in , ,

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΥΠΝΟΥ – ΑΦΥΠΝΙΣΗΣ

photo by cottonbro studio on pexels.com

photo by SHVETS production on pexels.com

Λειτουργία και χρησιμότητα του ύπνου 

Ο ύπνος συνδέεται με μία σειρά από φυσιολογικές οργανικές αλλαγές που σχετίζονται με την αναπνοή, την καρδιακή λειτουργία, το μυϊκό τόνο, τη θερμοκρασία, την έκκριση ορμονών και την αρτηριακή πίεση. Ο ύπνος εξυπηρετεί μία διορθωτική, ομοιοστατική λειτουργία, καθώς παίζει ρόλο στη φυσιολογική θερμορύθμιση και τη διατήρηση ενέργειας του οργανισμού. Παρατεταμένες περίοδοι απουσίας ή στέρησης ύπνου μπορούν να οδηγήσουν σε μυοσκελετικές παθήσεις, νευρολογικά προβλήματα, σωματική εξασθένιση και, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, θάνατο.

Ο ύπνος έχει επιμέρους στάδια: η χαλάρωση, το στάδιο ένα, το στάδιο δύο, το στάδιο τρία και το στάδιο τέσσερα (ύπνος βραδέων κυμάτων / SWS) και το στάδιο του παράδοξου ύπνου ή ύπνου REM. Τα στάδια πλην του ύπνου REM είναι μερικές φορές γνωστά ως non-REM (NREM). O REM ύπνος έχει συνδεθεί με τα όνειρα παρ’ ότι η σύνδεση αυτή δεν είναι απόλυτη. Ωστόσο, όσο μεγαλύτερη είναι η συνολική διάρκεια του ύπνου τόσο μεγαλύτερο είναι και το ποσοστό του REM ύπνου.

Οι διαταραχές του ύπνου συνιστούν πρόβλημα που εμφανίζεται, σύμφωνα με έρευνες, σε ποσοστό έως και 40% από τους ενήλικες σε κάποια στιγμή της ζωής τους και μπορεί να αφορούν στην αργοπορημένη έλευση ή στη δυσκολία διατήρησης του ύπνου. Τα προβλήματα αυτά μπορεί να πλήττουν την καθημερινή λειτουργικότητα και να αποτελούν πηγή έντονης δυσφορίας για ένα άτομο οποιασδήποτε ηλικίας.

Ταξινόμηση διαταραχών 

Στην πέμπτη έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου των Ψυχικών Διαταραχών (DSM5) ταξινομούνται στην κατηγορία των διαταραχών ύπνου – αφύπνισης οι ακόλουθες κλινικές καταστάσεις:

  1. διαταραχή αϋπνίας
  2. διαταραχή υπερυπνίας
  3. ναρκοληψία
  4. αποφρακτική υπνική άπνοια
  5. υπόπνοια
  6. κεντρική υπνική άπνοια
  7. συνδεόμενος με τον ύπνο υποαερισμός
  8. διαταραχή του κιρκαδιανού ρυθμού ύπνου-αφύπνισης
  9. διαταραχές ύπνου
  10. εγρήγορσης στο στάδιο τη βραδείας κίνησης των οφθαλμών
  11. διαταραχή εφιαλτών
  12. διαταραχή υπνικής συμπεριφοράς στο στάδιο της ταχείας κίνησης των οφθαλμών
  13. σύνδρομο ανήσυχων ποδιών
  14. προκαλούμενη από ουσίες / φάρμακα διαταραχή του ύπνου
  15. άλλη προσδιορισμένη διαταραχή αϋπνίας
  16. απροσδιόριστη διαταραχή αϋπνίας
  17. άλλη προσδιορισμένη διαταραχή υπερυπνίας
  18. απροσδιόριστη διαταραχή υπερυπνίας
  19. άλλη προσδιορισμένη διαταραχή ύπνου – αφύπνισης  και
  20. απροσδιόριστη διαταραχή ύπνου-αφύπνισης.

