in ,

Art Therapy: Μία Σημαντική Συμβολή στο Χώρο της Ψυχικής Υγείας


Αποτελεί άραγε η τέχνη μονάχα ένα μέσο έκφρασης μίας δημιουργικής/καλλιτεχνικής πλευράς μέσα από το οποίο αποτυπώνονται σκέψεις, ιδέες, αντιλήψεις και συναισθήματα ή μπορεί να λειτουργήσει και ως θεραπευτική διαδικασία;

Από αρχαιοτάτων χρόνων η τέχνη αποτελούσε μία σημαντική προσκείμενη της καθημερινής ζωής. Η ιστορία και η ζωή πολλών λαών έχει γίνει γνωστή μέσα από τα έργα τέχνης της εκάστοτε εποχής. Ενδεικτικά παραδείγματα ανάμεσα στα πολλά, αποτελούν η Αρχαία Ελλάδα και η Αίγυπτος όπου μέσα από τοιχογραφίες, σκεύη, αγάλματα και άλλων ειδών δημιουργήματα οι εκάστοτε καλλιτέχνες αποτύπωναν τα καθημερινά προσωπικά, κοινωνικά, πολιτικά, ηθικά, θρησκευτικά κ.α. γεγονότα της εποχής τους.

Λαμβάνοντας λοιπόν υπόψιν τη σημαντική συμβολή της τέχνης στην πολιτισμική ζωή και γενικότερη κουλτούρα ενός πληθυσμού, δεν άργησαν οι επιστήμονες να προσπαθήσουν να την εντάξουν ως μέσο θεραπείας για την ανθρώπινη ύπαρξη.

Η θεραπεία μέσω τέχνης [(creative) art therapy] για νοσήματα/διαταραχές/α-σθένειες της ψυχικής σφαίρας, εμπεριέχει στους κόλπους της ένα εξαιρετικά ετερογενές βιβλιογραφικό σώμα το οποίο θεραπευτικά συνδυάζει τη χρήση ποικίλων δημιουργικών «μεταβλητών» (π.χ. χορός, συγγραφή, τραγούδι, ζωγραφική, θέατρο κ.α.).

Ιστορικά, παρόλο που η art therapy για τις ψυχικές διαταραχές πρωτο-εμφανίστηκε πριν από περίπου μισό αιώνα, είναι μόλις τις τρείς τελευταίες δεκαετίες που γίνεται μία συστηματική προσπάθεια να περιγραφεί και να τονιστεί η δυναμική της στη θεραπεία.

Πολλές κατηγορίες της τέχνης έχουν μελετηθεί ως συμπληρωματικές θεραπευτικές μέθοδοι για πληθώρα ψυχικών α-σθενειών συμπεριλαμβανομένων των ψυχώσεων, διάθεσης, χρήσης ουσιών αλλά και όσες σχετίζονται με τραύμα. Ωστόσο, τα αποτελέσματα μελετών ποικίλουν και πολλές φορές αντικρούουν το ένα το άλλο. Παρόλα αυτά, η χρήση της τέχνης ως μορφής θεραπείας έχει καταδειχθεί ότι συμβάλλει στη μείωση συγκεκριμένων συμπτωμάτων συμβάλλοντας στη βελτίωση της ψυχικής υγείας, δημιουργώντας ένα αίσθημα ευχαρίστησης και φροντίδας μα πάνω απ’ όλα βελτιώνει τα επίπεδα ευεξίας σε νευροβιολογικές και σχετιζόμενες με την ηλικία (π.χ. άνοια) διαταραχές, στα αυτοάνοσα νοσήματα, αλλά και σε χρόνιες ασθένειες όπως ο καρκίνος, τα καρδιαγγειακά κ.α.

Συγκεκριμενοποιώντας τις μορφές της art therapy:

Εικαστικά: Οι εικαστικές μέθοδοι μπορεί να περιλαμβάνουν ένα απλό καθρέφτισμα των συναισθημάτων που προκαλούνται αντικρίζοντας για παράδειγμα έναν πίνακα ζωγραφικής ή ένα έργο γλυπτικής, αλλά τυπικά περιλαμβάνουν μία δημιουργική σύνθεση που κυμαίνεται από διάφορους τύπους ζωγραφικής μέχρι τη γλυπτική, τη σχεδίαση, το κολλάζ αλλά και τη δημιουργία μασκών προσώπου. Οι θεραπευτές κατευθύνουν τους α-σθενείς είτε στη δημιουργία συγκεκριμένων είτε ελεύθερων σχεδίων τέχνης μέσω των οποίων εκφράζουν συναισθήματα, συμπτώματα, αναμνήσεις. Οι τεχνικές που ακολουθούνται είναι ξεχωριστές για κάθε κατηγορία α-σθενών. Π.χ. η απεικόνιση μνημονικών σχεδίων απευθύνεται σε ασθενείς με τραύμα, ψευδαισθήσεις ή σχιζοφρένεια, ενώ απλά σχέδια σκαριφήματος (σ.σ. πρόχειρο σχεδίασμα) ή τεχνικές ζωγραφικής απευθύνονται και χρησιμοποιούνται κυρίως στα παιδιά. Μέθοδοι που περιλαμβάνουν την εργασία αργίλου και τη γλυπτική, εμπλέκουν την αίσθηση της αφής ενός α-σθενούς και μπορεί να πυροδοτήσει μία πιο σπλαχνική, σωματική εμπειρία. Αξίζει να σημειωθεί ότι μεταξύ άλλων ψυχικών ασθενειών, η εικαστική τέχνη είναι η πιο μελετημένη σε α-σθενείς με ψυχώσεις. Έρευνες έχουν καταδείξει ότι α-σθενείς με ψυχώσεις μετά από την εμπλοκή τους με την εικαστική θεραπεία σημείωσαν σημαντική πρόοδο στην ψυχολογική έκφραση, παρουσίασαν μείωση των συμπτωμάτων και ήταν περισσότεροι διαλεκτικοί και θετικοί ως προς τη φαρμακευτική αγωγή.

