in ,

Γιατί αισθάνομαι διαρκώς αδικημένος;


Το αίσθημα της δικαιοσύνης είναι απαραίτητο για την ύπαρξη κοινωνικών σχέσεων. Κάθε είδος αλληλεπίδρασης στην καθημερινή μας ζωή, είτε στον κλειστό είτε στον ευρύτερο κοινωνικό μας φλοιό, είναι ένα είδος συναλλαγής. Όπως σε κάθε λογής συναλλαγή, έτσι και στην κοινωνική, δίνουμε κάτι και περιμένουμε ως αντάλλαγμα να λάβουμε κάτι ισάξιο –δούναι και λαβείν-. Αν αισθανθούμε πως η επιβράβευση που λάβαμε πίσω για ό,τι προσφέραμε δεν είναι δίκαιη, η σχέση κλονίζεται ή και τερματίζεται.

Βλέπουμε λοιπόν, πως το κυριότερο κίνητρο για να διατηρηθεί μια σχέση είναι το αίσθημα της δικαιοσύνης. Σύμφωνα με τον φιλόσοφο Jason(1986) και την Θεωρία της Ισότητας, κάθε άτομο επεξεργάζεται το αίσθημα της δικαιοσύνης μέσα από δύο μηχανισμούς σύγκρισης:

  • τι ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΑ έχει προσφέρει και λάβει
  • τι ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΑ είναι δίκαιο να λάβει αναλογικά με το τι προσέφερε.

Από την παραπάνω θεωρία όμως, προκύπτουν κάποιοι προβληματισμοί:

  1. Ποιος ορίζει την βάση για την σύγκριση;
  2. Πώς ακριβώς δομείται η σύγκριση αυτή;

Για να δοθούν απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, αρχικά, έπρεπε να ξεκαθαριστεί το σημείο αναφοράς συγκρίσεως.  Η σύγκριση, σύμφωνα με την αρχική θεωρία, γίνεται με βάση τα αποτελέσματα άλλων ανθρώπων σε παρόμοιες καταστάσεις (π.χ. ίδια θέση εργασίας).  Ο ψυχολόγος Austin και οι βοηθοί του πρόσθεσαν τις εμπειρίες και το παρελθόν που το άτομο έχει ζήσει, στα κριτήρια σύγκρισης. Στην συνέχεια, ήταν αναγκαίο να βρεθεί η δομή συγκρίσεως για να αποδοθεί σωστά η δικαιοσύνη. Πολύ συχνά βλέπουμε πως η αίσθηση της αδικίας και γενικότερα η απόδοση της δικαιοσύνης περιγράφεται στην βιβλιογραφία σαν μια γνωστική διαδικασία, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα συναισθήματα.

Είναι σημαντικό λοιπόν, να τονιστεί πως η αξιολόγηση κάποιας πράξης και η επιβράβευση αυτής εξαρτάται από τις συναισθηματικές αντιδράσεις που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση που προηγήθηκε. Αυτά τα συναισθήματα σχετίζονται με το πως το άτομο αντιλαμβάνεται τον ρόλο και την ταυτότητα που διατηρεί μέσα στην εκάστοτε κοινωνική σχέση. Η αίσθηση της αδικίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τρία πολύ δυνατά συναισθήματα. Αυτό του θυμού, των ενοχών και της ζήλιας.

Σύμφωνα με τον ψυχολόγο Homans(1961), αν μέσα σε μια σχέση η δικαιοσύνη κατανεμηθεί άδικα προς ένα μέλος, το άτομο αυτό αισθάνεται θυμό. Αν κατανεμηθεί υπέρ του σε ακραίο βαθμό αισθάνεται ενοχές. Έρευνες έχουν δείξει πως η αίσθηση του δικαίου δεν είναι εύκολο να μετρηθεί αντικειμενικά από το άτομο καθώς επηρεάζεται από την συναισθηματική κατάσταση του. Πιο συγκεκριμένα σε έρευνα του Gallanger and Clore(1985), χρησιμοποιώντας την τεχνική της ύπνωσης προκαλούνταν στους συμμετέχοντες συναισθήματα θυμού και φόβου. Έπειτα, όταν τους διάβαζαν μια ιστορία με συμβάντα αδικίας, φάνηκε πως τα άτομα που ένιωθαν θυμό κατηγορούσαν ευκολότερα τους θύτες από εκείνα που είχαν βιώσει προηγουμένως φόβο.

Επίσης, τα άτομα δημιουργούν και κατασκευάζουν καταστάσεις ώστε να διατηρούν την σταθερότητα μεταξύ εφήμερων συναισθημάτων και των γενικότερων συναισθημάτων τους. Πιο συγκεκριμένα δίνουμε σχέση αιτίου- αιτιατού σε αυτά που αισθανόμαστε και σε αυτά που μας συμβαίνουν. Π.χ:

– Γιατί αισθάνομαι θυμό;

-Κάποιος πρέπει να μου φέρθηκε άδικα.

Με το να βγάζουμε συμπεράσματα από τα συναισθήματά μας, μπορούμε ευκολότερα να φτάσουμε σε κάποιο συμπέρασμα σε θέματα πολύπλοκα.