Διάβασε επίσης:

Ύπνος: γνωρίζουμε πραγματικά τι είναι;

Στο παρόν άρθρο θα εστιάσουμε στην έννοια της αϋπνίας, καθώς εμφανίζεται με μεγαλύτερη επιδημιολογία στο γενικό πληθυσμό.

photo by Megan te Boekhorst on unsplash.com

Διαταραχή αϋπνίας

Η αϋπνία είναι η πιο συχνή και η πιο ευρέως γνωστή διαταραχή του ύπνου. Ωστόσο, τα ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι ανεπαρκώς αναφέρεται, διαγιγνώσκεται και τελικά θεραπεύεται. Τα άτομα που επιζητούν θεραπεία συχνά το κάνουν χωρίς τη βοήθεια ενός επαγγελματία της ψυχικής υγείας αλλά με τη χρήση σκευασμάτων που κυκλοφορούν στο εμπόριο. Η αϋπνία μπορεί να αναφέρεται ως ανεξάρτητη κλινική κατάσταση που προκαλεί δυσφορία σε ένα άτομο ή μπορεί να αποτελεί δευτερογενές πρόβλημα, ως σύμπτωμα μίας άλλης ψυχικής νόσου (π.χ. καταθλιπτική διαταραχή).

Κλινική εικόνα 

Ως αϋπνία ορίζεται τόσο η ανεπαρκής ποσότητα (το άτομο δεν μπορεί να κοιμηθεί ή να συντηρήσει τον ύπνο του, ανεξάρτητα από την παρουσία ή μη εμφανούς αιτίου) όσο και η κακή ποιότητα του ύπνου. Τα άτομα που πάσχουν από αϋπνία αναφέρουν καθυστέρηση στην έλευση του ύπνου, πρώιμη πρωινή αφύπνιση και ανησυχία κατά τη διάρκεια της νύχτας. Δεν μπορούν να κοιμηθούν όταν το επιθυμούν, αν και μπορούν να κοιμηθούν άλλες στιγμές. Η αϋπνία συνδέεται με συμπτώματα όπως κούραση, αδυναμία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, άστατη διατροφή, δυσχέρεια στην επικοινωνία και γενικότερη έκπτωση στην ποιότητα ζωής. Τα άτομα που υποφέρουν από χρόνια αϋπνία ασχολούνται υπερβολικά με το πρόβλημα και έχουν μεγεθυμένους φόβους για τις επιπτώσεις της διαταραχής στην υγεία, στη συμπεριφορά και στη λειτουργικότητά τους.

Η επίσημη διάγνωση της διαταραχής αϋπνίας αφορά στην δυσκολία στον ύπνο τουλάχιστον για τρεις νύχτες την εβδομάδα σε περίοδο τριών μηνών αν και υπάρχουν επαρκείς ευκαιρίες για κατάκλιση. Παρόλα αυτά, ο χρόνος που χρειάζεται ένα άτομο να μείνει κοιμισμένο μπορεί να ποικίλει: υπάρχουν άνθρωποι που κοιμούνται λιγότερες ώρες από το μέσο όρο (short sleepers) χωρίς να δυσφορούν ή να επηρεάζεται η ημερήσια λειτουργικότητά τους ενώ άλλοι έχουν ανάγκη περισσότερες ώρες ύπνου (long sleepers) ώστε να ξεκουραστούν και να αισθανθούν έτοιμοι να αποδώσουν. Η αϋπνία αποτελεί μία κατάσταση που συχνά δεν γίνεται αντιληπτή από το άτομο που πάσχει από αυτή, το οποίο μπορεί να αποδίδει τη δυσκολία του σε εξωτερικούς παράγοντες όπως ο θόρυβος, η ποιότητα του στρώματος του κρεβατιού ή ο ήχος της τηλεόρασης. Τα άτομα που έχουν αϋπνία συνήθως ισχυρίζονται ότι:

  1. Κάνω πολύ ελαφρύ ύπνο.
  2. Ξυπνάω μέσα στη νύχτα και δεν μπορώ να ξανακοιμηθώ.
  3. Ξυπνάω τα ξημερώματα και σκέφτομαι.
  4. Ξυπνάω μόλις χτυπήσει το ξυπνητήρι αλλά νιώθω κουρασμένος.

Παράγοντες προδιάθεσης

Οι παράγοντες εκείνοι που αυξάνουν τις πιθανότητες εμφάνισης της αϋπνίας σε ένα άτομο είναι

  1. η ηλικία (ειδικά η τρίτη ηλικία),
  2. το φύλο (ειδικά οι γυναίκες),
  3. η ιδιοσυγκρασιακή ροπή προς το άγχος και
  4. η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού αϋπνίας.

