in

ΔΕΠΥ: μια πρόκληση για ψυχολόγους,γονείς και εκπαιδευτικούς


Τί είναι η ΔΕΠΥ και πώς επηρεάζει την καθημερινότητα και τη σχολική ζωή ενός παιδιού; Με ποιά κριτήρια μπορεί να διαγνωσθεί ένα παιδί με ΔΕΠΥ και πώς μπορούμε να παρέμβουμε θεραπευτικά;

Οι περισσότεροι από εμάς,αν ανατρέξουμε στις αναμνήσεις από τα σχολικά μας χρόνια, είναι πολύ πιθανό να θυμηθούμε την περίπτωση εκείνου τον συμμαθητή/ριας που ήταν συνεχώς απρόσεκτος/η κατα τη διάρκεια του μαθήματος,βρισκόταν σε διαρκή δραστηριότητα μέσα και έξω από την τάξη χωρίς να σταματά λεπτό(στριφογύριζε στην καρέκλα του,περπατούσε πέρα δώθε ή κουνιόταν συνέχεια), αδυνατούσε να περιμένει τη σειρά του και αντιδρούσε εντελώς αυθόρμητα ακόμα και όταν δεν το επέτρεπαν οι περιστάσεις(πχ πεταγόταν κατα τη διάρκεια του μαθήματος για να εκφράσει ό,τι του ερχόταν στο μυαλό εκείνη τη στιγμή).

Οι παραπάνω συμπεριφορές που αποτελούν το τρίπτυχο «Απροσεξία, Υπερδραστηριότητα, Παρορμητικότητα» συντελούν στη διάγνωση ενός παιδιού με ΔΕΠΥ, δηλαδή με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας, σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας (DSMV). Ας εξετάσουμε τις τρεις ανωτέρω διαστάσεις μία προς μία,ούτως ώστε να κατανοήσουμε τη φύση της ΔΕΠΥ.

  • Η απροσεξία αναφέρεται στην έλλειψη επιμονής και τη συχνή εναλλαγή στις δραστηριότητες που έχουν ανατεθεί στο παιδί,τον προσανατολισμό του στην ενασχόληση με πράγματα άσχετα με τη στιγμή ή το περιβάλλον,καθώς και τις μεγάλες περιόδους χωρίς σαφή ενασχόληση με κάποια συγκεκριμένη δραστηριότητα.
  • Η υπερδραστηριότητα(υπερκινητικότητα) χαρακτηρίζει παιδιά που κάνουν πιο πολλές κινήσεις από το αναμενόμενο, για την ηλικία τους, επίπεδο ή κάνουν «φασαρία» σε «ήσυχες» στιγμές(πχ την ώρα του φαγητού,του μαθήματος,του ύπνου), ή/και όταν παίζουν με άλλα παιδιά. Σε κάθε περίπτωση, οι ενδείξεις της υπερδραστηριότητας είναι και οι εμφανέστερες σε σχέση με την απροσεξία και την παρορμητικότητα.
  • Τέλος, η παρορμητικότητα, αναφέρεται στην τάση του παιδιού για εξαιρετικά γρήγορη ή αυθόρμητη ενέργεια(πράξη ή ομιλία), στην αδυναμία αναβολής της ικανοποίησης των επιθυμιών στο «εδώ και τώρα» και στα χαμηλά επίπεδα ανοχής στη ματαίωση, γεγονός που δυσχεραίνει τις διαπροσωπικές σχέσεις του παιδιού με τους συνομηλίκους του, οδηγεί σε προβλήματα σχολικής επίδοσης και παραβίασης  κανόνων, ενώ έχει συνδεθεί και με την οξυθυμία και την ευερεθιστότητα.

Το DSM θέτει ως επίκεντρο της διαταραχής την δυσκολία στη συγκέντρωση της προσοχής και την υπερδραστηριότητα,ενώ αναφέρει τέσσερα κριτήρια που πρέπει απαραιτήτως να πληρούνται για την διάγνωση ενός παιδιού με ΔΕΠΥ.

Αρχικά, το κύριο χαρακτηριστικό της ΔΕΠΥ είναι μια επίμονη συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από απροσεξία και υπερδραστηριότητα/παρορμητικότητα, η οποία είναι πιο συχνή και σοβαρή σε σχέση με τον αναμενόμενο ηλικιακά μέσο όρο( Κριτήριο Α). Κάποια από τα συμπτώματα πρέπει να έχουν κάνει την εμφάνισή τους πριν την ηλικία των 7 ετών(Κριτήριο Β), ενώ η απορρέουσα από τα συμπτώματα δυσλειτουργία του παιδιού θα πρέπει να εντοπίζεται σε δύο τουλάχιστον διαφορετικά περιβάλλοντα,συνήθως στο σπίτι και στο σχολείο(Κριτήριο Γ). Tέλος, θα πρέπει να παρατηρείται σημαντική έκπτωση στην κοινωνική, σχολική και ακαδημαική ζωή του παιδιού (Κριτήριο Δ). Ο επιπολασμός της διαταραχής υπολογίζεται στο 3-5% περίπου του συνολικού πληθυσμού,80% εκ των οποίων είναι αγόρια.