Μουσικοθεραπεία: αποτελεί εξίσου μία από τις πιο μελετημένες και αποτελεσματικές θεραπείες τέχνης και παρά την ετερογένειά της, φαίνεται πως είναι μία ιδιαίτερα αποτελεσματική και ευχάριστη μέθοδος για τους α-σθενείς. Η μορφή της μπορεί να είναι είτε ενεργητική, δηλαδή ο α-σθενής με την καθοδήγηση του θεραπευτή παράγει μουσική, είτε παθητική όπου ο α-σθενής ακούει και απαντάει σε μουσικές ασκήσεις, όπως για παράδειγμα μέσω μουσικών αναλύσεων. Το είδος της μουσικής και/ή η επιλογή οργάνου συνήθως καθορίζεται από τον θεραπευτή, ο οποίος πάντοτε επιλέγει βάσει των προτιμήσεων του α-σθενούς, των προηγούμενων μουσικών εμπειριών αλλά και της φυσικής του ικανότητας. Μελέτες που χρησιμοποιήσαν τη μουσικοθεραπεία σε α-σθενείς με σχιζοφρένεια κατέδειξαν σημαντική βελτίωση στα θετικά και αρνητικά συμπτώματα της διαταραχής, στα επίπεδα λειτουργικότητας του α-σθενούς και στην ποιότητα ζωής του.

Χοροθεραπεία/Κινησιοθεραπεία: εμπεριέχει την ψυχοθεραπευτική χρήση των  κινήσεων στη θεραπεία των ψυχικών διαταραχών. Η θεραπεία μπορεί να ξεκινήσει με απλές κινήσεις όπως περπάτημα και να εξελιχθεί σε πιο σύνθετες όσο προχωρά και ο ασθενής αναπτύσσει άνεση και δεξιότητες. Η χοροθεραπεία διαφέρει από τις υπόλοιπες θεραπείες αφού απαιτεί την ικανότητα εμπλοκής/σύνδεσης μυαλού και σώματος. Ωστόσο, ο ερευνητικός φακός δεν έχει φωτίσει αρκετά το παρόν πεδίο, καθιστώντας απαραίτητη τη διεξαγωγή περαιτέρω ερευνών προκειμένου να καταδειχθεί η αποτελεσματικότητά της.

Θεραπεία μέσω θεάτρου: παρά το περιορισμένο σώμα γνώσης στη συγκεκριμένη τεχνική, υπάρχουν ορισμένες ερευνητικές αναφορές που υποστηρίζουν ότι μέσω του συνδυασμού τεχνικών από τις άλλες μορφές art therapy η παρούσα θεραπεία μπορεί να βοηθήσει τους α-σθενείς με ποικίλους τρόπους. Πιο συγκεκριμένα, χρησιμοποιώντας κινήσεις από τη χοροθεραπεία συνδυαστικά με την ανάπτυξη υποκριτικών δεξιοτήτων, ο α-σθενής θα βελτιώσει τόσο τη λειτουργικότητά του όσο και την κοινωνική εμπλοκή του αλλά και την καλλιέργεια της ενσυναίσθησης μέσω των ρόλων που θα υποδύεται.

Συγγραφή: περιλαμβάνει την προσωπική δημοσιογραφία, τη συγγραφή ποιημάτων, επιστημονικής φαντασίας, αυτοβιογραφιών αλλά και αναμνήσεων (ημερολόγιο). Βοηθάει τους α-σθενείς στη συναισθηματική έκφραση με αποτέλεσμα την ανακούφιση (των συμπτωμάτων).

Καταληκτικά, η θεραπεία τέχνης βοηθάει τους α-σθενείς να μάθουν και να αναπτύξουν εικαστικά και μουσικά ταλέντα που αυξάνουν τα επίπεδα αυτοπεποίθησης και αυτό-εκτίμησης συμβάλλοντας στους μηχανισμούς διαχείρισης σε κρίσιμες καταστάσεις, βελτιώνουν τη γνωστική και κοινωνική λειτουργικότητα, ενώ μειώνουν τα συμπτώματα των διαταραχών και θέτουν τις βάσεις για μία καλή θεραπευτική σχέση μεταξύ θεραπευτή-θεραπευόμενου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Chiang, M., Reid-Varley, W., B. & Fan, X. (2019). Creative Art Therapy for Mental Illness. Psychiatry Research.

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Ψtalk: “Νιώθω ότι έχω χαμηλή συναισθηματική νοημοσύνη”

Παθολογική Ψευδολογία