Ως αρχέτυπο η δικαιοσύνη κατέχει ψυχολογική και κοινωνική λειτουργία. Σε κοινωνικό επίπεδο η δικαιοσύνη ορίζεται ως η υποχρέωση και τα δικαιώματα μεταξύ του ατόμου και της ομάδας που ανήκει.  Στο ψυχολογικό επίπεδο μέσα από την αίσθηση της δικαιοσύνης:

  1. αποκτάμε την αίσθηση του νοήματος και του ελέγχου
  2. με το να πράττουμε δίκαια αποκτάμε αποδοχή και σεβασμό καθώς και προστατεύουμε τον εαυτό μας από συναισθήματα αποδοκιμασίας
  3. αποκτάμε κριτήρια για το τι αποδοκιμάζουμε και επικροτούμε στους άλλους
  4. χρησιμοποιούμε την αίσθηση της δικαιοσύνης για να δούμε τι αξίζει σε εμάς τους ίδιους.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, όταν μια πράξη αδικίας, όπως την αντιλαμβανόμαστε εμείς, δεν αναγνωρίζεται είτε συλλογικά είτε ατομικά προκύπτει το αίσθημα της αποξένωσης. Το άτομο νιώθει πως χάνει τον σεβασμό και βιώνει συναισθήματα αποδοκιμασίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μειώνεται η αυτοπεποίθηση και η αυτοεκτίμηση του “θύματος”.  Αυτό συμβαίνει και όταν το άτομο έχει γίνει “θύτης” διαπράττοντας μια αδικία. Για να αποβάλει συναισθήματα ντροπής και αποδοκιμασίας από πάνω του ρίχνει τις ευθύνες στους άλλους και έτσι γίνεται το θύμα, που έχει αδικηθεί.

Γιατί αισθάνομαι διαρκώς αδικημένος;

Το κύριο αίτιο της αίσθησης της αδικίας είναι η στέρηση. Σύμφωνα με κοινωνικούς επιστήμονες η στέρηση χωρίζεται σε:

  • εγωιστική: το άτομο νιώθει μειονεκτικά προς άλλα άτομα
  • αδελφική: το άτομο που είναι μέλος μια ομάδας νιώθει πως η ομάδα του μειονεκτεί σε σχέση με άλλες ομάδες.

Σύμφωνα με την ψυχολόγο Crosby(1982), υπάρχει, χαμηλή μεν, συσχέτιση δε, του αισθήματος στέρησης που αισθανόμαστε στο χώρο της εργασίας και στο χώρο της οικίας μας. Η αποτυχία να πάρεις αυτό που θέλεις είναι σημαντικότερη στον χώρο εργασίας ενώ στον χώρο της οικίας θεωρείται σημαντικότερο να πάρεις αυτό που πιστεύεις πως σου αξίζει. Αυτό δείχνει πως το κάθε άτομο κατέχει διαφορετικό ρόλο και θέση ανάλογα στην ομάδα που αλληλεπιδρά την κάθε στιγμή. Η ψυχική ικανοποίηση σε κάποιον τομέα μπορεί να μειώσει την αίσθηση στέρησης στους άλλους και το αντίστροφο. Επίσης, η ένταση του συναισθήματος της αδικίας σχετίζεται πολύ με παρελθοντικές εμπειρίες αδικίας και τα αποτελέσματα αυτών των εμπειριών στην ζωή του ατόμου.

Όσον αφορά το αίσθημα της ζήλιας σε σχέση με την αδικία, έρευνες έχουν δείξει πως αν θεωρούμε πως κάποιος είναι ανώτερος σε υλικά ή μη αγαθά, τότε θεωρούμε αυτά τα προτερήματα ως άδικα. Ο ψυχαναλυτής Heider(1958), υπογραμμίζει πως το συναίσθημα της ζήλιας δεν είναι κοινωνικά αποδεκτό, οπότε και λίγοι θα παραδεχτούν πως το αισθάνονται. Μεταμφιέζουν λοιπόν, αυτό το συναίσθημα με αυτό της αδικίας. Ειδικότερα αν το άτομο που αισθάνεται ζήλια έχει πολλά κοινά με το άλλο, τότε το αίσθημα αυτό γίνεται αρκετά επιθετικό. Αυτό το είδος αδικίας όμως, είναι καθαρά υποκειμενικό και συνήθως είναι αποτέλεσμα χαμηλής αυτοεκτίμησης και ψυχικών δυσκολιών, όπως κατάθλιψη.

Είναι σημαντικό στη καθημερινότητα να μπορούμε να ξεκαθαρίζουμε τα αντικειμενικά από τα υποκειμενικά συμβάντα αδικίας. Είναι πολύ σύνηθες να συναντάμε άτομα που διαρκώς βρίσκονται στην θέση του θύματος και παραπονιούνται πως ό,τι κιαν συμβαίνει αδικούνται ή να είμαστε εμείς σε αυτή τη θέση χωρίς να είμαστε συνειδητοί. Η αίσθηση της αδικίας όπως είδαμε επηρεάζεται σημαντικά από την ψυχική μας κατάσταση. Είναι λοιπόν, αναγκαίο να αναζητούμε την πηγή του αισθήματος της αδικίας, καθώς και τα συναισθήματα που μας προξενεί. Τις περισσότερες φορές τα συναισθήματα θυμού και ενοχών αφορούν μια αντικειμενική πραγματικότητα, ενώ τα συναισθήματα έντονης και εχθρικής ζήλιας μια υποκειμενική πραγματικότητα που χρήζει περαιτέρω εσωτερικής αναζήτησης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΊΑ

Morton Deutsch 2 and Janice M. SteiP, Plenum Publishing Corporation(1988). Awakening the Sense of Injustice. Social Justice Research, VoL 2, No. 1.

Richard H. Smith, University of Kentucky, et al. SAGE Social Science Collections (2015). Subjective Injustice And Inferiority as Predictors of Hostile and Depressive Feelings in Envy. PSPB, Vol. 20 No. 6, December 1994 705-711.

Steven J. Scher, Eastern Illinois University, Faculty Research and Creative Activity: Psychology (January 1993). Affect and the perception of injustice. Advances in Group Process, 10 :223-252.

 

What do you think?

Comments

Αφήστε μια απάντηση

Loading…

0

Σύνδρομο Asperger

Πυρομανία