Σήμερα,είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ότι τα παιδιά με ΔΕΠΥ έχουν αυξημένες πιθανότητες να αναπτύξουν δυσκολίες προσαρμογής στην μετέπειτα ζωή τους, οι οποίες κυμαίνονται από χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις έως την  παραβατικότητα. Επιπλέον, με την ενηλικίωση ενδέχεται να μειώνονται ή να τροποποιούνται σε κάποιο βαθμό τα δυσλειτουργικά συμπτώματα,ωστόσο ο «πυρήνας» τους παραμένει,για αυτό είναι σημαντικό να γίνεται έγκυρη και έγκαιρη διάγνωση της ΔΕΠΥ και να εφαρμόζεται το κατάλληλο θεραπευτικό-παρεμβατικό πρόγραμμα,εξατομικευμένο στις ανάγκες του εκάστοτε παιδιού από πολύ μικρή ηλικία.

Συνήθως, ο εντοπισμός και μια πρώτη «αναγνώριση» της διαταραχής γίνεται από τους γονείς και τον εκπαιδευτικό,οι οποίοι,σε συνεργασία με τον σχολικό ψυχολόγο(που διενεργεί την αρχική ψυχοεκπαιδευτική αξιολόγηση στα πλαίσια του σχολείου),παραπέμπουν το παιδί σε ένα αρμόδιο Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο/ΚΕΣΥ για εκτενέστερη αξιολόγηση και διαφορική διάγνωση. Εκεί, η διεπιστημονική ομάδα του κέντρου(ειδικός παιδαγωγός,εργοθεραπευτής,λογοθεραπευτής,κοινωνικός λειτουργός,ψυχολόγος,παιδοψυχίατρος και παιδίατρος-αναπτυξιολόγος), θα πάρει το πλήρες ιστορικό του παιδιού και,έπειτα από την διεξοδική αξιολόγηση από την καθε μία ειδικότητα,θα γίνει διαφορική διάγνωση και θα δοθούν προτάσεις για το κατάλληλο θεραπευτικό πρόγραμμα στους γονείς και στο σχολείο.

Έχει αποδειχτεί ότι ο συνδυασμός φαρμακευτικής αγωγής(λόγω της ισχυρής βιολογικής βάσης της ΔΕΠΥ),με φειδώ και αυστηρό έλεγχο από τον αρμόδιο γιατρό λόγω του νεαρού της ηλικίας του παιδιού, και γνωσιακών-συμπεριφοριστικών παρεμβάσεων(πχ εκπαίδευση στην αυτοκαθοδήγηση,στην έκφραση συναισθημάτων,τη μάθηση μέσω προτύπου και την εκμάθηση στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων) στο χώρο του σπιτιού και του σχολείου,είναι η αποτελεσματικότερη μέθοδος διαχείρισης των ενδογενών προβλημάτων της διαταραχής,αλλά και όσων προκύπτουν δευτερογενώς. Οι γονείς,οι οποίοι πρέπει να δέχονται την απαραίτητη συμβουλευτική και ψυχολογική υποστήριξη,οι εκαιδευτικοί και ο σχολικός ψυχολόγος πρέπει να βρίσκονται σε αμοιβαία επικοινωνία και συνεργασία καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας,δουλεύοντας με τις περιβαλλοντικές συνθήκες στο σχολείο,στην τάξη και στο σπίτι,έτσι ώστε να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και να καταφέρει το παιδί με ΔΕΠΥ να εξελιχθεί προσωπικά,κοινωνικά και μαθησιακά,χωρίς να αντιμετωπίζεται ως το «διαφορετικό» παιδί.

«Όλοι είναι ιδιοφυείς. Αλλά,αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώσει σε ένα δέντρο,θα περάσει όλη του τη ζωή πιστεύοντας πως είναι χαζό» (Albert Einstein)

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Καλαντζή-Αζίζι, Α., & Ζαφειροπούλου, Μ. (2011). Προσαρμογή στο σχολείο.Πρόληψη και αντιμετώπιση δυσκολιών. Αθήνα:Πεδίο.

What do you think?

10 points
Upvote Downvote

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Αν κάποιος με ρωτήσει για τι είμαι περήφανη δεν μπορώ να σκεφτώ τίποτα.”

Ψtalk: “Η φίλη μου έρχεται στα χέρια με την μητέρα της.”