένα. Δηλαδή, αυτό που είναι καλό να κάνεις είναι να βάλεις τον εαυτό σου στην θέση αυτού του αγαπημένου προσώπου σου. Προσπάθησε να γίνεις καλός ακροατής, δείξε ενσυναίσθηση, αυθεντικό και γνήσιο ενδιαφέρον. Με αυτόν τον τρόπο, θα καταφέρεις να του δείξεις ότι δεν είναι μόνος/-η σε αυτό, αλλά υπάρχει έστω ένα άτομο που τον καταλαβαίνει. Σίγουρα, πάντως, μη τον/την κατηγορήσεις ότι όλα είναι στο μυαλό του/της και ότι φέρνει την καταστροφή χωρίς λόγο και αιτία. Το άτομο αυτό δυσκολεύεται και γι΄ αυτό χρειάζεται βοήθεια. Μην αναλάβεις το βάρος ενός ειδικού ψυχικής υγείας, προστάτεψε τον δικό σου εαυτό και προσπάθησε να πείσεις το αγαπημένο σου πρόσωπο να επισκεφτεί έναν Ψυχοθεραπευτή (είτε Ψυχολόγο είτε Ψυχίατρο), έτσι ώστε να δει πιο άμεσα και διαρκή αποτελέσματα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th  ed). Washington, DC: Author.

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th  ed). Washington, DC: Author.

Furer, P., Walker R. J., Stein B, M. (2007). Treating Health Anxiety and Fear Of Death,Springer Science and Business Media.

Noyes, R., Stuart, S., Longley, S., Langehn, D., Happel, R. (2002). Hypochondriasis & Fear of Death, The Journal of Nervous & Mental Disease, Vol.190 (8), pp503-509.

Salkovskis, P. M., & Bass, C. (1997). Hypochondriasis.

Taylor, S., Asmundson, J. G. G. (2004). Treating Health Anxiety, The Guilford Press.

What do you think?

15 Points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Νιώθω άχρηστη και κάνω αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό μου.”

Ο υπερπροστατευτικός γονέας