Αν και κανένα από τα παραπάνω στοιχεία δεν είναι αποκλειστικά υπεύθυνο για τη χρόνια μορφή της αϋπνίας, μπορεί να λειτουργήσει επιβαρυντικά.

Παράγοντες έκλυσης 

Οι παράγοντες εκείνοι που ενεργοποιούν μία διαταραχή αϋπνίας συμπεριλαμβάνουν

  1. κρίσιμα γεγονότα (π.χ. ασθένεια, απώλεια),
  2. λιγότερο ακραία αλλά αγχογόνα φαινόμενα (π.χ. εργασιακό στρες, οικογενειακές συγκρούσεις) και
  3. σημαντικές αλλαγές της ζωής (π.χ. γέννηση ενός παιδιού, εμμηνόπαυση).

Αν και κάποιοι άνθρωποι επανέρχονται σε μία κανονικότητα στον ύπνο τους όταν ένα σοβαρό γεγονός παρέλθει, εκείνοι με τη μεγαλύτερη ευαλωτότητα συνεχίζουν να δυσκολεύονται.

Παράγοντες διαιώνισης

Οι παράγοντες εκείνοι που συμβάλλουν στη διαιώνιση ενός περιστασιακού συμπτώματος αϋπνίας αφορούν σε μία σειρά από αυτόματες αρνητικές σκέψεις που λειτουργούν με τη μορφή ενός φαύλου κύκλου: Ένα άτομο πριν τον ύπνο κατακλύζεται από σκέψεις αναφορικά με την οργάνωση υποχρεώσεων, τη λήψη αποφάσεων, την προετοιμασία της επόμενης ημέρας ή τη διαχείριση άλυτων ζητημάτων. Καθώς αυτές οι σκέψεις δημιουργούν άγχος και υπερδιέγερση, το άτομο δεν μπορεί να χαλαρώσει σωματικά και να αποκοιμηθεί. Αυτό δημιουργεί νέες σκέψεις σχετικά με τις συνέπειες που θα έχει η έλλειψη ύπνου την επόμενη ημέρα. Οι σκέψεις «δεν θα κοιμηθώ» ή «δεν θα αντέξω αύριο αν δεν έχω κοιμηθεί» αποτελούν ως αρνητική πρόβλεψη του μέλλοντος και επιτείνουν το πρόβλημα. Μέσα από αυτόν τον φαύλο κύκλο, η αϋπνία γίνεται ταυτόχρονα αιτία και σύμπτωμα μίας εξαιρετικά δυσάρεστης, συνθήκης.

Θεραπευτική παρέμβαση 

Συνήθεις στόχοι στη ψυχοθεραπεία για την αϋπνία είναι

  1. η δημιουργία χαλαρωτικών συνθηκών ως προετοιμασία για τον ύπνο,
  2. η μείωση της ανησυχίας που αφορά στα προβλήματα της καθημερινότητας,
  3. η τροποποίηση των δυσλειτουργικών γνωσιών γύρω από την αποτελεσματικότητα και το σχεδιασμό λύσεων και
  4. η μείωση της ανησυχίας που αφορά στην ίδια την αϋπνία.

Βιβλιογραφία:

Α. Καργάδου, Διαταραχές ύπνου. Ιατρικό κέντρο Αθηνών, https://www.neurocenter.gr/diataraxes-ypnou.html

Α. Μούγιας, Διαταραχές ύπνου, https://www.mougias.gr/enimerotheite/diataraxes-ypnou/

https://lamberts.gr/diataraxes-upnou/amp/?google_ads_pmax_strongstart&gclid=Cj0KCQiAlKmeBhCkARIsAHy7WVsG5faGQgDefjuFbFd005hhpkp3aBvUIvBUt8qsUTTvtHzk3raVsuwaAt2CEALw_wcB


Διάβασε επίσης:

Ύπνος: σημασία, μέθοδοι βελτίωσης, συχνές διαταραχές ύπνου

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Έχω φοβία στον ιό HIV, παρότι δεν είχα ποτέ μου κάποια σχέση”

Όταν ο Jung “εγκατέλειψε” τον Freud